Αναζητώντας τη θέση μέσα στην οικογένεια

 «Είναι πάρα πολύ φυσιολογικό οι έφηβοι να είναι ευχαριστημένοι από τη ζωή που τους εξασφαλίζει η σημερινή οικογένεια: το παιδί και αργότερα ο έφηβος έχουν επίλεκτη θέση στους κόλπους της οικογένειας και η ζωή τους, από υλική άποψη, έχει βελτιωθεί σημαντικά: δυνατότητα εξόδου, χαρτζιλίκι, ρούχα…».

 

 

Ο αποχωρισμός των εφήβων από τους γονείς είναι μια μακροχρόνια και δύσκολη δοκιμασία που αναβάλλεται ολοένα για αργότερα.

Ακόμη και όταν ο έφηβος έχει δυσκολίες με τους γονείς του, μόνο κατ’ εξαίρεση θα κατηγορήσει ευθέως αυτούς, από απλή συστολή.

Ο συγγραφέας περιγράφει εδώ το πνεύμα της οικογένειας:

«Κάθε οικογένεια συμπεριφέρεται σαν μια ομάδα που μοιράζεται μια συγκεκριμένη ιδεολογία: δεν είναι εύκολο να κατανοηθεί διαφορετικά πώς κάποιο μέλος αυτής της ομάδας μπορεί να της αντιτίθεται.

Αυτή η επίσημη ιδεολογία είναι άλλοτε λιγότερο άλλοτε περισσότερο αποδεκτή από τα παιδιά, τα οποία όμως θα την οικειοποιηθούν για να διαμορφώσουν τη δική τους, όταν θα βάζουν τα θεμέλια μιας νέας οικογένειας.

Εξυπακούεται ότι αυτή η ιδεολογία είναι πάνω από όλα η ιδεολογία των γονέων, τουτέστιν ο συμβιβασμός στον οποίο κατέληξαν με αφετηρία τις δικές τους προσωπικές ιστορίες, αλλά μπορεί και να συμπεριλάβουν σε αυτή τις πράξεις και τις στάσεις του παιδιού τους ως δική τους συνέχεια.

Η εφηβεία, κατά βάθος, δεν είναι παρά η στιγμή της επανεξέτασης αυτής της ιδεολογίας, είτε για να γίνει αποδεκτή είτε για να απορριφθεί. Αλλά ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να απαρνηθεί τις ρίζες του. Με αυτή την έννοια, η εφηβεία είναι πάντα μια αποτυχία, η αποτυχία μιας χειραφέτησης που θα ήθελε, εξυπακούεται, να είναι καθολική» (σελ. 48-49).

Οι ρίζες της οικογένειας και το πνεύμα της οικογένειας επηρεάζεται από τα οικογενειακά μυστικά. Ο συγγραφέας αναρωτιέται πως τα οικογενειακά μυστικά επηρεάζουν τους εφήβους και με ποιο τρόπο τα διαχειρίζονται.

«Αυτό που ποτέ δεν έχει ειπωθεί μπορεί να επιφέρει προβλήματα συμπεριφοράς εν αγνοία του εφήβου και των γονέων του» (σελ. 50).

Η συμπεριφορά που εκδηλώνεται από έναν έφηβο μπορεί «να αποκαλύπτει μια κρυφή πραγματικότητα, αντιληπτή από το ασυνείδητο του παιδιού χάρη σε ορισμένα μικρά σημάδια, σε κάποια αποσπάσματα από φράσεις ή στις συναισθηματικές αντιδράσεις των γονέων μπροστά σε γεγονότα που φέρουν στη μνήμη τους αυτό που δεν έχει ειπωθεί.

Δεδομένου ότι αυτό που δεν έχει ειπωθεί άπτεται λίγο πολύ της σεξουαλικότητας, είναι λογικό αυτή η συμπεριφορά να πρωτοεμφανίζεται κατά την περίοδο της εφηβείας» (σελ. 50).

 

Πηγή:

Πατρίκ Ντελαρός.2014. Γονείς, οι έφηβοι σας έχουν ανάγκη! Πώς να ξεπεράσετε τον σκόπελο μαζί… Εκδόσεις Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Ο ρόλος της οικογένειας

Του Άντλερ

 

