ΤΟ ΝΕΟ ΜΑΣ ΒΙΒΛΙΟ: ένα βιβλίο για τις οικογενειακές σχέσεις

 

 

 

 

Οπισθόφυλλο του βιβλίου

Το παρόν βιβλίο περιγράφει τις οικογενειακές σχέσεις, καλύπτοντας όλες τις ηλικίες. Εστιάζει στον ρόλο των γονέων, που είναι ένας διά βίου ρόλος, ο οποίος δημιουργεί συναισθήματα, ευθύνες, δεσμεύσεις, εντάσεις… Οι οικογενειακές σχέσεις μας βοηθούν να ανακύψουμε τον εαυτό μας και να κατανοήσουμε το πώς λειτουργούμε μέσα στις σχέσεις, γι’ αυτό απαιτούν ενασχόληση και γνώση αυτών. Η δια βίου μάθηση των γονέων είναι μια βαθιά βιωματική διαδικασία που συντελείται μέσα στις ίδιες τις σχέσεις, αρκεί ο γονέας να είναι παρών σωματικά, ψυχικά, συναισθηματικά και γνωστικά. Οι οικογενειακές σχέσεις μας αφορούν όλους, έχοντας τον ρόλο είτε του παιδιού είτε του γονιού.

Η σχέση που έχουμε με τους γονείς μας –ή η απουσία της– μας συνοδεύει σε όλη μας τη ζωή και βρίσκεται στον πυρήνα όλων των μετέπειτα σχέσεών μας. Η δια βίου μάθηση των γονέων αποτελεί επένδυση στη σχέση και όχι μόνο στη γνώση, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός οικογενειακού περιβάλλοντος που ευνοεί την ψυχική υγεία, την προσωπική ανάπτυξη και τη διατήρηση ουσιαστικών δεσμών στον χρόνο. Η οικογένεια, όπως ένας ιστός αράχνης, υφαίνεται και ανανεώνεται καθημερινά· είναι εύθραυστη και ανθεκτική ταυτόχρονα, και η συνοχή της δεν είναι δεδομένη, αλλά αποτέλεσμα διαρκούς φροντίδας, επίγνωσης και συναισθηματικής επένδυσης.

Σε αυτό το ταξίδι της γνώσης για την οικογένεια, για εμάς τους ίδιους, όποιους ρόλους κι αν έχουμε, μας καλεί αυτό το βιβλίο να νιώσουμε, να προβληματιστούμε, να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Το βιβλίο περιγράφει οικογενειακά μοτίβα, άγραφους νόμους, σιωπηλές συμμαχίες και άλυτες συγκρούσεις, τραύματα του παρελθόντος και συναισθηματικά διλήμματα, ανεκπλήρωτες προσδοκίες και ρωγμές στους δεσμούς. Η σχέση του γονιού με τα παιδιά είναι μια σχέση που δεν τελειώνει με την ενηλικίωση των παιδιών, οπότε στόχος είναι να ακολουθήσουμε αυτή τη σχέση μέχρι την ολοκλήρωση του κύκλου της ζωής.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο ευτυχισμένος θάνατος

Του Αλμπέρ Καμύ

 

«Το θέμα αυτού του μυθιστορήματος του Αλμπέρ Καμύ είναι η επίμονη αναζήτηση της ευτυχίας ακόμα κι όταν το τίμημά της είναι το έγκλημα. Τις περιπέτειες του ήρωα, του Μερσώ (το ίδιο όνομα με τον πρωταγωνιστή του Ξένου), τροφοδοτεί η εμπειρία μιας δύσκολης και παθιασμένης νιότης -φτώχια, αρρώστια, ταξίδια στην κεντρική Ευρώπη και στην Ιταλία, η ζωή συντροφιά με τις τρεις φίλες του στο "Σπίτι μπροστά στον κόσμο" ("ένα σπίτι στο οποίο δεν διασκεδάζεις αλλά ένα σπίτι όπου νιώθεις ευτυχισμένος") αλλά και η μοναχική ζωή στα ριζά του βουνού Σενουά. Ο ευτυχισμένος θάνατος γράφτηκε στη δεκαετία του '30 αλλά εκδόθηκε μετά το θάνατο του συγγραφέα» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

 

