Λανθασμένες αντιλήψεις για τη σχιζοφρένεια

«Η σχιζοφρένεια είναι μια ψύχωση, είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή στην οποία τα συναισθήματα, η σκέψη, η κρίση και η αντίληψη που έχει το άτομο για την πραγματικότητα είναι τόσο διαταραγμένα, ώστε η λειτουργικότητά του επηρεάζεται σοβαρά. 

Τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας συνήθως χωρίζονται σε θετικά και αρνητικά.

Θετικά συμπτώματα είναι μη φυσιολογικά βιώματα και αντιλήψεις, όπως παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, ασυνάρτητη και ανοργάνωτη σκέψη, παράδοξη και επιθετική συμπεριφορά.

Αρνητικά συμπτώματα είναι η απουσία σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφοράς που φυσιολογικά θα χαρακτήριζαν το άτομο, όπως π.χ. άμβλυνση συναισθημάτων, απώλεια κινήτρων, φτώχεια σκέψης, απουσία ενεργητικότητας, απάθεια και κοινωνική απόσυρση» (σελ. 25-26).

Το πρόβλημα με τη σχιζοφρένεια είναι να γίνει διάκριση ανάμεσα στη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή. Επίσης, η πορεία της σχιζοφρένειας αν και έχει διακυμάνσεις τείνει να είναι συνεχής και η έκφραση των συναισθημάτων του ατόμου είναι πιο πιθανό να είναι απρόσφορη ή να υπολείπεται σε αυθορμητισμό. Ο ασθενής μπορεί να ακούει φωνές, που θα σχολιάζουν τις πράξεις του ή θα διαφωνούν μεταξύ τους.

«Το Πρόγραμμα της Παγκόσμιας Ψυχιατρικής Εταιρείας κατά του Στίγματος και των Διακρίσεων Εξαιτίας της Σχιζοφρένειας παραθέτει έναν κατάλογο από ευρέως διαδεδομένες λανθασμένες αντιλήψεις για τη σχιζοφρένεια, μεταξύ των οποίων είναι οι εξής:

Κανένας δε γιατρεύεται από τη σχιζοφρένεια.

Η σχιζοφρένεια δεν έχει θεραπεία.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι συνήθως βίαιοι ή επικίνδυνοι.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι πιθανό να μεταδώσουν σε άλλους την τρέλα τους.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι τεμπέληδες και αναξιόπιστοι.

Η σχιζοφρένεια είναι αποτέλεσμα εσκεμμένης αδυναμίας της βούλησης.

Οτιδήποτε λένε οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι ανοησίες.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι παντελώς ανίκανοι να πάρουν λογικές αποφάσεις για την ίδια τους τη ζωή.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι απρόβλεπτοι.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια δεν μπορούν να εργαστούν.

Για τη σχιζοφρένεια υπεύθυνοι είναι οι γονείς» (σελ. 168-169).

Η ταινία «Ο Σολίστας» αποτελεί παράδειγμα επιτυχημένης χρήσης ενός κυρίαρχου μέσου ψυχαγωγίας με στόχο την αύξηση της επίγνωσης και πρόσφερε πληροφόρηση για σοωαρές ψυχικές νόσους. Η ταινία μετέφερε μηνύματα κατά του στίγματος, όπως:

«Οι άνθρωποι γιατρεύονται από τη σχιζοφρένεια.

Οι περισσότεροι άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορούν να εργαστούν, ακόμα κι αν παρουσιάζουν συμπτώματα.

Η εργασία βοηθά τους ανθρώπους να γιατρευτούν από τη σχιζοφρένεια.

Η ανταπόκριση και η στάση των ανθρώπων απέναντι σε κάποιον με σχιζοφρένεια μπορεί να επηρεάσουν την πορεία της ασθένειας.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορούν και θα έπρεπε να περιλαμβάνονται στην κοινότητα.

Παρόλα αυτά, η ταινία αυτή απέτυχε να μεταδώσει το σημαντικό μήνυμα:

Η κακή γονεϊκή φροντίδα δεν προκαλεί σχιζοφρένεια» (σελ. 188).

 

Πηγή

Ρίτσαρντ Ουόρνερ. 2005. Το περιβάλλον της σχιζοφρένειας. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

 

Τοξική ψύχωση: Ο Τρελός Καπελάς στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων

Η έκθεση του ανθρώπου σε βαρέα μέταλλα, όπως το κάδμιο, το αρσενικό, ο υδράργυρος, ο μόλυβδος και το χρώμιο, αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αυξανόμενη βιομηχανική δραστηριότητα, αλλά και η χρήση ορισμένων ουσιών στη γεωργία και την ιατρική, έχουν συμβάλει στην ενίσχυση της ανθρώπινης έκθεσης σε αυτές τις τοξικές ουσίες. Μεταξύ των βαρέων μετάλλων, ο υδράργυρος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον εξαιτίας των σημαντικών επιδράσεών του στο νευρικό σύστημα.

Η δηλητηρίαση από υδράργυρο μπορεί να συνδέεται με σοβαρές νευρολογικές και συμπεριφορικές διαταραχές. Ανάλογα με τον βαθμό και τη διάρκεια της έκθεσης, μπορεί να παρατηρηθούν συμπτώματα όπως διαταραχές της μνήμης, καταθλιπτική διάθεση, παράνοια, προβλήματα στον συντονισμό των κινήσεων, αταξία, καθώς και ψευδαισθήσεις. Οι εκδηλώσεις αυτές καταδεικνύουν την ιδιαίτερη ευαισθησία του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος στην τοξική δράση του υδραργύρου.

Ο υδράργυρος απαντάται στο περιβάλλον σε διαφορετικές χημικές μορφές, μεταξύ των οποίων ο στοιχειακός, ο ανόργανος και ο οργανικός υδράργυρος. Ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία έχει ο μεθυλυδράργυρος, ο οποίος μπορεί να σχηματιστεί στα υδάτινα οικοσυστήματα μέσω μικροβιακών διεργασιών. Η ουσία αυτή μπορεί στη συνέχεια να συσσωρευτεί στους οργανισμούς που ζουν στο νερό και, μέσω της τροφικής αλυσίδας, να μεταφερθεί στα ψάρια και σε άλλα υδρόβια ζώα που καταναλώνονται από τον άνθρωπο.