Ο Άντλερ υποστηρίζει ότι μέσα στην οικογένεια θα πρέπει να υπάρχει μια πραγματική συνεργασία. «Ο πατέρας και η μητέρα θα πρέπει να συνεργάζονται και να συμφωνούν σε κάθε τι που αφορά την εκπαίδευση των παιδιών τους. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία, ούτε ο πατέρας ούτε η μητέρα να δείξουν οποιαδήποτε εύνοια ανάμεσα στα παιδιά. Οι κίνδυνοι της εύνοιας είναι πραγματικά πολύ σημαντικοί και δραματικοί. Σχεδόν κάθε αποθάρρυνση στην παιδική ηλικία προέρχεται από το συναίσθημα ότι προτιμούν κάποιον άλλον. Μερικές φορές το συναίσθημα αυτό δεν είναι καθόλου δικαιολογημένο, αλλά εκεί όπου υπάρχει πραγματική ισότητα δεν θα υπάρχει καμιά ευκαιρία για να αναπτυχθεί το συναίσθημα αυτό. Όταν προτιμούνται τα αγόρια από τα κορίτσια, τα συμπλέγματα κατωτερότητας στα κορίτσια είναι σχεδόν αναπόφευκτα. Τα παιδιά είναι πολύ ευαίσθητα και ακόμα και ένα πολύ καλό παιδί μπορεί να πάρει μια ολότελα λαθεμένη κατεύθυνση στη ζωή εξαιτίας της υποψίας του ότι προτιμούν τους άλλους. Μερικές φορές ένα από τα παιδιά αναπτύσσεται πιο γρήγορα, ή με έναν πιο ευχάριστο για τους γονείς τρόπο, και τότε είναι πολύ πιο δύσκολο να μην του δείξουν περισσότερη συμπάθεια. Οι γονείς θα πρέπει να είναι αρκετά έμπειροι και επιδέξιοι για να αποφεύγουν να δείχνουν τέτοιες προτιμήσεις. Αλλιώς το παιδί που αναπτύσσεται καλύτερα θα επισκιάσει και θα αποθαρρύνει όλα τα άλλα παιδιά, θα γίνουν ζηλιάρικα και θα αμφιβάλλουν για τις δικές τους ικανότητες, και η ικανότητά τους για συνεργασία θα εμποδιστεί. Δεν αρκεί να λέμε ότι δεν υπάρχει τέτοια προτίμηση. Οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν εάν υπάρχει έστω και η υποψία μιας τέτοιας προτίμησης για τους άλλους στην ψυχή οποιουδήποτε από τα παιδιά τους» (σελ. 124).

Στο οικογενειακό πλαίσιο, απαιτείται συνεργασία ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς, οι οποίοι δεν θα πρέπει να ξεχωρίζουν κανένα από τα παιδιά τους και ταυτόχρονα συνεργασία ανάμεσα στα παιδιά. «Μόνο αν τα παιδιά αισθάνονται ισότιμα μεταξύ τους, η ανθρωπότητα θα μπορέσει να προετοιμαστεί καλά προς το κοινωνικό συμφέρον. Μόνο εάν τα αγόρια και τα κορίτσια αισθάνονται ισότιμα, οι σχέσεις των δύο φύλων θα πάψουν να προκαλούν τις ίδιες μεγάλες δυσκολίες. Πολλοί άνθρωποι ρωτούν: ‘’Πώς συμβαίνει τα παιδιά της ίδιας οικογένειας να διαφέρουν τόσο πολύ;’’ Μερικοί επιστήμονες προσπάθησαν να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό σαν αποτέλεσμα διαφορετικής κληρονομικότητας. Ας συγκρίνουμε την ανάπτυξη των παιδιών με την ανάπτυξη των μικρών δένδρων. Εάν μια ομάδα δένδρων μεγαλώνουν μαζί, το κάθε ένα από αυτά βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική θέση. Εάν ένα από αυτά μεγαλώνει γρηγορότερα επειδή ευνοείται περισσότερο από τον ήλιο και το έδαφος, η ανάπτυξή του επηρεάζει και την ανάπτυξη όλων των άλλων. Τα επισκιάζει, οι ρίζες του απλώνουν μακριά και παίρνουν την τροφή των άλλων. Τα άλλα παραμένουν μικρά και υποανάπτυκτα. Το ίδιο συμβαίνει και σε μια οικογένεια όπου το ένα μέλος υπερέχει πάρα πολύ. Είδαμε ότι ούτε ο πατέρας ούτε η μητέρα θα έπρεπε να παίρνουν κάποια κυριαρχική θέση μέσα στην οικογένεια. Συχνά, εάν ο πατέρας είναι πολύ επιτυχημένος ή πολύ ταλαντούχος, τα παιδιά αισθάνονται ότι ποτέ δεν θα μπορέσουν να φτάσουν τα επιτεύγματά του.

Μεγαλώνουν αποθαρρυμένα: το ενδιαφέρον τους για τη ζωή παρεμποδίζεται, σταματά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο παιδιά διάσημων ανδρών και γυναικών αποδείχνονται μερικές φορές μια απογοήτευση για τους γονείς τους και την υπόλοιπη κοινωνία. Τα παιδιά αυτά δεν βρήκαν δρόμο ανοιχτό για να ξεπεράσουν τον πατέρα ή τη μητέρα τους. Εάν ένας πατέρας είναι πολύ επιτυχημένος στο επάγγελμά του, δεν πρέπει ποτέ να τονίζει την επιτυχία του μέσα στην οικογένεια, διαφορετικά η ανάπτυξη των παιδιών του θα παρεμποδιστεί» (σελ. 124-125).