«Ο Μερσώ ανάσανε δυνατά την πικρή και μοσχοβόλα μυρωδιά που ευλογούσε τούτη τη βραδιά τον γάμο του με τη γη. Αυτό το βράδυ που έπεφτε πάνω στον κόσμο, στο δρομάκι ανάμεσα στα λιόδεντρα και τους σχίνους, πάνω στ' αμπέλια και στο κοκκινόχωμα, κοντά στη θάλασσα που σιγοσφύριζε, αυτό το βράδυ τον πλημμύριζε σαν φουσκονεριά. Παρόμοια βράδια ήταν γι' αυτόν σαν μια υπόσχεση ευτυχίας κι όταν το ένιωσε πράγματι σαν μια ευτυχία, μπόρεσε να υπολογίσει το δρόμο που διέτρεξε από την ελπίδα ως την κατάκτηση. Με την αθωότητα στην καρδιά του δεχόταν τούτο τον πράσινο ουρανό κι αυτή τη νοτισμένη από έρωτα γη με την ίδια τρεμούλα πάθους και πόθου, όπως όταν σκότωσε τον Ζαγραίο με την αθωότητα στην καρδιά» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Ο Πατρίς Μερσώ συνειδητοποιεί ότι η ευτυχία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς απόλυτη ελευθερία. Η δολοφονία του Ρολάν Ζαγκέρ, που ήταν ένας ανάπηρος αλλά πλούσιος άνδρας, αποτελεί την αφετηρία για την αναζήτηση μιας ζωής που θα είναι απαλλαγμένη από κοινωνικούς και οικονομικούς περιορισμούς. Ο Καμύ παρουσιάζει την πράξη ως μια πράξη με υπαρξιακό ρίσκο. Η ευτυχία για τον Καμύ συνδέεται με την αποδοχή της θνητότητας και τη συμφιλίωση με τον εαυτό. Ο Μερσώ γνωρίζοντας τον επικείμενο θάνατό του, προσπαθεί και καταφέρνει να ζήσει με πληρότητα το παρόν, χωρίς ψευδαισθήσεις ή παρηγοριά.

Σύμφωνα με τον Καμύ, η ευτυχία δεν έρχεται σε αντίθεση με τον θάνατο, αλλά τον προϋποθέτει. Μόνο όταν ο άνθρωπος αποδεχτεί τη βεβαιότητα του τέλους, θα καταφέρει να ζήσει αυθεντικά και συνειδητά. Ο Καμύ συνδέει την ελευθερία, με την ευθύνη του ατόμου για την επιλογή των πράξεών του. Οπότε η ελευθερία συνδέεται με ένα βάρος, που κουβαλάει το άτομο. Επομένως, πρόκειται για ένα έργο που εξετάζει το πώς μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει και να πεθάνει χωρίς ψευδαισθήσεις, αλλά με αξιοπρέπεια.

 

Καμύ, Αλμπέρ. (2010). Ο ευτυχισμένος θάνατος. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ανάμεσα στα οκτώ και τα δεκατρία

Της Σάρα Όκγουελ- Σμιθ

 

«Η προεφηβική ηλικία συχνά κάνει τους γονείς να νιώθουν πελαγωμένοι. Σε αυτή την ενδιάμεση περίοδο μεταξύ της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας, τα παιδιά αλλάζουν σχεδόν σε καθημερινή βάση, με αποτέλεσμα πολλοί γονείς να πρέπει να δίνουν μάχη για να καταλάβουν το παιδί που πίστευαν ότι ήξεραν καλά μέχρι τώρα. Στο βιβλίο αυτό, η Σάρα Όκγουελ-Σμιθ, ειδική σε θέματα ανατροφής, συνδυάζει με μοναδικό τρόπο στοιχεία που αντλεί από τη βιολογία, την ψυχολογία και την κοινωνιολογία ως αφετηρία για τις αξιόπιστες πρακτικές συμβουλές που μας προτείνει.

Ένας πολύτιμος οδηγός όπου εξηγούνται ζητήματα όπως:

• Γιατί τα παιδιά της προεφηβικής ηλικίας είναι αγενή, τεμπέλικα και παρορμητικά και πώς μπορείτε να αντιμετωπίσετε αυτές τις συμπεριφορές.

• Τι ακριβώς συμβαίνει κατά την ήβη, πότε και πώς μπορείτε να μιλήσετε στο παιδί σας για το θέμα αυτό.

