Κατάθλιψη: δραπετεύοντας από τη φυλακή

«Καθώς εργάζεστε για την κατανόηση και αποδοχή του εαυτού σας και των άλλων ανθρώπων, μπορεί να φτάσετε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν πράγματα στον εαυτό σας τα οποία δεν μπορείτε να αλλάξετε. Χρειάζεται να ζήσετε με τις συνέπειες της παρελθούσας άγνοιας και των λαθών σας. Μπορεί τώρα να βλέπετε καθαρά ότι ασχολείστε με μια δουλειά που δεν έχει νόημα για σας και ότι, για να αφήσετε τη φυλακή της κατάθλιψης, χρειάζεστε μια καινούργια δουλειά την οποία θα βρίσκετε ενδιαφέρουσα και σημαντική, αλλά μια τέτοια αλλαγή μπορεί να μην είναι εύκολη και να έχετε οικονομικές υποχρεώσεις. Μπορεί να βλέπετε ξεκάθαρα ότι ο σύντροφός σας δεν θα σας δώσει ποτέ τον γάμο που θέλετε και ότι μένοντας σε αυτόν τον γάμο θα νιώθετε συχνά μοναξιά, αλλά δεν θέλετε να εγκαταλείψετε κάποιον ο οποίος σας αγαπά και σας χρειάζεται. Αναζητώντας τα ίχνη του παρελθόντος σας στο παρόν σας, σκοντάψατε σε ξεχασμένες αναμνήσεις, των οποίων η σημασία και η θλίψη είναι σχεδόν αβάσταχτη. Πόσο ευκολότερο θα ήταν να μείνετε στη φυλακή, της οποίας οι διαστάσεις ήταν τόσο οικείες! Εκεί μπορεί να ήσασταν δυστυχής, αλλά ήσασταν και ασφαλής».

 

Όμως, μόλις μάθουμε κάτι δεν μπορούμε να το ξεμάθουμε, αν και μπορούμε να προσποιηθούμε. Ο φυλακισμένο που έριξε μια ματιά στην ελευθερία δεν μπορεί να ησυχάσει στο κελί του. Από τη στιγμή που θα δείτε την ανοιχτή πόρτα της φυλακής σας, πρέπει να τη διαβείτε.

Για αυτό μαζεύετε κάθε ψήγμα θάρρους και βγαίνετε από την ανοιχτή πόρτα. Έξω βρίσκετε την ελευθερία και ένα νέο είδος ευτυχίας, μια ευτυχία που αποπνέει θλίψη. Τώρα βλέπετε καθαρά ότι κουβαλάτε από την παιδική σας ηλικία θυμό, δυσαρέσκεια, ενοχή και θλίψη. Μπορεί να συγχωρήσατε τον εαυτό σας και την οικογένειά σας και να απαλλαγήκατε από τον θυμό, τη δυσαρέσκεια και την ενοχή, να επιτρέψατε στον εαυτό σας να θρηνήσει, αλλά η θλίψη παραμένει. Ξέρετε ότι, κάποιες γκρίζες μέρες, φαντάσματα του παρελθόντος και άσχημα συναισθήματα μπορεί να επιστρέψουν.

Δεν βρήκατε μια ζωή αμιγούς ευτυχίας. Αυτό που καταφέρατε είναι να μεταλλάξετε την ακατανόητη, ένοχη κατάθλιψη σε σοφή και ήπια θλίψη. Σωθήκατε και απαλλαγήκατε από κάθε άχρηστη αποσκευή. Ξέρετε ότι η κατάθλιψη δεν είναι κάτι που σας βρήκε, αλλά ένα ηθικό δίδαγμα του οποίου τους όρους τώρα καταλαβαίνετε» (σελ. 455-456).