Το ίδιο μπορεί να παρατηρηθεί και ανάμεσα στα ίδια τα παιδιά. ένα παιδί που αναπτύσσεται αρκετά καλά, είναι πιο πιθανό να λάβει περισσότερη προσοχή και εύνοια. Πρόκειται για μια ευνοϊκή κατάσταση για το παιδί, ενώ τα άλλα παιδιά νιώθουν τη διαφορά και δυσαρεστούνται. Κανένα άτομο δεν μπορεί να ανέχεται, χωρίς δυσαρέσκεια και ερεθισμό, να βρίσκεται σε ένα σκαλοπάτι πιο χαμηλά από κάποιον άλλο.

 

Πηγή:

 Άλφρεντ Άντλερ. 1980. Τι θα ‘πρεπε να σημαίνει για σένα η ζωή. Εκδόσεις Κέδρος.

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Συγκρούσεις και καβγάδες στην οικογένεια

Οι περισσότερες οικογένειες βιώνουν συγκρούσεις και καβγάδες, αλλά ο τρόπος με τον οποίο η κάθε οικογένεια αντιμετωπίζει τις συγκρούσεις αυτές καθορίζει και τον βαθμό της επίλυσης. Σε κάθε σύγκρουση παρατηρείται το βασικό πλαίσιο, ο λόγος της διαφωνίας, το πώς αισθάνονται οι δύο πλευρές και πώς μπορεί τελικά να επιλυθεί η σύγκρουση. 

 

«Για να αντιμετωπίσετε τη σύγκρουση, είναι σημαντικό να γνωρίζετε πως αισθάνεστε σχετικά με το πλαίσιο και να το μοιραστείτε. Το επόμενο βήμα είναι να μάθετε πως το άλλο άτομο αισθάνεται για το πλαίσιο και να λάβετε υπόψη τα συναισθήματά του. Αν τα συναισθήματα μείνουν έξω από τη διαδικασία, οι δύο πλευρές θα αυξήσουν την ένταση καθώς παίζουν αυτό που αποκαλώ ‘τένις επιχειρημάτων’, εκσφενδονίζοντας ο ένας στον άλλο επιχειρήματα και γεγονότα που ενισχύουν την άποψή τους, προσπαθώντας κάθε φορά να προκαλέσουν όλο και μεγαλύτερη ζημιά. Σε αυτό το είδος της σύγκρουσης, ο στόχος των εμπλεκομένων είναι να κερδίσουν πόντους και όχι να βρεθεί μια εφικτή λύση. Η αναγνώριση της βασικής διαφοράς που δημιούργησε τη σύγκρουση και η προσπάθεια να επιλυθεί απαιτούν κατανόηση και συμβιβασμό. Ο σκοπός δεν θα πρέπει να είναι η επικράτηση του ισχυρότερου. […]

Ένα άλλο στιλ σύγκρουσης που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να λύσουν τις διαφορές τους είναι αυτό που ονομάζω ‘Κοίτα, σκίουρος!’ ή τακτική του αντιπερισπασμού. Το είδος αυτό εντοπίζεται στις συγκρούσεις όπου τα δύο μέρη, αντί να μιλούν για αυτό που ενοχλεί τους ίδιους ή κάποιον άλλο, αλλάζουν θέμα. Όταν αποφεύγουμε τις συγκρούσεις γενικότερα, τελικά χάνεται και η οικειότητα. Όταν πάρα πολλά θέματα γίνονται ταμπού, τα δύο μέλη καταλήγουν να φέρονται με μια επιφανειακή ευγένεια προς τον άλλο, η οποία οδηγεί στη μοναχικότητα.

Ένα τρίτο είδος σύγκρουσης είναι να παίρνει ο ένας από τους δύο τον ρόλο του μάρτυρα. […] Σε αυτή την περίπτωση, ο μάρτυρας αντί να κάνει τους άλλους να νιώσουν ενοχές, τελικά απογοητεύεται, πικραίνεται και εξαπολύει κατηγορίες στα άλλα μέλη της οικογένειας ή γίνεται επιθετικός και αρχίζει να εκτοξεύει προσβολές» (σελ. 60-62).

«Ο ιδανικός τρόπος αντιπαράθεσης δεν έχει να κάνει με την επικράτηση, με τη νίκη. Έχει άμεση σχέση με την κατανόηση» (σελ. 62). Στόχος είναι η συζήτηση πάνω στο θέμα, εστιάζοντας στο πώς μας κάνει να νιώθουμε. Είναι σημαντικό να μιλάμε χρησιμοποιώντας την προσωπική αντωνυμία εγώ και όχι εσύ. Σε κανέναν μας δεν αρέσει να ακούμε χαρακτηρισμούς ή να μας βάζουν ταμπέλες. Εάν μιλήσουμε για το πώς αυτό που ακούμε ή βλέπουμε μας κάνει να αισθανόμαστε, τότε μιλάμε για τον εαυτό μας, το οποίο ο άλλος θα δεχθεί και θα το ακούσει με μεγαλύτερη ευκολία. Θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι προσεγγίζουμε τον άλλο, με βασικό στόχο να επικοινωνήσουμε αυτό που νιώθουμε και όχι να βρούμε τρόπους χειραγώγησης.