• Πώς να βοηθήσετε το παιδί σας στις φιλικές και αισθηματικές σχέσεις που βιώνει σε αυτή την ηλικία.

• Πώς θα ενισχύσετε την καλή ψυχική υγεία του και τη σωστή εικόνα του για το σώμα του.

• Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να το στηρίξετε κατά τη μετάβασή του από το δημοτικό σχολείο στο γυμνάσιο.

• Πώς θα αντιμετωπίσετε και τα δικά σας συναισθήματα, καθώς το παιδί σας βιώνει αυτήν την πολυτάραχη και γεμάτη νέες εμπειρίες αναπτυξιακή περίοδο.» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Η συγγραφέας αναφέρει: «Τα παιδιά της προεφηβικής και της εφηβικής ηλικίας συχνά κατηγορούνται ότι δεν έχουν σεβασμό, κυρίως για τους μεγαλύτερους και ότι είναι απείθαρχα. Οι απόψεις αυτές όμως μας λένε περισσότερα για όσους τις έχουν παρά για τα παιδιά μας. Αντιπροσωπεύουν σαφώς κάποια μορφή μνημονικής μεροληψίας, καθώς οι ενήλικες θυμούνται τις δικές τους ιδιότητες σε αυτή την ηλικία κάτω από ένα πιο θετικό πρίσμα, ενώ μπορεί επίσης να αποκαλύπτουν πολλά και για το πώς ανατράφηκαν αυτοί οι άνθρωποι.

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι ενήλικες που ανατράφηκαν με αυστηρό και αυταρχικό τρόπο είναι πολύ πιο πιθανό να επικρίνουν τα σημερινά παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας. Όμως, το φαινόμενο να επικρίνονται οι σημερινοί νέοι δεν είναι καινούργιο. Οι ενήλικες παραπονιούνται για τα παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας εδώ και αιώνες και πιθανότατα θα συνεχίσουν να το κάνουν για πολλούς αιώνες ακόμα. (σελ. 17).

«Η σχέση που έχετε με το παιδί σας στην προεφηβεία αποτελεί επίσης το θεμέλιο για τις μελλοντικές του σχέσεις με τους άλλους. Μεγαλώνοντας ωστόσο θα συναντάει συχνά δυσκολίες σε αυτές τις νέες σχέσεις» (σελ. 19). 

 

Πηγή:

Σάρα Όκγουελ- Σμιθ. 2022. Ανάμεσα στα οκτώ και τα δεκατρία. Εκδόσεις Μίνωας.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Φρομ: «Η ξεχασμένη γλώσσα»

«Μία εκπληκτική μελέτη που εξετάζει με διεισδυτικότητα ένα θέμα που απασχολεί την ανθρωπότητα από την προϊστορική εποχή, την παγκόσμια γλώσσα των ονείρων. Για τους ανθρώπους του παρελθόντος που ζήσανε στους μεγάλους πολιτισμούς της Ανατολής και της Δύσης, οι μύθοι και τα όνειρα ήταν οι πιο σημαντικοί τρόποι έκφρασης, για τούτο και η αδυναμία κατανόησής τους θα ισοδυναμούσε με αγραμματοσύνη.

 

Ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός -που τόνισε υπερβολικά την επιστήμη και τον ρεαλισμό- δεν έδωσε σημασία στις ονειρικές εμπειρίες. Έτσι μόνο τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα με το έργο του Φρόιντ, οι άνθρωποι άρχισαν να συνειδητοποιούν τη σημασία των ονείρων.

Σε τούτο το καινούργιο βιβλίο ο Έριχ Φρομ παρουσιάζει μια ιστορία της ερμηνευτικής των ονείρων, εξετάζοντας πολλές περιπτώσεις της σύγχρονης ψυχαναλυτικής εργασίας που γίνεται με βάση τα όνειρα. Μελετώντας παράλληλα τον μύθο του Οιδίποδα και άλλους μύθους και παραμύθια σε αυτή την ανάλυση, ο Φρομ διαφέρει και από τον Φρόυντ και από τον Γιούνγκ συνδέοντας την ερμηνεία του με τη σύγχρονη ζωή, με τρόπο συναρπαστικό αλλά και πολύτιμο στη χρησιμότητά του.