Αφήνοντας όμως τη φυλακή της κατάθλιψης, που είναι μια διέξοδος που έχουμε ήδη μάθει, υπάρχει η πιθανότητα κάποια στιγμή στη ζωή μας να καταφύγουμε πάλι εκεί και να προσπαθήσουμε να κρυφτούμε από τις κρίσεις, την ταραχή και τις προκλήσεις. Έχουμε μάθει πώς μπορούμε να βυθιστούμε στην κατάθλιψη, οπότε όταν βγούμε από αυτή την κατάσταση, έχουμε αυξημένες πιθανότητες κάποια στιγμή να επιστρέψουμε…

 

Απόσπασμα από το βιβλίο: Κατάθλιψη. Βγείτε από τη φυλακή. Dorothy Rowe, 2005, Εκδόσεις Φυτράκης.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Το μελαγχολικό μωρό

Η περίπτωση της κατάθλιψης

Τα καταθλιπτικά άτομα συχνά «κολλάνε», καθώς από τη μια μεριά δεν μπορούν να σταματήσουν τις επώδυνες σκέψεις που κάνουν για τις ανεκπλήρωτες συναισθηματικές τους ανάγκες και από την άλλη νιώθουν ανημπόρια στην προσπάθειά τους να πραγματοποιήσουν κάποια μικρά βήματα προς τη βελτίωση της κατάστασής τους.  Έτσι, αυτοί οι άνθρωποι προσπαθούν να αποφύγουν την αποδοκιμασία και την απόρριψη των άλλων και παράλληλα νιώθουν αποδυναμωμένοι και ανάξιοι να βρουν την υποστήριξη που επιζητούν. 

Στην κατάθλιψη εντοπίζουμε το δίπολο ρήξη και αποκατάσταση. Με βάση την κοινωνική οπτική, η απελπισία που νιώθουμε οφείλεται στην αδυναμία μας να δούμε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση και δεν έχει να κάνει απλά με τις αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό. Έτσι νιώθουμε ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα εξιλέωσης του εαυτού, καθώς δεν μπορούμε να ανακτήσουμε την καλή ιδέα των άλλων για τον εαυτό μας ούτε την ειλικρινή τους αγάπη.

Πρόκειται για ένα σχήμα «κύκλο ρήξης και αποκατάστασης», όπου σε περιπτώσεις διαπροσωπικών συγκρούσεων και στρες είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι θετικές σχέσεις μπορούν πάντα να αποκατασταθούν. Το σχήμα αυτό συνδέεται με τον πυρήνα της προσκόλλησης γονιού και παιδιού και αποτελεί την καρδιά της συναισθηματικής ασφάλειας και της αυτοπεποίθησης. Το σύστημα αποκατάστασης διαμορφώνεται στα πρώτα στάδια της ζωής του παιδιού και εδραιώνεται μέχρι το τέλος του πρώτου έτους. Το παιδί που βρίσκεται μέσα σε ένα περιβάλλον που το αντιλαμβάνεται και το βιώνει ως ασφαλές ξέρει ότι ο γονιός θα μπορέσει να του μειώσει την ανησυχία του, να το παρηγορήσει και να μην υποφέρει. Σε περίπτωση που το παιδί δεν μπορεί να απευθυνθεί στον γονιό ώστε να το ηρεμήσει θα παραμείνει με την κορτιζόλη στα ύψη, χωρίς να μπορεί να μειώσει το στρες. 

Το παιδί που μεγαλώνει μέσα στο στρες χωρίς να μπορεί ο γονιός να το ανακουφίσει μεγαλώνοντας θα γίνει ένας ενήλικας που θα νιώθει ανήμπορος να διαχειριστεί τα δυσάρεστα συναισθήματα που προκύπτουν ως αποτέλεσμα των διαπροσωπικών συγκρούσεων. Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη στηρίζονται στον πρωτόγονο μηχανισμό απόκρισης «μάχη ή φυγή». Τις περισσότερες φορές αντί να επιχειρούν να λύσουν τα προβλήματα που εμφανίζονται μέσα από την αλληλεπίδραση και τη συνεργασία με τους άλλους ανθρώπους, προτιμούν να αποσυρθούν κοινωνικά ή να επιτεθούν κατά μέτωπο.