«Μιλώντας με το εγώ και όχι με το εσύ, εκφράζοντας τα δικά σας συναισθήματα του άλλου, καθώς και αναγνωρίζοντάς τα, είναι οι καλύτεροι τρόποι αντιμετώπισης των αναπόφευκτων συγκρούσεων που προκύπτουν σε μια οικογένεια. Αυτό θα βοηθήσει επίσης το παιδί σας να αισθάνεται πιο ασφαλές, καθώς μειώνει τις εντάσεις και προωθεί την κατανόηση. Είναι επίσης, πιο πιθανό να υιοθετήσει κι αυτό το ίδιο στιλ αντιπαράθεσης, που απαιτεί σεβασμό και συναισθηματικά έξυπνη επιχειρηματολογία, μια και θα το έχει δει ως παράδειγμα στο σπίτι του» (σελ. 64). 

 

Πηγή:

Philippa Perry. 2020.  Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου (και τα παιδιά σου θα σε ευγνωμονούν που το έκανες). Εκδόσεις Διόπτρα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Ιστορίες ζωής και ψυχοκοινωνικές ταυτότητες

Η εξερεύνηση της ιστορίας ζωής και των ψυχοκοινωνικών ταυτοτήτων παίζει κεντρικό ρόλο στην εξέταση του κοινωνικού και ψυχικού εαυτού. Μέσα από τα γεγονότα ζωής που έχουμε βιώσει μπορούμε να εντοπίσουμε και να αναλύσουμε τις επιδράσεις που έχουν στη ζωή μας. Τα βιώματα και οι εμπειρίες μας μπορεί να επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά τον εαυτό μας. Οι κοινωνικές ταυτότητες καθορίζουν και διαμορφώνουν τις κοινωνικές σχέσεις, αλλά την ίδια στιγμή επηρεάζονται και διαμορφώνονται οι σχέσεις μας από τις ψυχολογικές και κοινωνικές εμπειρίες που συσσωρεύονται μέσα μας. Η ταυτότητα του καθενός «διαμορφώνεται μέσα από τα προσωπικά γεγονότα που έζησε το άτομο και που σχηματίζουν το νήμα της βιογραφίας του, ιστορία ιδιαίτερη και μοναδική, και μέσα από τα στοιχεία που είναι κοινά στην οικογένειά του, τον περίγυρό του, την τάξη στην οποία ανήκει. Όλα αυτά του δίνουν θέση ως ένα κοινωνικο-ιστορικό ον» (σελ. 319).

 

«Η προσωπική ιστορία του καθενός μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την οικογενειακή της ιστορία, μια ιστορία και μια πραγματικότητα στην οποία ανήκει. Τα ρήγματα, οι συγκρούσεις και τα προβλήματα που αντιμετώπισε η οικογένεια διαπερνούν αυτή την ίδια σαν άτομο. Οι συγκρούσεις που αντιμετωπίζει δεν είναι μόνο ψυχολογικές αλλά και κοινωνικές, αφού συνδέονται και με το κοινωνικό πεδίο και με τις κοινωνικές καταστάσεις που έζησε η οικογένεια» (σελ. 319).

Ο εξωτερικός καθρέφτης που εμφανίζει η οικογένεια, σε πολλές περιπτώσεις, είναι πολύ διαφορετικός από την πραγματική κατάσταση που επικρατεί μέσα στην οικογένεια. Συγκρουσιακές καταστάσεις, θυμός, απαξίωση και υποτίμηση, κακοποιητικές συμπεριφορές… όλα όσα κρύβονται μέσα σε μια οικογένεια και κανείς δεν πρόκειται να παρατηρήσει είναι ικανά να οδηγήσουν σε νευρώσεις. Βασικό ρόλο για τη δημιουργία της νεύρωσης παίζουν «οι συγκρουσιακές σχέσεις μεταξύ γονιών- παιδιών (ταύτιση- συνταύτιση των γονιών με το φανταστικό παιδί που φέρνουν μέσα τους, αμφίσημες επιθυμίες, πρότυπα). […] Μέχρι να βρει τον δρόμο του θα αντιμετωπίσει συγκρούσεις τόσο με τον ίδιο του τον εαυτό και την εσωομάδα όσο και με την εξωομάδα. Εξαρτάται από τη δύναμη της προσωπικότητάς του ποια από τα δύο πρότυπα μοντέλα θα επικρατήσουν μέσα του, αυτό των γονιών του ή το καινούργιο της κοινωνίας που μεγαλώνει» (σελ. 320).