Ο μεθυλυδράργυρος θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνος για πληθυσμούς που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ποτάμια και λίμνες για την εξασφάλιση τροφής και την επιβίωσή τους. Μετά την κατανάλωση μολυσμένης τροφής, ο μεθυλυδράργυρος απορροφάται σε μεγάλο ποσοστό από το γαστρεντερικό σύστημα και μπορεί να μεταφερθεί σε διάφορους ιστούς του οργανισμού. Ιδιαίτερα ευάλωτο είναι το κεντρικό νευρικό σύστημα, καθώς ο μεθυλυδράργυρος έχει τη δυνατότητα να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Παράλληλα, μπορεί να περάσει και τον αιματοπλακουντιακό φραγμό, γεγονός που καθιστά το αναπτυσσόμενο έμβρυο ιδιαίτερα ευαίσθητο στις επιδράσεις του.

Η έκθεση κατά την εγκυμοσύνη έχει συνδεθεί με αυξημένες συγκεντρώσεις υδραργύρου στο αίμα του ομφάλιου λώρου, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι ο υδράργυρος μπορεί να μεταφερθεί από τη μητέρα στο έμβρυο. Επιπλέον, ερευνητικά δεδομένα έχουν δείξει ότι τόσο η προγεννητική όσο και η μεταγεννητική έκθεση στον υδράργυρο ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη νευρολογική ανάπτυξη των παιδιών. Μεταξύ των πιθανών επιπτώσεων έχουν αναφερθεί δυσκολίες στη μνήμη και στη συγκέντρωση, καθώς και αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ADHD).

Σε κυτταρικό επίπεδο, ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να εισέλθει στον εγκέφαλο αξιοποιώντας μηχανισμούς μεταφοράς αμινοξέων. Συγκεκριμένα, μπορεί να συνδεθεί με την L-κυστεΐνη και να μεταφερθεί μέσω συστημάτων μεταφοράς που υπάρχουν στα κύτταρα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Με αυτόν τον τρόπο, φτάνει στα νευρικά και νευρογλοιακά κύτταρα, όπου μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βιοχημικές διαταραχές.

Η παρουσία μεθυλυδραργύρου στον νευρικό ιστό μπορεί να οδηγήσει σε οξειδωτικό στρες, να ενισχύσει τη διεγερτοτοξικότητα και να προκαλέσει νευροφλεγμονώδεις αντιδράσεις. Παράλληλα, μπορεί να επηρεάσει τη φυσιολογική λειτουργία των νευροδιαβιβαστών και, κατ’ επέκταση, την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση γνωστικών, κινητικών και συναισθηματικών διαταραχών που παρατηρούνται σε περιπτώσεις σημαντικής έκθεσης στον υδράργυρο.

Επομένως, η νευροτοξικότητα του υδραργύρου αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα, καθώς οι επιδράσεις του δεν περιορίζονται μόνο σε σωματικές δυσλειτουργίες, αλλά μπορούν να επηρεάσουν τη γνωστική λειτουργία, τη συναισθηματική κατάσταση και τη συμπεριφορά του ατόμου. Αυτό καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τη μελέτη της σχέσης μεταξύ της έκθεσης στον υδράργυρο και των συμπτωμάτων που εμφανίζονται σε λογοτεχνικούς χαρακτήρες, όπως ο Τρελός Καπελάς στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων.

Το νευρικό σύστημα μπορεί να υποστεί βλάβη όταν εκτεθεί σε οποιαδήποτε τοξική χημική ουσία που μπορεί να εισέλθει στη γενική κυκλοφορία μέσω της γαστρεντερικής οδού, μέσω των πνευμόνων ή μέσω του δέρματος. Βαρέα μέταλλα, όπως ο υδράργυρος και ο μόλυβδος συγκεντρώνονται στον εγκέφαλο και προκαλούν μόνιμη βλάβη οδηγώντας σε τοξική ψύχωση (χρόνια ψυχική ασθένεια που παράγεται από μια νευροτοξίνη). Ο Τρελός Καπελάς στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων είναι καπελάς, καθώς οι καπελάδες συνήθως τρελαίνονταν από τον υδράργυρο που περιείχε η τσόχα που χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν τα καπέλα. Η λέξη παλαβός αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την τοξική ψύχωση που παρατηρήθηκε σε κάποιους κατοίκους της Αγγλίας –κυρίως στους φτωχούς- που βουτούσαν το τσάι τους σε ραγισμένα κεραμικά δοχεία που αποτελούνταν από μόλυβδο.

Ο Τρελός Καπελάς αποτελεί έναν από τους πιο παράξενους και χαρακτηριστικούς χαρακτήρες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων. Η συμπεριφορά του χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστο τρόπο ομιλίας, απότομες μεταβολές στη συμπεριφορά, σύγχυση, παράλογους συλλογισμούς και μια γενικότερη αίσθηση αποδιοργάνωσης.

 

Πηγή:

Waldron, H. A. (1983). Did the Mad Hatter have mercury poisoning? British Medical Journal, 287.

https://www.cshp.ca/site/Content/News/news-items/clinical-pearls-mercury-toxicity.aspx?WebsiteKey=0c648ab0-50ba-4f43-9d77-13eecc1832e4.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc., MA.

Θεωρητικές προσεγγίσεις του τραύματος

«Το τραύμα, όπως και το τραυματικό, στην ανθρώπινη συνθήκη, τόσο την ατομική όσο και τη συλλογική, είναι καθολικό ως εμπειρία και ως εκ τούτου συνιστά ευρύτατο πεδίο όχι μόνο των επιστημών του ανθρώπου, αλλά και του πολιτιστικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι. Εξάλλου, το φροϋδικό έργο εμπεριέχει τις αναθεωρήσεις του, πατώντας και σε αυτές. Γνωρίζουμε πόσο οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι επηρέασαν τη ζωή και τη σκέψη του Freud.  

