Αγανακτισμένη αγάπη: τα παραμελημένα παιδιά ως ενήλικες πλέον…

Το βάρος των ενηλίκων παιδιών που έχουν βιώσει την παραμέληση

 

Πώς μπορείτε να δώσετε στον εαυτό σας αυτό που δεν σας έδωσαν οι γονείς σας…;

Όταν οι γονείς σας δεν έχουν συναισθηματική επίγνωση μπορεί να καταλήξετε να αισθάνεστε περίεργα απόμακροι από αυτούς.

Κάποιο μέρος του εαυτού σας ξέρει ότι οι γονείς σας δεν μπορούν να σας δώσουν αυτό που χρειάζεστε. Είναι φυσικό να νιώθουμε αγανάκτηση για αυτό.

Δίνοντας στον εαυτό σας τη συναισθηματική φροντίδα που σας έλειπε μπορεί να σας βοηθήσει να νιώσετε καλύτερα μαζί τους και στη ζωή σας.

Είναι μεγάλη πρόκληση να μεγαλώνεις με γονείς που σε παραμελούν συναισθηματικά. Και είναι μια πρόκληση που δεν τελειώνει ποτέ, όσο και να μεγαλώσεις και να εξελιχθείς. Ουσιαστικά, μέσα σου υπάρχει διαρκώς το αίσθημα της έλλειψης… του κενού… της απουσίας… Οι γονείς απέτυχαν να ανταποκριθούν με επαρκή τρόπο στα συναισθήματά σου όσο μεγάλωνες, όταν τους είχες ανάγκη, όταν χρειαζόσουν να νιώσεις ότι είναι εκεί…

Μπορεί οι γονείς σου να ήταν εκεί με την παροχή υλικών αγαθών και καλύπτοντας αυτού του είδους τις ανάγκες, αλλά να μην ήταν εκεί συναισθηματικά, όταν είχες ανάγκη από λίγη συναισθηματική επιβεβαίωση, εκπαίδευση, υποστήριξη… Και μπορεί τότε να μην το συνειδητοποιούσες, αλλά τώρα; Πώς νιώθεις όταν είσαι με τους γονείς σου; Είναι μια άνετη, χαλαρή και περιποιητική στιγμή μαζί τους; Ή μήπως νιώθεις όταν είσαι μαζί τους σαν μια αποδυναμωμένη εκδοχή του εαυτού σου, σε σύγκριση με αυτό που συνήθως είσαι;

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά των παιδιών που μεγάλωσαν μέσα σε μια παραμελημένη οικογένεια:

1. Ένα αίσθημα ότι δεν σε καταλαβαίνουν.

2. Ένα βαθύ αίσθημα συναισθηματικής στέρησης, που δύσκολα μπορείς να περιγράψεις.

3. Αγανάκτηση και ενοχές.

Οι γονείς που είναι συναισθηματικά απόντες μεγαλώνουν τα παιδιά τους με έλλειψη συναισθηματικής προσοχής. Τα παιδιά τους από μικρή ηλικία βιώνουν τα τρία παραπάνω χαρακτηριστικά και αυτά συνεχίζονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Το παιδί αυτό που προσδοκά ότι υπάρχει, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πλήρως. Οι γονείς θα πρέπει να δείχνουν την αγάπη τους βλέποντας και αναγνωρίζοντας αληθινά το παιδί τους. Το παραμελημένο παιδί νιώθει ενοχές σε όλη του τη ζωή, για όσα δεν του έδωσαν συναισθηματικά οι γονείς.

Μέσα στην κοινωνία θεωρείται δεδομένο ότι οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους και τα παιδιά οφείλουν να αγαπούν τους γονείς τους. Η αγάπη και η στοργή είναι μια βασική συνθήκη και για τις δύο πλευρές, η οποία όμως δεν είναι απαραίτητο να έχει βιωθεί από όλους με τον ίδιο τρόπο. Τα παιδιά που έχουν βιώσει παραμέληση και αδιαφορία από τους γονείς τους είναι δύσκολο να τους δείξουν στοργή και ευγνωμοσύνη. Τα παιδιά θα πρέπει να έχουν στο μυαλό τους κατά πόσο έχουν καλυφθεί οι συναισθηματικές τους ανάγκες και να εκδηλώσουν απέναντι στους γονείς τους αυτό που νιώθουν. Για να υπάρξει αποκατάσταση αυτής της σχέσης απαιτείται αμοιβαία προσπάθεια.

Ένα παιδί που δεν έχει μάθει να βιώνει προσοχή από τους γονείς για τα συναισθήματά του, είναι πολύ δύσκολο να δώσει προσοχή και στα δικά του συναισθήματα και χρειάζεται αρκετή εργασία με τον εαυτό του ώστε να τα καταφέρει.