 

Πηγή:

Ρήγα και Μπεχράκης. 1991. Μαρία Τ.. Ιστορία ζωής, ψυχοβιογραφική προσέγγιση. Εκδόσεις Δέσποινα Δ. Μαυρομμάτη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Το τραύμα του υιοθετημένου παιδιού

Τα άτομα που έχουν υιοθετηθεί συνήθως έχουν αναπτύξει το Επιβιωτικό Πρότυπο Σύνδεσης ως τρόπο να προσαρμοστούν στο πρώιμο τραύμα και στην απώλεια. Η υιοθεσία εκθέτει το βρέφος σε ιδιαίτερες προκλήσεις, καθώς δεν είναι μόνο το τραύμα του χωρισμού μετά τη γέννα που το επηρεάζει. «Το τραύμα της υιοθεσίας μπορεί να αρχίσει πριν από τη γέννα, καθώς η μητέρα δεν δένεται συναισθηματικά με το αναπτυσσόμενο έμβρυό της. Η ανάγκη των υιοθετημένων ενηλίκων να αναζητήσουν τους βιολογικούς τους γονείς μπορεί να εξηγηθεί, τουλάχιστον εν μέρει, σαν μια προσπάθεια επεξεργασίας και συμφιλίωσης με το πρώιμο τραύμα πρόσδεσης και των σχετιζόμενων συναισθημάτων αποσύνδεσης.

 

Η τοποθέτηση σε ανάδοχη οικογένεια για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα πριν από την υιοθεσία τους ή η διαδοχική τοποθέτηση σε διαφορετικές ανάδοχες οικογένειες, μπορεί να αποτελέσει την αιτία σοβαρού τραύματος πρόσδεσης. Η απόρριψη που νιώθει η θετή μητέρα από την ανικανότητα πρόσδεσης του τραυματισμένου βρέφους μπορεί να την ωθήσει να αποσυρθεί από το βρέφος, με κρυφούς ή φανερούς τρόπους. Η πρώιμη τοποθέτηση σε μια στοργική οικογένεια μπορεί να αμβλύνει το προηγούμενο τραύμα πρόσδεσης. Παρ’ όλα αυτά, οι κλινικοί θεραπευτές που εργάζονται με ενήλικες, οι οποίοι έχουν υιοθετηθεί ως βρέφη, θα αναγνωρίσουν τα δυσλειτουργικά σχεσιακά πρότυπα που μερικές φορές διατηρούν την ισχύ τους στα υιοθετημένα άτομα ακόμα και όταν οι θετές οικογένειές τους ήταν πολύ στοργικές και ικανές για υγιή πρόσδεση» (Heller & LaPierre, σελ. 150-151).

Το τραύμα της υιοθεσίας περιλαμβάνει μια τεράστια συναισθηματική δυσφορία, που σχετίζεται με τις δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, όπως η απομάκρυνση του παιδιού μετά τον χωρισμό από την οικογένειά του. Τα παιδιά που γεννήθηκαν σε μια οικογένεια από την οποία απομακρύνθηκαν μετά τη γέννησή τους βιώνουν τραύμα, ανεξάρτητα από το σπίτι στο οποίο θα υιοθετηθούν. Το τραύμα αποχωρισμού μπορεί να καταγραφεί στο νευρολογικό σύστημα του ατόμου και να προκαλέσει έντονα συναισθήματα. Άτομα που έχουν βιώσει την εμπειρία της υιοθεσίας έχουν υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης κατάθλιψης. Αν τα συμπτώματα δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, τότε το άτομο μπορεί να κουβαλάει το τραύμα και κατά την ενήλικη ζωή του. Επίσης, παίζει σημαντικό ρόλο κατά πόσο το άτομο έχει βιώσει παραμέληση ή κακοποίηση κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του στη βιολογική του οικογένεια ή ενώ βρίσκονταν σε ανάδοχη φροντίδα.

Το τραύμα της υιοθεσίας μπορεί να έχει αντίκτυπο σε πολλούς τομείς. Η οικογένεια που υιοθετεί ένα παιδί θα πρέπει να καταβάλλει προσπάθειες ώστε να μάθει τις επιδράσεις που έχει η υιοθεσία στην ικανότητα σύναψης δεσμού του παιδιού, στη λήψη αποφάσεων, στους μελλοντικούς στόχους, στη γνωστική ανάπτυξη, στη συμπεριφορά και την προσωπικότητα, στον ύπνο, στις διατροφικές επιλογές, στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, στην εκπαίδευση και στις σχέσεις με τους βιολογικούς γονείς. Εξαιτίας του τραύματος της υιοθεσίας, το παιδί μπορεί να έχει αναπτύξει έναν αγχώδη ή ανασφαλή δεσμό.

 

Πηγή:

Heller, L. & LaPierre, A. (2017). Θεραπεύοντας το αναπτυξιακό τραύμα. Εκδόσεις Π. Ασημάκης.

https://www.betterhelp.com/advice/parenting/understanding-adoption-trauma/.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαζύγιο… μια δύσκολη μετάβαση για όλους

Οι φάσεις του διαζυγίου

Ο ρόλος του συμβούλου γάμου

 

Κάποιες φορές τα φέρνει έτσι η ζωή κι έρχεται το πλήρωμα του χρόνου όπου συνειδητοποιούμε ότι η υπομονή μας έχει εξαντληθεί κι ότι θα ήταν καλύτερα να γυρίσουμε σελίδα στο κεφάλαιο που ονομάζεται «γάμος» και να πορευτούμε διαφορετικά. Όταν ο γάμος έχει φθαρεί, με το να παραμένουμε σε αυτόν, σημαίνει ότι απλά παρατείνουμε τη φθορά και τις σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις της πάνω μας. 