Φρόυντ και Γιουνγκ

Ο ορισμός μου για το όνειρο σαν κάποιο είδος πνευματικής δραστηριότητας κάτω από την κατάσταση του ύπνου, μολονότι βασίζεται στη θεωρία του Φρόυντ για τα όνειρα, έρχεται με τη θεωρία αυτή σε οξύτατη αντίθεση από πολλές απόψεις. Η υπόθεσή μου είναι ότι τα όνειρα μπορεί να είναι η έκφραση των πιο ταπεινών και πιο παράλογων, αλλά και των υψηλότερων και πιο πολύτιμων λειτουργιών του πνεύματός μας. Ο Φρόυντ πιστεύει ότι τα όνειρα είναι πάντοτε και οπωσδήποτε η έκφραση του παράλογου μέρους της προσωπικότητάς μας. Παρακάτω θα προσπαθήσω να δείξω ότι στις τρεις αυτές θεωρίες (το όνειρο σαν αποκλειστικά παράλογη παραγωγή, σαν αποκλειστικά λογική παραγωγή ή σαν ούτε το ένα ούτε το άλλο) τις συναντάμε στην ιστορία της ερμηνευτικής των ονείρων από το μακρινό παρελθόν.

Έχοντας υπόψη ότι η ερμηνευτική των ονείρων του Φρόυντ είναι η αρχική, η πιο γνωστή και η πιο σημαντική συμβολή στη σύγχρονη επιστήμη της ερμηνευτικής των ονείρων, θα αρχίσω με την περιγραφή και την εξέταση της ερμηνευτικής του Φρόυντ πριν προχωρήσω στην τωρινή ιστορία των τριών αυτών θεωριών πριν από τον Φρόυντ.

Η ερμηνευτική των ονείρων του Φρόυντ βασίζεται στην ίδια αρχή που υπογραμμίζει ολόκληρη την ψυχολογική του θεωρία: την έννοια ότι μπορούμε να έχουμε τάσεις και αισθήματα και επιθυμίες που αποτελούν κίνητρα για τις πράξεις μας και που ωστόσο δεν έχουμε την επίγνωσή τους. Αποκαλούμε αυτές τις τάσεις σας ασυνείδητες και με αυτό είναι ότι όχι μόνο δεν έχουμε επίγνωση για αυτές, αλλά και ότι ένας πανίσχυρος ‘’έλεγχος’’ μας προστατεύει από το να αποκτήσουμε την επίγνωσή τους. Για έναν οποιοδήποτε αριθμό αιτιών, που ο σπουδαιότερος από αυτούς είναι ο φόβος μήπως χάσουμε την επιδοκιμασία γονιών και φίλων, απωθούμε τις επιθυμίες αυτές, που η επίγνωσή τους θα μας έκανε να νιώθουμε ένοχοι ή να φοβόμαστε την τιμωρία.

Ωστόσο, το να απωθούμε τις επιθυμίες αυτές από τη συνείδησή μας, δεν σημαίνει ότι παύουν να υπάρχουν. Στην πραγματικότητα, συνεχίζουν να υπάρχουν τόσο έντονα, που βρίσκουν έκφραση σε πολυάριθμες μορφές, αλλά με τέτοιο τρόπο, που δεν αντιλαμβανόμαστε ότι έχουν τρυπώσει από την πίσω πόρτα. Το συνειδησιακό μας σύστημα πιστεύει ότι έχει ξεφορτωθεί τα τέτοια ανεπιθύμητα αισθήματα και επιθυμίες και τρομοκρατείται με την ιδέα ότι μπορεί να βρίσκονται μέσα μας. Έτσι, όταν πραγματικά επανεμφανίζονται και δείχνουν την παρουσία τους, είναι παραμορφωμένα και μασκαρεμένα σε τέτοια έκταση που η συνειδητή μας νόηση δεν είναι σε θέση να τα αναγνωρίσει» (σελ. 56-57).