Πώς μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας αυτά που δεν μπόρεσαν να μας δώσουν οι γονείς μας;

Είναι σημαντικό να μπορέσουμε…

Να αποδεχτούμε τα συναισθήματά μας ως αληθινά και έγκυρα.

Να παρατηρήσουμε τις ανάγκες μας.

Να μάθουμε πώς να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας.

Να μάθουμε να ξεχωρίζουμε και να ονομάζουμε τα συναισθήματά μας.

Να μιλήσουμε για όσα νιώθουμε.

Να μάθουμε να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας.

Να επιτρέψουμε σε σημαντικά πρόσωπα να μας γνωρίσουν βαθιά και προσωπικά.

Να γνωρίσουμε τον εαυτό μας βαθιά.

Να βρούμε τρόπους υποστήριξης του εαυτού μας και να δεχθούμε στήριξη και από άλλους.

 

Πηγή:

https://www.psychologytoday.com/us/blog/childhood-emotional-neglect/202401/resentful-love-the-burden-of-adult-children-of-neglect

Resentful Love: The Burden of Adult Children of Neglect. 11 ways to give yourself what your parents couldn't.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Αυτοκτονικότητα των ενηλίκων ανδρών και γυναικών

«Η αυτοκτονικότητα είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει όλες τις καταστροφικές σκέψεις και συμπεριφορές που μπορεί να φθάσουν μέχρι την ολοκληρωμένη αυτοκτονία. Οι απλές (περιστασιακές) σκέψεις αυτοκτονίας δεν έχουν επαρκώς μελετηθεί και δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες πληροφορίες για τις διαφορές μεταξύ των φύλων στη συχνότητα εμφάνισης των σκέψεων αυτών. 

Εντούτοις, η κλινική εντύπωση είναι ότι οι σκέψεις αυτές εμφανίζονται και στα δύο φύλα ενώ δεν αποτελούν πάντα ένδειξη ψυχοπαθολογίας ενώ συχνά αποτελούν αντιδραστική απάντηση σε κάποια αντιξοότητα της ζωής. Από την άλλη πλευρά, οι επαναλαμβανόμενες ιδέες αυτοκτονίας αποτελούν σοβαρή ψυχοπαθολογική ένδειξη και πρέπει να αξιολογούνται διεξοδικά και επισταμένα στην κλινική πράξη. Η απόπειρα αυτοκτονίας αποτελεί τη συνέχεια και το αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων και πιεστικών σκέψεων αυτοκτονίας σε κάποια χρονική στιγμή που, ενδεχομένως στο μέλλον μπορεί να οδηγήσουν και στην επιτυχή αυτοκτονία. Βέβαια, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ότι το στοιχείο της παρορμητικότητας υπάρχει σε όλες τις απόπειρες αυτοκτονίας, είτε οδηγούν σε θάνατο είτε όχι. 

Οι παράγοντες κινδύνου για την τέλεση αυτοκαταστροφικής πράξης είναι πολλοί, σύνθετοι, αλληλοδιαπλεκόμενοι, και επηρεαζόμενοι από τη χρονική συγκυρία σε τέτοιον βαθμό, ώστε η εξειδικευμένη πρόβλεψη για το ποιο άτομο θα αποπειραθεί να αυτοκτονήσει ή αν θα ‘επιτύχει’ να αυτοκτονήσει, καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη» (σελ. 222-223).

«Οι καταθλιπτικές γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες σε σχέση με τους άνδρες να αναφέρουν αυξημένη όρεξη, δάκρυα στα μάτια,  απώλεια ενδιαφερόντων και σκέψεις θανάτου. Στις γυναίκες, επίσης, εμφανίζεται μειωμένη λίμπιντο, υπερβολικός ύπνος, ημερήσια μεταβολή της αυτοδιάθεσης και υπερβολική αυτομομφή» (σελ. 226). «Στους άνδρες, διαταραχές όπως ο αλκοολισμός, η επιθετικότητα και η κατάχρηση ουσιών, μπορεί να είναι καταθλιπτικά ισοδύναμα που αυξάνουν τον κίνδυνο αυτοκτονίας» (σελ. 226).

Δουζένης, Αθανάσιος & Χαβάκη- Κονταξάκη, Μπεάτα. (2013). Η αυτοκτονικότητα στην παιδική και εφηβική ηλικία. Στο βιβλίο: Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, σελ. 222-235. Αθήνα: Εκδόσεις Βήτα.