Τα τραυματικά βιώματα, ατομικά και συλλογικά, συμμετέχουν στις ανθρώπινες ιστορίες και τις σημαδεύουν ως άδηλες μνήμες που μετουσιώνονται και δρουν στο παρόν μέσω εσωτερικών αλλά και εξωτερικών διαβουλεύσεων. Πόλεμοι, γενοκτονίες, ξεριζωμοί, φυσικές καταστροφές, επιδημίες τόσο ως συλλογικές εμπειρίες όσο και ως ατομικές παραπέμπουν στο τραύμα και στο τραυματικό, όπως και στο τραγικό- με τη σύγχρονη έννοιά του. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ‘’ακραίας τραυματικής εμπειρίας’’ συνδέεται στενά με συγκεκριμένα συλλογικά, εξωτερικά γεγονότα προκαλούμενα από τον ανθρώπινο παράγοντα» (σελ. 88).

Η λέξη τραύμα προέρχεται από το αρχαίο τρώμα, το οποίο προέρχεται από το τιτρώσκω, που σημαίνει πληγώνω.

Για τον Φρόυντ, το τραύμα είναι ένα συμβάν της ζωής ενός ατόμου, που «ορίζεται από την έντασή του, από την αδυναμία του ατόμου να το αντιμετωπίσει κατά τρόπο κατάλληλο και από τον συγκλονισμό και τις παθογόνες επιπτώσεις διαρκείας που επιφέρει στην ψυχική του οργάνωση» (σελ. 89). Ο Φρόυντ είχε διαπιστώσει ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στα υστερικά συμπτώματα και κάποια γεγονότα του παρελθόντος του ασθενούς που είναι συναισθηματικά φορτισμένα. Τα τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος απωθούνται στο ασυνείδητο και έρχονται στην επιφάνεια με τη μορφή συμπτωμάτων. Ο Φρόυντ μέσα από την κλινική πρακτική παρατήρησε τα συμπτώματα οφείλονται στην εσωτερική, ενδοψυχική πραγματικότητα. Συνδέει τη λιβιδινική θεώρηση με τη σεξουαλική ανάπτυξη του παιδιού και το τραύμα με το άγχος ευνουχισμού, το άγχος αποχωρισμού, την πρωταρχική σκηνή και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.

Ο Φρόυντ συνδέει το τραύμα με την αύξηση και τη συσσώρευση των διεγέρσεων, τις οποίες το Εγώ δεν μπορεί να μεταβολίσει, εξαιτίας ανωριμότητας ή ανεπάρκειας. Επίσης, συνδέει το τραύμα με τον ναρκισσισμό, υποστηρίζοντας ότι το τραύμα έχει μια θετική και οργανωτική διάσταση, που επιτρέπει την επεξεργασία του τραύματος και προσπαθεί να το αναγνωρίσει και να το κάνει αληθινό, κυρίως μέσα από την επανάληψη του τραύματος. Από την άλλη, το τραύμα έχει μια αρνητική και αποδιοργανωτική διάσταση, που δημιουργεί ψυχικό εγκλωβισμό, εξαιτίας του οποίου το τραύμα γίνεται καταστροφικό. Στην τελευταία περίπτωση το τραύμα δεν πρέπει να επανέλθει στη μνήμη.

Σύμφωνα με τον Ferenczi, «τραύμα είναι οτιδήποτε απρόβλεπτο, αδιευκρίνιστο, ανυπολόγιστο προκαλεί άγχος αφανισμού και προέρχεται από τη βία του εξωτερικού κόσμου» (σελ. 94). Το τραύμα προέρχεται από εξωτερικά γεγονότα και συνδέεται με τις σχέσεις με το αντικείμενο. Το Εγώ κατακλύζεται από αβοηθησία και άγχος, όταν είναι ανώριμο και δεν μπορεί να μεταβολίσει τα ερεθίσματα. Το Εγώ για να αμυνθεί ταυτίζεται με τον επιτιθέμενο ενήλικα, επιτρέποντας στο παιδί να διατηρήσει μια αρκετά καλή εικόνα του θύτη, κυρίως αν αυτός είναι ο γονέας. Τα τραύματα προέρχονται όχι μόνο από σεξουαλική επίθεση, αλλά και από στέρηση αγάπης ή από εγκατάλειψη από τα πρωταρχικά αντικείμενα φροντίδας. Η τραυματική αντίδραση αναζωπυρώνεται στις νέες εμπειρίες ανεπάρκειας του αντικειμένου (σελ. 94-95). 

Ο Winnicott θεωρεί ότι η μητέρα παίζει βασικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού. Αν η μητέρα αποτύχει στον ρόλο της, το βρέφος μπορεί να βιώσει την απειλή της ανυπαρξίας και του αφανισμού. Οι αποτυχίες της μητέρας λειτουργούν ως απειλές στην προσωπική ύπαρξη του Εαυτού. Ο Winnicott χρησιμοποιεί τον όρο ‘’ψευδής εαυτός’’ για να περιγράψει την αλλοτρίωση κατά την ανάπτυξη στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Πρόκειται για μια παραμόρφωση του Εγώ, όπου ο Ψευδής Εαυτός αντικαθιστά τον Αληθινό Εαυτό, ο οποίος έχει τραυματιστεί και δεν μπορεί να αποκαλυφθεί, για να μη πληγωθεί ξανά. Επομένως, το τραύμα συνδέεται με τον Ψευδή Εαυτό.