Αυτό που συνήθως έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι αν υπάρχει παιδί ή παιδιά, θα μεγαλώσουν καλύτερα με την αγάπη και τη συναισθηματική θαλπωρή και ασφάλεια που προσφέρει η οικογένεια για να εξελιχθούν και να αναπτυχθούν σε όλους τους τομείς κι ότι αυτό θα συμβεί μόνο με την παρουσία και των δύο γονιών. Βεβαίως, αυτό είναι το ιδανικό σενάριο. Τι συμβαίνει όμως όταν η αγάπη, η συναισθηματική θαλπωρή και ασφάλεια έχουν πλέον χαθεί; Πόσο νόημα έχει το να μένουμε σε έναν γάμο όπου δεν καλύπτονται πλέον οι συναισθηματικές μας ανάγκες, ειδικά όταν αυτές οι ανεκπλήρωτες ανάγκες συνοδεύονται από μερική ή παντελή απουσία βαθύτερης επικοινωνίας, έλλειψη σεβασμού, κατανόησης, τρυφερότητας και στήριξης;

Τι μηνύματα στέλνουμε έμμεσα στα παιδιά που γίνονται θεατές στις εντάσεις ανάμεσα στους γονείς, τις διαμάχες τους και τη λεκτική ή σωματική επιθετικότητα; Αυτό είναι το μήνυμα και η εικόνα που θέλουμε να κρατήσουν για το γάμο και τις ανθρώπινες σχέσεις; Να συνδέσουν και τελικά να μπερδέψουν την αγάπη με την παθογένεια, με την αδιαφορία, την επιθετικότητα, την ψυχολογική ή τη σωματική κακοποίηση; Η κυρίαρχη επικρατούσα άποψη, λοιπόν, ότι οι οικογένεια θα πρέπει να μείνει ως έχει για «χάρη των παιδιών», παρά τα έντονα προβλήματα, δεν επιβεβαιώνεται από τις επιστημονικές μελέτες ότι λειτουργεί υπέρ των παιδιών, αλλά εναντίον τους, ειδικά αν υπάρχουν τακτικά συγκρούσεις κι εχθρότητα μεταξύ των γονέων, οπότε είναι προτιμότερο αυτοί οι γάμοι να λύνονται με το διαζύγιο.

Όταν βιώνουμε τέτοιου είδους καταστάσεις σαν αυτές που περιγράψαμε παραπάνω, η απόφαση του διαζυγίου δεν είναι εύκολη, είναι όμως αναγκαία, κι επιτακτική. Θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι όπως ακριβώς σε κάθε απώλεια βιώνουμε πένθος, έτσι και το διαζύγιο διακρίνεται από αλληλοεπικαλυπτόμενα στάδια ενός επώδυνου πένθους όπως: σοκ, άρνηση, θυμός, αμφιθυμία, κατάθλιψη, αποδοχή. Κάποιοι μελετητές του διαζυγίου υποστηρίζουν ότι αυτό εξελίσσεται σε τρεις διαδοχικές φάσεις: την «οξεία», τη «μεταβατική» και την «τελική». Η οξεία φάση χαρακτηρίζεται από έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως πανικός, θυμός, κατάθλιψη και συνήθως διαρκεί λίγο, αν και ορισμένα άτομα μπορεί να παραμείνουν καθηλωμένα σε αυτή τη φάση για πολλά χρόνια βιώνοντας αυτά τα έντονα κι αρνητικά συναισθήματα με την ίδια ένταση, ειδικά όταν αναγκάζονται να παρευρεθούν στις αίθουσες των δικαστηρίων. Η μεταβατική φάση μπορεί να είναι κι αυτή σύντομη ή να διαρκέσει χρόνια και περιλαμβάνει τη σταδιακή αποδέσμευση του ατόμου από την κοινή καθημερινότητα και το δεσμό με τον/τη σύντροφό του, όπου σιγά σιγά ανοίγεται σε νέες συνθήκες ζωής και συνάπτει νέες σχέσεις. Η τελική φάση αναφέρεται στην αποδοχή του ατόμου ότι πλέον δεν υπάρχει επιστροφή κι ότι βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο ξεκίνημα, σε μια νέα κατάσταση ζωής και σε ένα νέο σταθερό και αναδιοργανωμένο σπίτι.  

 

Το ερώτημα που μπορεί να τεθεί σε αυτό το σημείο είναι το κατά πόσο μπορεί να βοηθήσει μια «προληπτική παρέμβαση» ενός ειδικού συμβούλου γάμου, ώστε να σωθεί ένας τέτοιος γάμος που βρίσκεται σε κρίση. Αν οι σχέσεις μεταξύ των συζύγων είναι απλώς «επισφαλείς» και υπάρχει διάθεση να συζητηθούν όλα τα ζητήματα που προκαλούν έλλειψη ικανοποίησης και άρα αλλαγή προς μια κατεύθυνση βελτίωσης, τότε ναι, μπορεί να σωθεί ένας τέτοιος γάμος που βρίσκεται σε κρίση. Αν, όμως, οι σχέσεις των συζύγων είναι απλώς «διαλυμένες» και δεν υπάρχει εκατέρωθεν ανάληψη ευθύνης και διάθεση για συζήτηση κι επίλυση των προβλημάτων, τότε αυτός ο γάμος δεν μπορεί να σωθεί.