Τα καταθλιπτικά παιδιά έχει βρεθεί ότι έχουν διαφορετικές προσδοκίες από τις μητέρες τους σε σχέση με τα μη καταθλιπτικά παιδιά. Τα παιδιά με κατάθλιψη δεν πιστεύουν ότι οι μητέρες μπορούν να τους προσφέρουν μια συναισθηματική ευρυθμία. Γενικά, θεωρούν ότι δε θα αλλάξουν οι αρνητικές διαθέσεις τους, κι αυτό φαίνεται και από τον αρνητισμό που έχουν και από την τάση τους να χαρακτηρίζουν τον εαυτό τους ως άχρηστο, απαίσιο ή ηλίθιο. Τα άτομα με κατάθλιψη χαρακτηρίζονται επίσης από παθητικότητα και απάθεια, ενώ δεν προσδοκούν καμία αποκατάσταση των σχέσεων, καθώς πιστεύουν ότι οι ρήξεις σε μια σχέση δεν μπορούν να αποκατασταθούν, με αποτέλεσμα να αποφεύγουν να στραφούν σε άλλους ανθρώπους. Επίσης, χαρακτηρίζεται από μια συσσώρευση της απελπισίας, καθώς όσο πιο πολύ βυθίζεται κάποιος στην απελπισία τόσο πιο εύκολα επαναλαμβάνει καταθλιπτικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς.  

Βασικός στόχος είναι να μπορέσουμε να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο. «Αν αποδεχόμασταν ότι ορισμένες ρίζες της κατάθλιψης εντοπίζονται στη βρεφική ηλικία, τότε ίσως να αντιλαμβανόμασταν πόσο επείγον είναι να τη θεραπεύουμε με την πρώτη ευκαιρία, είτε παρέχοντας ένα πιο υποστηρικτικό περιβάλλον για την πρώιμη γονική φροντίδα, είτε εμποτίζοντας μικρά παιδιά με τις ρυθμιστικές δεξιότητες και τη συναισθηματική αυτοπεποίθηση που δεν διαθέτουν» (σελ.258).

 

Πηγή:

Σου Γκέρχαρντ. (2016). Γιατί η αγάπη μετράει (σελ. 218-258). Αθήνα: Καλέντης.    

 

 

Κατάθλιψη: τρόποι για να συνεχίσουμε να ζούμε…

Η κατάθλιψη και η μανία δεν αποτελούν δύο αντίθετες καταστάσεις αλλά δύο διαφορετικές καταστάσεις μέσα από τις οποίες μπορούμε να εκφράσουμε τη συναισθηματικότητά μας, έτσι ώστε να μπορέσουμε να αμυνθούμε απέναντι στο άγχος και στην αγωνία που νιώθουμε. Η θλίψη δεν ταυτίζεται με την κατάθλιψη, το να είμαστε θλιμμένοι δε σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε κατάθλιψη. 

Η κατάθλιψη πηγάζει από μια απώλεια που δεν έχουμε επεξεργαστεί, δεν έχουμε αφομοιώσει και δεν καταφέραμε να ξεπεράσουμε. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μη γνωρίζουμε καν ποια είναι η απώλεια που μας οδήγησε στην κατάθλιψη. Επίσης, η κατάθλιψη μπορεί να μην προέρχεται από μια μεμονωμένη απώλεια, αλλά από μια συσσώρευση επεισοδίων απώλειας, που αφορούν σχέσεις, πράγματα, πρόσωπα, συγκινήσεις, τα οποία θεωρούμε ότι αφήσαμε στο παρελθόν για να αναζητήσουμε καινούργιες εμπειρίες στο μέλλον. 

Πώς αισθανόμαστε όταν έχουμε κατάθλιψη;


Συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους και νομίζουμε ότι όλοι οι άλλοι είναι ευτυχισμένοι εκτός από εμάς. «Μέσα μας υπάρχει ένα κενό που μεγαλώνει μέρα με τη μέρα». Πλέον ότι φαινόταν να μετρά στα μάτια του κόσμου όπως η ευπρέπεια, η σεμνότητα, οι καλοί τρόποι, φαντάζουν ανούσια και απίστευτα κουραστικά. «Κοιτάζουμε μέσα μας και δε βρίσκουμε πια τίποτα, έχουμε χάσει τη συνοχή της προσωπικότητάς μας, αισθανόμαστε αμέτοχοι στη χαρά των άλλων, αλλά και σε ό,τι μας βασανίζει χωρίς να μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε. Όλα φαίνονται δύσκολα και μας καταλαμβάνει μια μόνιμη ηττοπάθεια» (σελ. 36-37).