 

Πηγή:

Α. Ζαχαριά, Μ. Ματσουκά, Ν. Ταλούμη. 2024. «Η απώλεια και το πένθος στη δόμηση του ψυχισμού». Εκδόσεις Αρμός.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Η ενδογενής κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία

Η ενδογενής κατάθλιψη εκδηλώνεται συχνά αιφνίδια, χωρίς ένα εμφανές εξωτερικό ερέθισμα, παρότι στην πραγματικότητα αποτελεί την κατάληξη μακροχρόνιου στρες και βαθύτερων, παλαιών ψυχικών διεργασιών. Παρατηρείται συνήθως σε άτομα με υψηλό βαθμό αυτοελέγχου και εσωτερικής πειθαρχίας — ανθρώπους που για χρόνια «κρατούν» τα συναισθήματά τους υπό έλεγχο, μέχρι που ο μηχανισμός αυτός εξαντλείται. Σε αντίθεση με την αντιδραστική κατάθλιψη, η οποία συνδέεται εμφανώς με κάποιο γεγονός ζωής και εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, η ενδογενής μορφή προσβάλλει άνδρες και γυναίκες σε παρόμοια συχνότητα, ενώ συνολικά οι αντιδραστικές μορφές είναι πολλαπλάσιες σε εμφάνιση.

Η ενδογενής κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από έντονη ψυχοκινητική επιβράδυνση — η σκέψη γίνεται αργή και βαριά, οι κινήσεις περιορίζονται, η καθημερινή λειτουργικότητα μειώνεται αισθητά. Συχνά παρατηρείται ανορεξία, πολύ πρωινή αφύπνιση και έντονη επιδείνωση της διάθεσης κατά τις πρωινές ώρες. Τα συμπτώματα αυτά βασανίζουν ιδιαίτερα άτομα με γεροντοφοβικές τάσεις, δηλαδή ανθρώπους που βιώνουν τη γήρανση ως απειλή απώλειας αξίας, δύναμης και ταυτότητας.

Η γεροντοκρατική και η γεροντοφοβική στάση απέναντι στη ζωή δεν αποτελούν δύο απόλυτα διακριτές κατηγορίες, αλλά τα άκρα ενός συνεχούς. Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι δεν ανήκουν αποκλειστικά στο ένα ή στο άλλο άκρο· κινούνται ανάμεσά τους, συνδυάζοντας στοιχεία και από τις δύο στάσεις. Όπως συμβαίνει με πολλά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, η κατανομή τους ακολουθεί την αρχή της κανονικής κατανομής, όπως περιγράφεται από τον Carl Friedrich Gauss: οι περισσότεροι βρίσκονται γύρω από τον μέσο όρο και λιγότεροι στα άκρα.

Η γεροντοφοβική αντίληψη ενισχύεται όταν οργανικοί παράγοντες (π.χ. σωματικές ασθένειες, νευρολογικές μεταβολές) και ψυχολογικοί παράγοντες (απώλειες, μοναξιά, μείωση ρόλων) δρουν ταυτόχρονα. Καθώς μειώνεται η αντοχή στις αλλαγές, ακόμη και μικρές δυσκολίες βιώνονται ως δυσβάστακτες. Η δυσφορική διάθεση μπορεί να ξεπεράσει τα όρια αντοχής του ατόμου, γεγονός που εξηγεί γιατί η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία θεωρείται δυνητικά αυτοκαταστροφική. Συχνά παρουσιάζει υφέσεις και εξάρσεις που επαναλαμβάνονται, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διαρκεί χρόνια. Ο κίνδυνος αυτοχειρίας αυξάνεται ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει εξάρτηση από το αλκοόλ. Επιβαρυντικοί παράγοντες θεωρούνται επίσης το ανδρικό φύλο, η κοινωνική απομόνωση και ορισμένοι κοινωνικοπολιτισμικοί δείκτες.

Στις γυναίκες, οι καταθλιπτικές διαταραχές εμφανίζονται ήδη από νεότερες ηλικίες και σε μεγαλύτερη συχνότητα συγκριτικά με τους άνδρες. Οι συναισθηματικές τους δυσκολίες εκδηλώνονται συχνότερα και εκφράζονται πιο άμεσα. Ωστόσο, αυτή η εκφραστικότητα λειτουργεί και προστατευτικά: όταν το συναίσθημα βρίσκει λέξεις, αρχίζει ήδη να μετασχηματίζεται. Η λεκτικοποίηση και η συμβολοποίηση της εμπειρίας αποτελούν βασικό βήμα προς τη θεραπεία. Έτσι, οι γυναίκες προσφεύγουν συχνότερα σε ψυχοθεραπευτική βοήθεια και μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα αρνητικά τους συναισθήματα.

Αντίθετα, πολλοί άνδρες —ιδίως όσοι θεωρούν στίγμα την αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης— τείνουν να αποσιωπούν τα συναισθήματά τους. Με τον χρόνο, η συναισθηματική καταπίεση παγιώνεται και η κατάθλιψη βιώνεται ως μια «ήρεμη απόγνωση»: μια σιωπηλή, εσωτερικευμένη οδύνη που παραμένει αβοήθητη. Έτσι, η έλλειψη έκφρασης δεν σημαίνει απουσία πόνου· συχνά σημαίνει ότι ο πόνος έχει βυθιστεί τόσο βαθιά, ώστε γίνεται αόρατος στους άλλους — αλλά όχι λιγότερο επικίνδυνος για το ίδιο το άτομο.

 

Πηγή:

Άννα Παγοροπούλου. 2018. Η γεροντική κατάθλιψη. Εκδόσεις Gutenberg.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Η νόσος αλτσχάϊμερ και ο ιππόκαμπος: Διαφορές ανάλογα με το φύλο

Η νόσος Alzheimer's είναι μια χρόνια, προοδευτική και μη αναστρέψιμη εκφυλιστική νόσος του εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από σταδιακή καταστροφή νευρικών κυττάρων και συνάψεων, γεγονός που οδηγεί σε επιδείνωση της μνήμης, της σκέψης, της κρίσης, της γλωσσικής ικανότητας και τελικά της ίδιας της αυτονομίας του ατόμου. Με την πάροδο του χρόνου, οι ασθενείς χάνουν την ικανότητα να εκτελούν ακόμη και βασικές καθημερινές δραστηριότητες. Στις ΗΠΑ συγκαταλέγεται στις κυριότερες αιτίες θανάτου στους ηλικιωμένους, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο τα περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν δραματικά τις επόμενες δεκαετίες λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

 

Παρότι για πολλά χρόνια θεωρούνταν ότι η μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου στις γυναίκες οφείλεται απλώς στο ότι ζουν περισσότερο, νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν και βιολογικές διαφορές που επηρεάζουν την εμφάνιση και την εξέλιξη της νόσου. Μεγάλες αναλύσεις ειδικών κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε πολλές περιοχές του κόσμου η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και συχνά εξελίσσεται ταχύτερα.

Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις διαφορές φαίνεται να διαδραματίζει ο ιππόκαμπος — μια δομή του εγκεφάλου απαραίτητη για τη μάθηση, την κωδικοποίηση νέων πληροφοριών και τη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Ο ιππόκαμπος είναι από τις πρώτες περιοχές που επηρεάζονται στη νόσο Alzheimer, παρουσιάζοντας σταδιακή ατροφία (μείωση όγκου).

Σε έρευνες όπου χρησιμοποιήθηκε μαγνητική τομογραφία (MRI), συγκρίθηκαν ασθενείς με πιθανή νόσο Alzheimer και υγιείς ηλικιωμένοι. Οι μετρήσεις του όγκου του ιππόκαμπου έγιναν επανειλημμένα μέσα σε διάστημα ενός έτους, επιτρέποντας στους ερευνητές να παρακολουθήσουν τον ρυθμό μεταβολής.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς με Alzheimer είχαν ήδη μικρότερο όγκο ιππόκαμπου σε σύγκριση με τους υγιείς. Ο ρυθμός μείωσης του όγκου ήταν σημαντικά ταχύτερος στους ασθενείς. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα: στις γυναίκες με Alzheimer η ατροφία του ιππόκαμπου προχωρούσε περίπου 1,5 φορά γρηγορότερα από ό,τι στους άνδρες. Επιπλέον, μεταγενέστερες έρευνες έδειξαν ότι σε άτομα που ήταν νοητικά υγιή κατά την αρχική εξέταση, οι μεταβολές στον όγκο του ιππόκαμπου αποτελούσαν ισχυρότερο προγνωστικό δείκτη για μελλοντική εμφάνιση της νόσου στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια βιολογική μεταβολή έχει διαφορετική «προγνωστική βαρύτητα» ανάλογα με το φύλο.

Ιδιαίτερα σημαντικά δεδομένα προέρχονται από τη μακροχρόνια διαχρονική μελέτη The Nun Study, η οποία διεξάγεται σε μέλη της θρησκευτικής κοινότητας School Sisters of Notre Dame στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η μελέτη αυτή είναι μοναδική επειδή περιλαμβάνει μεγάλη ομάδα γυναικών με παρόμοιο τρόπο ζωής και περιβάλλον, γεγονός που μειώνει εξωτερικούς συγχυτικούς παράγοντες. Συνδυάζει γνωστικές αξιολογήσεις, νευροαπεικονιστικά δεδομένα και μεταθανάτιες παθολογοανατομικές εξετάσεις. Διαθέτει γραπτά κείμενα των συμμετεχουσών από τη νεαρή τους ηλικία.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ήταν ότι τα γλωσσικά χαρακτηριστικά σε αυτοβιογραφικά κείμενα που είχαν γραφτεί δεκαετίες νωρίτερα μπορούσαν να προβλέψουν ποια άτομα είχαν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν Alzheimer. Κείμενα με απλούστερη γραμματική δομή και λιγότερο σύνθετες έννοιες σχετίζονταν με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου αργότερα στη ζωή.

Επιπλέον, μεταθανάτιες εξετάσεις έδειξαν ότι μικρότερος όγκος ιππόκαμπου συσχετιζόταν ισχυρά με παθολογικά ευρήματα της νόσου, ακόμη και σε γυναίκες που δεν είχαν εμφανίσει κλινικά συμπτώματα άνοιας όσο ζούσαν. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο ιππόκαμπος αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο βιοδείκτη για τη νόσο στις γυναίκες.

Οι διαφορές μεταξύ των φύλων δεν περιορίζονται μόνο στον ιππόκαμπο. Οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ατροφία και σε άλλες εγκεφαλικές περιοχές, ταχύτερη γνωστική επιδείνωση μετά τη διάγνωση και ενδεχομένως διαφορετική αλληλεπίδραση ορμονικών, γενετικών και νευροβιολογικών παραγόντων. Τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές πρακτικές συνέπειες, όπως η μέτρηση του όγκου του ιππόκαμπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προγνωστικός δείκτης, ιδιαίτερα στις γυναίκες, η διάγνωση ίσως χρειάζεται διαφορετικά κριτήρια ή όρια ανάλογα με το φύλο και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις στο μέλλον μπορεί να προσαρμόζονται με βάση τις βιολογικές διαφορές ανδρών και γυναικών.

Δεδομένης της τεράστιας και αυξανόμενης παγκόσμιας επίπτωσης της νόσου Alzheimer, η κατανόηση των διαφορών μεταξύ των δύο φύλων δεν αποτελεί απλώς επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά κρίσιμο βήμα για πιο έγκαιρη διάγνωση, ακριβέστερη πρόγνωση και αποτελεσματικότερη θεραπευτική αντιμετώπιση.

 

Πηγή:

Schacter, D.L., Gilbert, D.T. & Nock, M.K. (2025). Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Επιστημονικές απόψεις για την κατάθλιψη

«Αν βλέπουμε τα πράγματα από την αρνητική τους πλευρά, είναι πιθανό να νιώθουμε αρνητικά και να συμπεριφερόμαστε αρνητικά», Aaron Beck. 