Στην περίπτωση όπου τα σημάδια δείχνουν πως το ζευγάρι βρίσκεται στην κατάσταση των «επισφαλών σχέσεων» κι ότι ο γάμος μπορεί να σωθεί, τότε ένα δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι πώς επιλέγεται ο σύμβουλος γάμου και ποιες αρετές θα πρέπει να διαθέτει. Ο σύμβουλος γάμου θα πρέπει να επιλεγεί με εξαιρετική προσοχή, κρίνοντας με βάση το υπόβαθρό του πάνω στην επιστήμη της ψυχολογίας ή της ψυχιατρικής. Πολλές φορές, άτομα που έχουν παρακολουθήσει κάποιο σεμινάριο με αντικείμενο το διαζύγιο, ανακηρύσσουν τους εαυτούς τους ως δήθεν συμβούλους γάμου. Οπότε, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Ο σύμβουλος γάμου θα πρέπει να διαθέτει ολοκληρωμένες επιστημονικές γνώσεις και να είναι καταρτισμένος σε προβλήματα γάμου, να έχει βαθιά γνώση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της δυναμικής της, ώστε να βοηθήσει μέσα από την ενσυναίσθηση, προς τη συνεργατική και εμπιστευτική σχέση, να επιφέρει την ισορροπία και τη συμφιλίωση. Η παρέμβαση του ειδικού θα πρέπει να αποσκοπεί στην έκφραση και την αποφόρτιση των συναισθημάτων, και μέσω της προσεκτικής και ενεργητικής ακρόασης, καθώς και της δεκτικής στάσης, να ωθήσει το ζευγάρι στην εμπιστοσύνη  προς το πρόσωπο του ειδικού, προκειμένου να νιώθουν άνετα στο να αποκαλύπτουν περισσότερα συναισθήματα και πληροφορίες και να ανοιχτούν ακόμη περισσότερο, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα τις ανάγκες, τα κίνητρα και τον βαθμό συμμετοχής του καθενός στη δημιουργία προβλημάτων στο γάμο τους.

Ο εντοπισμός των στάσεων που οδηγούν σε προβλήματα μέσα στον γάμο είναι το πρώτο βήμα για να σωθεί ένας γάμος και το δεύτερο βήμα είναι να υπάρχει διάθεση για αλλαγή και βελτίωση. Από εκεί και πέρα ακολουθούν πολλά, αλλά μικρότερα βήματα, τα οποία θα πρέπει να γίνονται σε καθημερινή βάση, καθώς οι σχέσεις των ανθρώπων μοιάζουν με έναν κήπο. Μια μονάχα λίπανση κι ένα πότισμα μόνο, δεν αρκούν για να παραμείνει πράσινος κι ανθισμένος ο κήπος. Τα κίτρινα ή ξερά φύλλα αποτελούν τα πρώτα σημάδια ότι κάτι συμβαίνει πολύ χαμηλότερα, στο έδαφος και τις ρίζες. Έτσι, και στον γάμο, συνήθως οι εντάσεις και τα σύννεφα στη σχέση οφείλονται σε πολύ βαθύτερα αίτια.

 

Πηγή:

Π.Ε. Πετράκης, Πρόγραμμα: Διαχείριση χωρισμού – Διαζυγίου Γονέων, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2013, Αθήνα.   

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Ο κύκλος ζωής της οικογένειας

Η κάθε οικογένεια κατασκευάζει τη δική της ‘οικογενειακή ζωή’, μεταφράζοντας τις ιδεολογίες που επικρατούν στην κοινωνία, και διαμορφώνοντας την οικογενειακή τους κουλτούρα. Ανάμεσα στην κοινωνία και στο άτομο διαμεσολαβεί το σύστημα πεποιθήσεων της οικογένειας, που περιλαμβάνει πεποιθήσεις, ερμηνείες και προσδοκίες. Η οικογένεια είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που συνεχώς εξελίσσεται και τα μέλη της αλληλεπιδρούν, επηρεάζοντας ο ένας τον άλλο. 

 

Οι Carter και McGoldrick περιέγραψαν τον κύκλο ζωής της οικογένειας, η οποία δομείται σε τρία επίπεδα συστημάτων: το κοινωνικό σύστημα, την εκτεταμένη οικογένεια και την πυρηνική οικογένεια.

Οικογένεια καταγωγής: η οικογένεια μέσα στην οποία το άτομο γεννιέται και μεγαλώνει, κάνοντας τα πρώτα του βήματα στη ζωή.