Η απόσταση μεγαλώνει ανάμεσα σε εμάς και στους άλλους «ευτυχισμένους» ανθρώπους. Νιώθουμε εντελώς μόνοι και καλλιεργούμε ενοχικά συναισθήματα, θεωρώντας ότι δε μας καταλαβαίνουν, όχι γιατί δεν μπορούμε να τους εξηγήσουμε πως νιώθουμε, αλλά γιατί πραγματικά δεν αξίζουμε τίποτα, ότι δεν πετύχαμε τίποτα με την αξία μας. Κι επομένως, ποιος θα ενδιαφερθεί για έναν αποτυχημένο; Οι ενοχές γιγαντώνονται μέσα στο μυαλό μας και οποιαδήποτε απόφαση κι αν πήραμε μοιάζει λανθασμένη. Η ανικανότητά μας, μας οδηγεί σε ακόμη πιο αρνητικές σκέψεις… σαν ένα βάρος προς τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Εμμένουμε πάντα στις ίδιες θλιβερές σκέψεις, σαν να είμαστε δεμένοι σε έναν νερόμυλο, που καθώς γυρνά μας βυθίζει σε έναν βούρκο, από τον οποίο νιώθουμε ότι δε θα βγούμε ποτέ… αλλά λίγο πριν πνιγούμε μας ανεβάζει και πάλι στην επιφάνεια, για μια τελευταία ανάσα και μετά ξανά… στον ίδιο φαύλο κύκλο…

«Ένα βουνό, το βουνό του να ζεις, είναι πάνω στους ώμους μας και μας πατάει όλο και πιο αμείλικτα, μας σφίγγει το μυαλό, την ανάσα, την καρδιά, το στομάχι. Κοιτάζουμε γύρω μας και ανακαλύπτουμε ότι είμαστε μέσα σε ένα μαύρο σύννεφο: μας λένε ότι είναι ένα τούνελ που πρέπει να διασχίσουμε. Πώς όμως, όταν στην άκρη του δε βλέπουμε φως;» (σελ.37).





D' Agostini, G. (2006). Κατάθλιψη, Μελαγχολία και Μανία. Αθήνα: Lector.

Κατάθλιψη: ένας απρόσμενος επισκέπτης;

«Η κατάθλιψη είναι σαν μια μαυροντυμένη γυναίκα. Αν βρεθεί στον δρόμο σας, μην τη διώξετε. Προσκαλέστε την μέσα, δώστε της μια θέση, συμπεριφερθείτε της όπως στους φιλοξενούμενούς σας και ακούστε αυτά που έχει να σας πει…» Καρλ Γιουνγκ

Αν προσπαθήσουμε να κάνουμε εικόνα τα λόγια του Γιουνγκ για την κατάθλιψη, ίσως τότε να μπορέσουμε καλύτερα να αντιληφθούμε τι θέλει να μας πει. 

Ο Γιουνγκ παρομοιάζει την κατάθλιψη με μια μαυροντυμένη γυναίκα, η οποία σεργιανίζει έξω από το σπίτι μας. Το σπίτι μας πρακτικά και ουσιαστικά συμβολίζει το προσωπικό μας άσυλο, το οχυρό μας, μέσα στο οποίο νιώθουμε απολύτως προστατευμένοι και ασφαλείς. Είναι το μέρος εκείνο που μας προφυλάσσει όχι μονάχα από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες αλλά και από όλα κι όλους όσοι θα ήθελαν να μας κάνουν κακό. Κανείς δεν εισέρχεται στο σπίτι μας αν δεν τον γνωρίζουμε ή αν δεν τον εμπιστευόμαστε. Το σπίτι μας θα λέγαμε ότι προσομοιάζει στην ψυχή μας, την οποία ανοίγουμε μονάχα σε λίγους εκλεκτούς ή ακόμα και σε κανέναν.