 

Σύμφωνα με τη γνωστική θεραπεία στόχος είναι να εντοπιστούν οι διαστρεβλωμένες γνώσεις ενός ανθρώπου. Δεν είναι το ζητούμενο η θετική σκέψη. Στόχος είναι να αναζητήσει το άτομο αυτό που είναι γνήσιο και πραγματικό στη ζωή ενός ανθρώπου. Η κατάθλιψη διαστρεβλώνει την αντίληψη. Το άτομο που έχει κατάθλιψη αντιλαμβάνεται τη ζωή μέσα από σκούρα γυαλιά. Η γνωστική θεραπεία δεν προσθέτει χρωματιστά γυαλιά, στόχος είναι να του καθαρίσει τα γυαλιά, κάτι που θα του επιτρέψει να αντιληφθεί τον κόσμο με ακρίβεια, από την καλή και την κακή του πλευρά (σελ. 138).

«Το πιο ενθαρρυντικό πράγμα που ξέρω, είναι η αδιαφιλονίκητη ικανότητα του ανθρώπου να εξυψώσει τη ζωή του κάνοντας μια συνειδητή πράξη», Thoreau.

Η ψυχοθεραπεία για την κατάθλιψη θα πρέπει να έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Ο θεραπευτής μαθαίνει στον θεραπευόμενο να μάθει νέες τεχνικές για το πώς να ζήσετε μια ζωή πιο δημιουργική, πιο ικανοποιητική και ανοιχτή στην αγάπη. Άνθρωποι που έχουν κατάθλιψη, πολλές φορές κάνουν πράγματα τα οποία τους κάνουν να νιώθουν ακόμα χειρότερα- κι αυτό γιατί κανείς ποτέ δεν τους έχει μάθει να λειτουργούν με έναν άλλο τρόπο. Ένα μέρος της θεραπείας είναι η εκμάθηση νέων τρόπων λειτουργίας (σελ. 136).

«Όλοι ξεχνάμε κάτι που είναι πολύ βασικό: οι άλλοι δεν θα σ’ αγαπήσουν αν δεν τους αγαπήσεις κι εσύ» (Pat Carroll).

Η κατάθλιψη χρωματίζει τον τρόπο της σκέψης ενός ανθρώπου, τα αισθήματα και τις αντιδράσεις του προς τον ερωτικό του σύντροφο, τον φίλο, τον προϊστάμενο, τους συναδέλφους, τους γονείς ή τα παιδιά του. Οι προβληματικές σχέσεις αποτελούν κανόνα στην κατάθλιψη. Η Διαπροσωπική Θεραπεία είναι μια σύντομη θεραπεία που βοηθάει τους ανθρώπους να αναγνωρίζουν και να λύνουν τα προβλήματα που έχουν με τους άλλους. Η Διαπροσωπική Θεραπεία επικεντρώνει την προσοχή της στην αντίληψη και την αντίδραση σε αυτές τις αντιλήψεις που έχουμε διαμορφώσει, δίνει μια επιπλέον έμφαση στην τεχνική της επικοινωνίας (σελ. 140).

«Βρίσκετε τον εαυτό σας να είναι στην ίδια δυσάρεστη κατάσταση, ξανά και ξανά, να αναρωτιέστε που έχετε σφάλει και γιατί συνέβη ξανά σε σας αυτό; Δεν φταίει πάντα η κακοτυχία- μπορεί να φταίνε και οι κακές ιδέες», Arnold Lazarus.

Σύμφωνα με τη Γνωστική- Διαπροσωπική Θεραπεία, η ζωή έχει τρεις πτυχές: αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα, αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως προς αυτό που συμβαίνει και ποια είναι η αντίδρασή μας. Σύμφωνα με τον Ellis, οι περισσότερες δυσκολίες εμφανίζονται στο σημείο του πως αντιλαμβανόμαστε αυτό που συμβαίνει. Έτσι, αν συγκρίνουμε τις αντιλήψεις και τις αντιδράσεις μας σε αυτό που νομίζουμε ότι έγινε, με αυτό που στην πραγματικότητα έγινε, με αυτό που στην πραγματικότητα έγινε, γινόμαστε πιο αποτελεσματικοί στο ποια είναι η αντίδρασή μας.

 

Στα βάθη του χειμώνα έμαθα ότι μέσα μου υπάρχει κρυμμένο ένα απόρθητο καλοκαίρι. Albert Camus

 

Πηγή:

Bloomfield & McWilliams. 1996. Θεραπεύοντας την κατάθλιψη. Εκδόσεις Θυμάρι. 

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Διατροφικές διαταραχές και η αντιμετώπισή τους

Κλινικός οδηγός αξιολόγησης και θεραπείας

Του Bob Palmer

 

«Οι περισσότεροι ειδικευόμενοι και επαγγελματίες στους τομείς της Ψυχολογίας, της Ψυχιατρικής, της Νοσηλευτικής, της Διαιτολογίας και στην παροχή κοινωνικής βοήθειας θα δεχθούν με χαρά αυτόν τον ευσύνοπτο, περιεκτικό και πρακτικό οδηγό, που αφορά στην κατανόηση των διατροφικών διαταραχών και στην παροχή βοήθειας σε ασθενείς που πάσχουν από αυτές τις σύνθετες διαταραχές. Σαφής, άμεση προσέγγιση στην κατανόηση των διατροφικών διαταραχών και των αιτίων που τις προκαλούν. Ανασκόπηση των στοιχείων που αφορούν σε θεραπευτικές μεθόδους και στις εκβάσεις τους. Πρακτική και ρεαλιστική προσέγγιση της θεραπείας από πλευράς του συγγραφέα, η οποία βασίζεται σε αποδεδειγμένες μεθόδους και σε κλινική εμπειρία, όπως απαιτείται. Καθοδήγηση σε δύσκολες περιπτώσεις και σε καταστάσεις στις οποίες η θεραπεία δεν φαίνεται να φέρει αποτέλεσμα.