Στάδιο 1ο: Φεύγοντας από το σπίτι: το νέο άτομο φεύγοντας από το σπίτι, αναλαμβάνει την οικονομική και συναισθηματική ευθύνη για τον εαυτό του. Οι αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν κατά τη μετάβαση είναι η διαφοροποίηση από την οικογένεια καταγωγής, η ανάπτυξη περισσότερων σχέσεων με συνομηλίκους και η είσοδός του στην αγορά εργασίας, καθώς και η εδραίωση στην εργασία ώστε να γίνει το άτομο οικονομικά ανεξάρτητο.

Δημιουργία διαπροσωπικής σχέσης: το άτομο φεύγοντας πλέον από το σπίτι, αρχίζει να επενδύει σε καινούργιες σχέσεις, μεταξύ των οποίων είναι και οι πρώτες ολοκληρωμένες συντροφικές- ερωτικές του σχέσεις.

Στάδιο 2ο: Ζευγάρι χωρίς παιδιά: το ζευγάρι δεσμεύεται μέσα σε ένα καινούργιο σύστημα, διαμορφώνοντας το συζυγικό σύστημα και αναπροσαρμόζοντας τις σχέσεις με την ευρύτερη οικογένεια και τους φίλους ώστε να συμπεριληφθεί ο ή η σύζυγος.

Στάδιο 3ο: Οικογένεια με μικρά παιδιά: το ζευγάρι δέχεται τα νέα μέλη και θα πρέπει να προσαρμοστεί στο συζυγικό σύστημα η παρουσία των παιδιών. Το ζευγάρι καλείται να συνεργαστεί για το μεγάλωμα των παιδιών σε θέματα οικονομικών και οικιακών υποχρεώσεων.

Στάδιο 4ο: Οικογένεια με εφήβους: τα όρια τα οποία εφαρμόζονται στους εφήβους γίνονται πιο ανοικτά και ευέλικτα, ώστε να νιώσουν ότι έχουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία και να μπορέσουν να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Αλλαγές βιώνουν στις σχέσεις με τους γονείς τους, ώστε να μπορέσουν να αρχίσουν να επενδύουν περισσότερο στο σύστημα έξω από την οικογένεια. 

 

Στάδιο 5ο: Αποχώρηση παιδιών από το σπίτι: Οι γονείς καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα νέο τύπο σχέσεων με τα παιδιά, τα οποία είναι στο στάδιο που φεύγουν και επιστρέφουν στο σπίτι. Το ζευγάρι μένει πλέον στο σπίτι χωρίς παιδιά και ξαναδιαπραγματεύεται τη σχέση του. Οι σχέσεις ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά γίνονται σχέσεις ενηλίκων. Στην πορεία θα γίνουν και άλλες αναπροσαρμογές στη σχέση γονέων- παιδιών, όταν τα παιδιά παντρευτούν και θα πρέπει να συμπεριληφθούν και τα εγγόνια. Τα παιδιά πλέον έρχονται αντιμέτωπα με τα προβλήματα υγείας και τον θάνατο των γονιών τους.  

Στάδιο 6ο: Οικογένειες σε ώριμη ηλικία (στην ύστερη ζωή): στο επίκεντρο βρίσκεται η φροντίδα της υγείας του ζευγαριού. Το ηλικιωμένο πλέον ζευγάρι καλείται να διατηρήσει τη λειτουργικότητά του και τα ενδιαφέροντά του παρά τη σωματική εξασθένηση, αλλά και να αναλάβει νέους ρόλους στο οικογενειακό και κοινωνικό σύστημα. Το άτομο έρχεται όλο και πιο συχνά αντιμέτωπο με τον θάνατο αγαπημένων προσώπων, κοντινών ατόμων και κυρίως συνομηλίκων. Υπάρχει μια ευαισθητοποίηση για τον ίδιο του τον θάνατο.

Ένα τέτοιο μοντέλο περιγράφει τα κύρια αναπτυξιακά καθήκοντα που πρέπει να ολοκληρωθούν από την οικογένεια σε κάθε στάδιο ανάπτυξης. Είναι δύσκολο να περιγράψουμε με τα ίδια ακριβώς στάδια κάθε οικογένεια, καθώς υπάρχει σε μεγάλο βαθμό πολυπλοκότητα στα οικογενειακά συστήματα. Η κάθε οικογένεια έχει διαφορετικές ευκαιρίες, διαφορετικές αλληλεπιδράσεις και διαφορετικές εμπειρίες. Η οικογένεια είναι ένας ζωντανός οργανισμός, στον οποίο αλλάζουν τα όρια, οι συνθήκες και τα χαρακτηριστικά… ένας ζωντανός οργανισμός που μεταμορφώνεται… που διαρκώς προχωρά και καλεί και τα μέλη του να ακολουθήσουν…

 

Πηγή:

McGoldrick, M., Carter, B. 2003. “The Family Life Cycle,” in Walsh F., Normal Family Processes. Guilford.

McGoldrick, M. & Shibusawa, T. (2012). The family life cycle. In F. Walsh (Ed.), Normal family processes: Growing diversity and complexity (pp. 375-398). The Guilford Press.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.