Ο Γιουνγκ, όμως, μας ζητά να ανοίξουμε την πόρτα σε μια μαυροντυμένη γυναίκα, σε κάποια που μονάχα το χρώμα των ρούχων της είναι μυστηριώδες και καταθλιπτικό, σε μια που φορά το χρώμα του πένθους. Η μαυροντυμένη αυτή γυναίκα προφανώς μας είναι άγνωστη και η θέασή της έξω από το σπίτι μας ενδεχομένως μας προξενεί κάποια αρνητικά συναισθήματα. Ίσως νιώθουμε ότι είναι μια παράξενη που απλά βρίσκεται εκεί έξω για να μας παρακολουθεί με σκοπό όταν θα λείψουμε να εισβάλλει στο σπίτι μας. Ίσως, απλώς να είναι κάποια ζητιάνα ή μήπως κάποια που θα βλάψει εμάς ή κάποιον δικό μας; Ίσως, τα παιδιά μας;

Μονάχα η όψη της έτσι καθώς είναι μαυροντυμένη, δεν αφήνει πολλά περιθώρια από το να μας κατακλύζουν άσχημες σκέψεις, ανησυχία, φόβος, αγωνία, θλίψη, κ.ο.κ.

Η παρουσία της γίνεται τόσο ασφυκτική που επ’ ουδενί δεν περνά απαρατήρητη. Όμως, αυτή η γυναίκα είναι για μέρες εκεί έξω, για μήνες, ακόμη και για χρόνια. Εμείς εξακολουθούμε να βιώνουμε τα ίδια συναισθήματα, φόβου, αγωνίας και θλίψης. Δεν μπορούμε να της απαγορεύσουμε να είναι εκεί. Δεν έχει κάνει κάτι μεμπτό ή παράνομο… απλώς είναι εκεί για καιρό έξω από το σπίτι μας κι απλώς η παρουσία της μας αναστατώνει. 

Ίσως να ευχόμαστε να μπορούσαμε να μετακινήσουμε το σπίτι μας και να μείνουμε κάπου μακριά από αυτή τη σκοτεινή και μυστηριώδη γυναίκα. Όμως, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο μπορούσε να γίνει, ξέρουμε ότι σίγουρα αυτή η μαυροντυμένη γυναίκα θα μας ακολουθήσει. Έχουμε σχεδόν γνωριστεί, αφού για τόσο πολύ καιρό τη συναντούμε πρόσωπο με πρόσωπο. Όμως δεν της μιλούμε, γιατί τη φοβόμαστε κι αυτή αμίλητη… είναι πάντα εκεί. Ακόμη κι αν καλέσουμε την αστυνομία, δεν υπάρχει κάποιος λόγος για να την κατηγορήσουμε, ώστε να την πάρουν από εκεί. 

Βασανιζόμαστε. Έχουμε χάσει την ανεμελιά και τη χαρά στη ζωή, έχουμε χάσει τον ύπνο μας. Η σκέψη μας είναι σε αυτή τη μαυροντυμένη γυναίκα, η οποία από τότε που ήρθε έξω από το σπίτι μας δε μας αφήνει να ηρεμήσουμε, δεν μας αφήνει να χαρούμε τη ζωή. Μας έχει τραβήξει την προσοχή σε τέτοιο βαθμό που πλέον το επίκεντρο της ζωής μας είναι αυτή. Της δώσαμε αξία κι αυτή δυνάμωσε, ενώ εμείς νιώθουμε μέσα μας ένα κενό που διαρκώς μεγαλώνει. Το κενό αυτό το συμπλήρωνε η εσωτερική μας δύναμη, η οποία πλέον έχει φύγει από εμάς και έχει πάει σ’ αυτήν… κι έτσι νιώθουμε όλο και πιο άδειοι… όλο και πιο αδύναμοι… Δυστυχούμε και νιώθουμε ανήμποροι, καταρρακωμένοι και ανυπεράσπιστοι.