 

Πηγή:

Έριχ Φρομ. 1975. Η ξεχασμένη γλώσσα. Εκδόσεις Μπουκουμάνη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Κόκκινα φανάρια

Η ηδονή και η Αριστερά

Του Michael Foessel

«Μπορούμε άραγε σε έναν άδικο κόσμο, να απολαμβάνουμε χωρίς να γινόμαστε συνεργοί στην αδικία; Μήπως οι κάθε λογής ηδονές μας –ερωτικές, γευστικές, εορταστικές-, διαμορφωμένες σε μεγάλο βαθμό από τον σύγχρονο καπιταλισμό, έρχονται σε αντίθεση με τις νέες πολιτικές διεκδικήσεις -άρνηση της πατριαρχικής βίας, προστασία του έμβιου κόσμου, υγειονομική ασφάλεια- που προβάλλουν στον ορίζοντα;

Αντί να ενδίδει στον ασκητισμό, το παρόν βιβλίο μας καλεί να ανακαλύψουμε εκ νέου την πολιτικά ανατρεπτική διάσταση της ηδονής. Η Αριστερά δεν έχει κανένα λόγο να εγκαταλείψει τη χαρά της ζωής στην αντιδραστική σκέψη, που έρχεται να αντιταχθεί στην ηθικολογία των προοδευτικών. Η ηδονή είναι ένα συναίσθημα που μας επιτρέπει να αποφύγουμε την καταστροφή, υπό τον όρο ότι τη μοιραζόμαστε.

Σε αυτό το δοκίμιο, ο Φεσέλ προτείνει να επανασυνδεθούμε με τις παραδόσεις εκείνες που συναρθρώνουν ηδονή και χειραφέτηση. Δείχνουν ότι οι ελπιδοφόρες πολιτικές εμπειρίες είναι αυτές από τις οποίες απουσιάζουν ο τρόμος και η ντροπή.

Απέναντι σε μια εγωιστική και ακομπλεξάριστη Δεξιά, η Αριστερά έχει κάτι ακόμα να πει για τη συλλογική και χαρούμενη χειραφέτηση. Ήρθε η ώρα να φανταστούμε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει με σοβαρότητα την κλιματική αλλαγή, νοηματοδοτεί εκ νέου τη ζωή μας, επανεφευρίσκει τις ερωτικές σχέσεις, επαναμαγεύει το συλλογικό. Γιατί, ναι, η υπερκατανάλωση, ο ατομικισμός, η προσωπική επιτυχία, όλες αυτές οι ηδονές που λατρεύει η Δεξιά, μας οδηγούν σε ασφυξία, ως απομακρύνουν από τους άλλους» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Η ηδονή, λένε ο καθένας με τον τρόπο του, δεν περιμένει. Την παίρνεις όπου τη βρίσκεις, στις παρυφές του ορυχείου ή μέσα στα εργοστάσια- δηλαδή, στο εσωτερικό των καπιταλιστικών κοινωνιών. Καθώς η ηδονή κάνει ότι μπορεί με ότι βρίσκει αυτό συμπεραίνουν πως είναι από τη φύση της συντηρητική.

Το σύνθημα του ηδονισμού είναι ‘’ότι παίρνεις εσύ δεν μπορεί να το πάρει άλλος’’, με αποτέλεσμα η απόλαυση μέσα σε έναν άδικο κόσμο να υποδηλώνει πάντα έναν συμβιβασμό.

Η αδημονία, που χαρακτηρίζει την ηδονή, εξηγεί και μία άλλη πτυχή της πολιτικής απαξίωσης που γνωρίζει αυτό το συναίσθημα σήμερα, ιδίως στα αριστερά της πολιτικής σκακιέρας. Οι εκκλήσεις για λογική και μετριοπάθεια είναι απόρροια ενός κόσμου όπου, εξαιτίας της οικολογικής κρίσης, η εγκράτεια παρουσιάζεται ωα αναγκαία για την επιβίωση.

Το σλόγκαν ‘’Απολαύστε χωρίς περιορισμούς’’ έπαψε να εκφράζει την πρόοδο, όχι μόνο επειδή το υιοθέτησαν οι διαφημιστές, αλλά κι επειδή οι ‘’περιορισμοί’’ είναι πλέον δεδομένοι σε μία φύση της οποίας οι πόροι βαίνουν προς εξάντληση.

Το να αγωνίζεσαι για απεριόριστες ηδονές μοιάζει, μάλιστα, ακόμα πιο αναχρονιστικό τη στιγμή που η περατότητα του κόσμου επαληθεύεται από την ιλιγγιώδη άνοδο των θερμοκρασιών η οποία, με τη σειρά της, οφείλεται εν μέρει στη δίψα μας για κατανάλωση» (σελ. 24-25).

 

Πηγή:

Michael Foessel. 2023. Κόκκινα φανάρια. Η ηδονή και η Αριστερά. Εκδόσεις Πόλις.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.