Βασικά χαρακτηριστικά του βιβλίου είναι τα ακόλουθα:

• Σαφής, άμεση προσέγγιση στην κατανόηση των διατροφικών διαταραχών και των αιτίων που τις προκαλούν

• Ανασκόπηση των στοιχείων που αφορούν σε θεραπευτικές μεθόδους και στις εκβάσεις τους

• Πρακτική και ρεαλιστική προσέγγιση της θεραπείας από πλευράς του συγγραφέα, η οποία βασίζεται σε αποδεδειγμένες μεθόδους και σε κλινική εμπειρία, όπως απαιτείται

• Καθοδήγηση σε δύσκολες περιπτώσεις και σε καταστάσεις στις οποίες η θεραπεία δεν φαίνεται να πηγαίνει καλά».

Ο Bob Palmer μας παρέχει έναν κατανοητό, σύγχρονο και πρακτικό οδηγό πάνω στην αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών, ο οποίος πληροφορεί, καθοδηγεί και βοηθά όλους όσοι ασχολούνται με αυτού του είδους τους ασθενείς να αναπτύξουν θεμελιώδη κλινική αυτοπεποίθηση.

Ένα βιβλίο που δίνει μέσα από την επιστημονική οπτική μια περιγραφή σχετικά με τις διατροφικές διαταραχές, την αιτιολογία των διατροφικών διαταραχών και τους παράγοντες που εμπλέκονται στην ανάρρωση από τις διατροφικές διαταραχές. Βασικά ερωτήματα είναι τα εξής: Πώς γίνεται η κλινική αξιολόγηση των διατροφικών διαταραχών; Πώς θα βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από ψυχογενή ανορεξία; Πώς θα βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από ψυχογενή βουλιμία;

 

Πηγή:

Bob Palmer. 2006. Διατροφικές διαταραχές και η αντιμετώπισή τους. Κλινικός οδηγός αξιολόγησης και θεραπείας. Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιανού.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα

Πώς η ψυχική διαταραχή ενός γονέα επηρεάζει την ανάπτυξη των παιδιών και κατ’ επέκταση τη δυναμική της οικογένειας;

Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα φαίνεται πως ασκεί σημαντικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία και ανάπτυξη των παιδιών, καθώς όταν ο γονέας εκδηλώνει μια σοβαρή ψυχική διαταραχή επιβαρύνει σημαντικά τα παιδιά του. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι τα παιδιά θα εκδηλώσουν αντίστοιχα προβλήματα ψυχικής φύσεως. Η εμφάνιση ψυχοκοινωνικών δυσκολιών στο παιδί είναι συνάρτηση σύνθετων γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει ο χαρακτήρας του παιδιού και η ψυχική του ανθεκτικότητα. 

 

Οι επιπτώσεις που βιώνουν τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε μια οικογένεια με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή είναι σε πολλαπλά επίπεδα: τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με θέματα κοινωνικού στιγματισμού, με την ελλιπή φροντίδα από τον γονέα που φέρει τα προβλήματα, καθώς και από την ύπαρξη ή όχι του διαθέσιμου κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου για την οικογένεια. Υπάρχουν και ορισμένοι επιβαρυντικοί παράγοντες, που μπορεί να επηρεάσουν περισσότερο την ανάπτυξη των παιδιών που μεγαλώνουν με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή που είναι οι εξής: οι σχέσεις του ζευγαριού, η παρουσία καθημερινών συγκρούσεων και διαφωνιών, οι οικονομικές δυσκολίες, η απουσία στήριξης της οικογένειας από την κοινότητα ή το διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο των γονέων.

Πολλές φορές τα παιδιά των γονέων με ψυχική διαταραχή περιγράφονται ως αθέατα παιδιά ή παιδιά του ονείρου, ενώ οι ανάγκες τους παραγκωνίζονται και η φροντίδα τους είναι περιορισμένη. Νιώθουν ότι παραμελούνται, δεν αναγνωρίζονται ή αγνοούνται οι ανάγκες τους μέσα στην οικογένεια, με αποτέλεσμα να μη λαμβάνουν την απαραίτητη στήριξη. Τα παιδιά που επιβαρύνονται περισσότερο είναι όσα ζουν με έναν μόνο γονέα, που υποφέρει από ψυχική διαταραχή.

Μέσα από έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει βρεθεί ότι οι μητέρες που έπασχαν από σχιζοφρένεια είχαν μειωμένη οπτική επαφή με τα παιδιά τους γονείς, απουσία κινητοποίησης, δυσκολία στους συναισθηματικούς δεσμούς και δυσκολία να ανταποκριθούν στις ανάγκες των παιδιών τους. Επίσης, οι μητέρες είχαν δυσκολία στη διατήρηση σταθερών σχέσεων και είχαν συχνά ιστορικό κακοποίησης από τους συντρόφους τους κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης. Το πόσο επαρκείς είναι οι γονείς επηρεάζεται περισσότερο από τη σχιζοφρένεια, παρά από την κατάθλιψη. Τα παιδιά επηρεάζονται από το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον και παράγοντες, όπως οι συνθήκες διαβίωσης, η λειτουργία της οικογένειας, οι συζυγικές συγκρούσεις, καθώς και οι περιορισμένες κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες για τα μέλη της οικογένειας. Οι αρνητικές εμπειρίες των παιδιών επιδεινώνονται από τις συχνές εναλλαγές στη διάθεση του γονέα, την απόσυρσή του ή την απρόβλεπτη συμπεριφορά του. Τα παιδιά μαθαίνουν να βρίσκονται σε εγρήγορση και από νωρίς επωμίζονται με περισσότερες ευθύνες.

Επίσης, τα παιδιά που μεγαλώνουν με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή μπορεί να ζουν σε ένα οικογενειακό πλαίσιο με απρόβλεπτες αλλαγές και απουσία οργάνωσης στις καθημερινές δραστηριότητες, ενώ είναι χαοτική η οργάνωση της καθημερινής λειτουργίας της οικογένειας. Η εχθρική στάση και οξυθυμία που βιώνουν τα παιδιά από τον γονέα μπορεί να παρεμποδίσει τη συναισθηματική τους ανάπτυξη. Συχνά, ο γονέας ανταποκρίνεται με απρόβλεπτο τρόπο στις επιθυμίες του παιδιού και το παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει τις αντιδράσεις του γονέα.