Τι θα συνέβαινε όμως αν ύστερα από τόσο καιρό την προσκαλούσαμε μέσα στο σπίτι μας και τη ρωτούσαμε ευθέως: Ποια είσαι και τι γυρεύεις εκεί έξω; Κάποιες φορές είναι πιο ασφαλές να ξέρουμε, όμως, για να μάθουμε θα πρέπει να πάρουμε το θάρρος ώστε να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια κατάματα. Ζούμε μαζί της, τη βλέπουμε αλλά προτιμούμε να κλείνουμε τα μάτια παριστάνοντας ότι θα ξυπνήσουμε από αυτόν τον εφιάλτη κι όλα θα είναι όπως ήταν παλιά. Ωστόσο, βαθειά μέσα μας ξέρουμε ότι κάτι τέτοιο δεν πρόκειται ποτέ να συμβεί. Ας την προσκαλέσουμε για να μας συστηθεί και να μας πει όλα όσα έχει να πει. Προσκαλώντας την έχει ήδη γίνει το πρώτο βήμα για να πάψουμε να τη φοβόμαστε. Η αρχή έχει γίνει. Στο χέρι μας είναι να καταφέρουμε να νικήσουμε τα αρνητικά συναισθήματα και τις σκέψεις που μας προκαλεί η παρουσία αυτής της μαυροντυμένης γυναίκας… Όσο αποφεύγουμε ένα πρόβλημα δεν υπάρχει τρόπος να το επιλύσουμε ποτέ. Ουσιαστικά, νομίζουμε ότι το αποφεύγουμε, καθώς το πρόβλημα είναι πάντα εκεί και με διάφορους τρόπους κάνει αισθητή την παρουσία του. Όταν το προσκαλέσουμε, δηλαδή το αναγνωρίσουμε και το αποδεχθούμε, τότε θα βρούμε τρόπους να το επιλύσουμε.      

      

 

Θεωρία του καταθλιπτικού ρεαλισμού

Οι καταθλιπτικοί είναι πιο ρεαλιστές και ακριβείς όσον αφορά στις ικανότητές τους, την κοινωνική τους εικόνα, τις αποτυχίες τους ή τις προβλέψεις για το μέλλον τους… Επίσης, έχουν μια πιο σαφή αντίληψη της πραγματικότητας σε σύγκριση με τους μη καταθλιπτικούς ανθρώπους. Σύμφωνα με τους Kornbrot και συν. (2013) τα άτομα με ήπια κατάθλιψη έχουν μια πιο ακριβή ικανότητα υπολογισμού και εκτίμησης του χρόνου. Η κύρια εξήγηση που δόθηκε είναι ότι τα άτομα με κατάθλιψη επικεντρώνονται περισσότερο στην ώρα και λιγότερο στις εξωτερικές επιδράσεις, με αποτέλεσμα να είναι πιο σαφείς στις εκτιμήσεις που στηρίζονται στη σκέψη τους. Ουσιαστικά περνούν τον περισσότερο χρόνο τους αξιολογώντας τα συναισθήματα και τα συμπτώματά τους, ασχολούνται δηλαδή με εσωτερικά στοιχεία. 

Οι Allan et al. (2007) εξέτασαν τον καταθλιπτικό ρεαλισμό μέσα από δραστηριότητες όπου τα άτομα έπρεπε να κρίνουν τη σχέση ανάμεσα σε μια δράση και ένα αποτέλεσμα. Τα άτομα με κατάθλιψη ήταν πιο ακριβή σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς κατάθλιψη. Τα μη καταθλιπτικά άτομα επηρεάζονται από τους χειρισμούς που επιλέγουν καθώς είναι προσανατολισμένα στο αποτέλεσμα και κυρίως στις πιθανότητες για την έκβαση της κατάστασης. Συνήθως, υπερεκτιμούν την πιθανότητα για την ύπαρξη ενός θετικού αποτελέσματος. Αντίθετα, τα καταθλιπτικά άτομα εμφανίζουν ελάχιστη ή καμία επίδραση από την ύπαρξη μιας θετικής έκβασης.

Allan, L.G., Siegel, S., & Hannah, S. (2007). The sad truth about depressive realism. The Quarterly Journal of Experimental Psychology, 60 (3), 482-495.

Kornbrot, D.E., Msetfi, R.M., & Grimwood, M.J. (2013). Time perception and depressive realism: Judgment type, psychophysical functions and bias. PLoS ONE, 8 (8), e71585.