Ωστόσο, τα παιδιά που έρχονται από νωρίς αντιμέτωπα με το σκληρό πρόσωπο της ζωής, μαθαίνουν να δείχνουν περισσότερη κατανόηση, να ανέχονται περισσότερα πράγματα, να πιστεύουν και να εκτιμούν την αξία της ζωής και την ηρεμία. Ακόμη, τα παιδιά μαθαίνουν να αφουγκράζονται τις ανάγκες των άλλων, να τους κατανοούν περισσότερο και να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες γύρω τους.

 

Πηγή:

Μπίμπου- Νάκου, Ιωάννα. Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα. Στο βιβλίο: Φρόσω Μόττη- Στεφανίδη. 2015. Παιδιά και έφηβοι σε έναν κόσμο που αλλάζει. Προκλήσεις, προσαρμογή και ανάπτυξη. Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Σωματοποίηση ή μετατροπή των συναισθημάτων και των συγκρούσεων

Τι είναι η αναισθησία υπό μορφή γαντιού;

«Μια κατάσταση στην οποία μόνο το χέρι, δηλαδή η περιοχή από τον καρπό και κάτω, χάνει κάθε αισθητική και λειτουργική ικανότητα, χωρίς όμως να συμβαίνει το ίδιο στον υπόλοιπο βραχίονα. Η αιτιολογία αυτής της διαταραχής δεν είναι δυνατόν να αναχθεί σε κάποια οργανική βλάβη, δεδομένου ότι τα ίδια αισθητικά νεύρα νευρώνουν τόσο την άκρα χείρα όσο και τα τμήματα του βραχίονα. Αν επρόκειτο για βλάβη του νεύρου, τότε το πρόβλημα θα ήταν σοβαρότερο, δηλαδή θα επηρεάζονταν η λειτουργικότητα και η αισθητικότητα τόσο του χεριού όσο και του βραχίονα. 

 

Ο Freud αντιμετώπισε αρκετές ανάλογες περιπτώσεις και μαζί με τον συνεργάτη του Pierre Janet εντόπισαν ένα σύνολο αντιδράσεων μετατροπής, στο οποίο περιλαμβάνονται η απώλεια της όρασης (τύφλωση), της ομιλίας (αφωνία) και της ακοής (κώφωση), όπως επίσης διάφορες μορφές μυϊκής παράλυσης. Υποστηρίζεται ότι οι αντιδράσεις μετατροπής συνιστούν πρώιμες αντιδράσεις σε συναισθηματικές συγκρούσεις. Τα συμπτώματα μετατροπής έχουν κάποιο νόημα, καθώς θεωρείται ότι στόχος τους είναι η επίλυση της συναισθηματικής σύγκρουσης που βιώνει το άτομο που υποφέρει από αυτά.

Ένας άνδρας που ασυνείδητα επιθυμεί να επιτεθεί στον αδελφό του ενδέχεται να υποστεί παράλυση ενός εκ των άνω άκρων του και έτσι να μην μπορεί να κινήσει τον βραχίονά του. Αντίστοιχα, μια παντρεμένη γυναίκα που κατακλύζεται από ενοχές εξαιτίας της σεξουαλικής έλξης που νιώθει για κάποιον άλλο άνδρα είναι δυνατόν να παρουσιάσει απώλεια όρασης. Βεβαίως, πρόκειται για ακραία παραδείγματα, μολονότι συνέβαιναν με εντυπωσιακά μεγάλη συχνότητα την εποχή που έζησε ο Freud.

Στις μέρες μας, οι ιατροί δεν αντιμετωπίζουν συχνά τέτοιου είδους διαταραχές. Πιο συνηθισμένες είναι κάποιες λιγότερο ακραίες περιπτώσεις, οι οποίες εντάσσονται στη σωματοποιητική διαταραχή. Ως σωματοποίηση ορίζεται η γενικευμένη τάση βίωσης και έκφρασης της συναισθηματικής δυσφορίας μέσω σωματικών ενοχλήσεων. Κάποια ενδεικτικά παραδείγματα είναι η ναυτία ή τα στομαχικά ενοχλήματα, όταν κάποιος αισθάνεται έντονο άγχος, και η κεφαλαλγία, όταν κάποιος υφίσταται τρομαχτική συναισθηματική πίεση» (σελ. 411-412).

Η διαταραχή μετατροπής είναι μια διαταραχή όπου το άτομο ασυνείδητα μετατρέπει τα καταπιεσμένα συναισθήματα και τις εσωτερικές συγκρούσεις σε σωματικά- κυρίως αισθητηριακά ή κινητικά προβλήματα. Βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής μετατροπής είναι η μακάρια αδιαφορία, δηλαδή το άτομο μετά την εκδήλωση των συμπτωμάτων νιώθει ηρεμία και δεν ανησυχεί για τα συμπτώματα που εμφανίζει. Η σωματοποιητική διαταραχή ανήκει στις σωματόμορφες διαταραχές, όπου το άτομο εμφανίζει σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανική βάση, τα οποία οφείλονται σε ψυχολογικούς παράγοντες. Το άτομο δεν έχει μάθει να εκφράζει τα συναισθήματά του, για αυτό τα συναισθήματα αναζητούν τρόπους εκτόνωσης. Ορισμένα άτομα χαρακτηρίζονται από αλεξιθυμία, δηλαδή έχουν αδυναμία να εκφράσουν ή να περιγράψουν λεκτικά τα συναισθήματά τους, με αποτέλεσμα αυτά να αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους εκτόνωσης.

 

Πηγή:

DiMatteo, R.M. & Martin, L.R. (2011). Εισαγωγή στην Ψυχολογία της Υγείας. Εκδόσεις Πεδίο.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.