Επιπτώσεις της ΔΕΠ-Υ στην ενήλικη ζωή

Η ΔΕΠ-Υ έχει σημαντικές επιδράσεις στη λειτουργικότητα του ατόμου επηρεάζοντας πολλούς σημαντικούς ρόλους που καλείται να παίξει το άτομο. Τα προβλήματα και οι δυσκολίες που βιώνουν οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ψυχολογική κατάσταση και λειτουργικότητα του ατόμου καθώς και στην ψυχική του ευημερία. Η κατάσταση του ατόμου και ο τρόπος παρέμβασης με στόχο τη βελτίωση της λειτουργικότητάς του εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο και τους ρόλους που έχει το άτομο στη ζωή του (Surman et al., 2013). Μεταξύ των πιο σημαντικών παραγόντων που έχουν μια θετική επίδραση στα αποτελέσματα και την μακροχρόνια πρόγνωση και ποιότητα ζωής των ατόμων με ΔΕΠ-Υ είναι η φαρμακοθεραπεία και η πρώιμη διάγνωση. Τα ενεργά συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ έχουν σημαντική επίδραση στην ποιότητα της ζωής του ατόμου, την οποία χειροτερεύουν, με αποτέλεσμα το άτομο να αντιμετωπίζει ένα σύνολο δυσκολιών εξαιτίας της διαταραχής. Πιο συγκεκριμένα, τα άτομα με ΔΕΠ-Υ εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα στην ποιότητα του ύπνου, ενώ μπορεί να εμφανίσουν προβλήματα στην εικόνα του σώματος, την αυτοεκτίμηση, την ασφάλεια, τις σεξουαλικές σχέσεις, την κοινωνική στήριξη και στο περιβάλλον του σπιτιού. Η ποιότητα ζωής των ατόμων με ΔΕΠ-Υ είναι ακόμη πιο χαμηλή σε όσους εμφανίζουν συννοσηρότητα με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη (Agarwal et al., 2012). 

Σε μια έρευνα των Lensing et al. (2013) εξετάστηκε η ποιότητα ζωής σε ενήλικες ηλικίας άνω των 50 ετών με ΔΕΠ-Υ και διαπιστώθηκε ότι τα άτομα ανέφερα σημαντική μείωση στην ποιότητα ζωής τους εξαιτίας των προβλημάτων υγείας και της απουσίας ικανοποίησης από τη ζωή. Η μη εργασιακή απασχόληση και τα σοβαρά συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ βρέθηκε ότι συνδέονται με την ποιότητα ζωής των ατόμων, ενώ η αρνητική επίδραση της ΔΕΠ-Υ είναι εμφανής σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. Στη συγκεκριμένη έρευνα βρέθηκε ότι οι ενήλικες άνω των 50 ετών με ΔΕΠ-Υ έχουν αυξημένες πιθανότητες να είναι άνεργοι και να ζουν μόνοι τους, ενώ χαμηλότερα ήταν και τα επίπεδα της λειτουργικής και ψυχοκοινωνικής τους κατάστασης.

Γενικότερα, οι επιπτώσεις της ΔΕΠ-Υ περιλαμβάνουν αρνητικές επιδράσεις στην ψυχοκοινωνική κατάσταση και στην υγεία του ατόμου. Οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ εμφανίζουν δυσκολίες στη λήψη αποφάσεων που συνδέεται με τη συναισθηματική τους κατάσταση. Η εμφάνιση ρίσκου στη λήψη αποφάσεων εξαρτάται από την παρορμητικότητα, που αποτελεί ένα βασικό χαρακτηριστικό των ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ (Matthies, Philipsen & Svaldi, 2012). Σε μια έρευνα των Klassen, Miller και Fine (2004) διαπιστώθηκε ότι η ΔΕΠ-Υ αποτελεί μια διαταραχή, που έχει σημαντικές επιδράσεις σε πολλούς τομείς της ζωής του ατόμου. Συγκεκριμένα, τα άτομα με ΔΕΠ-Υ εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα ψυχοκοινωνικής προσαρμογής, προβλήματα υγείας που συνδέονται με τη διαταραχή καθώς και χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ευημερίας.

Επίσης, σε μια έρευνα των Gjervan, Hjemdal και Nordahl (2013) διαπιστώθηκε ότι οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ εμφανίζουν λειτουργικά ελλείμματα που διαμεσολαβούν τη σχέση ανάμεσα στην έλλειψη προσοχής και στις επιπτώσεις στα επαγγελματικά. Τα προβλήματα στην εργασιακή λειτουργικότητα του ατόμου συνδέονται με τις δυσκολίες στη λειτουργία του συναισθήματος και στην κοινωνική λειτουργία. Πρόκειται για πτυχές της λειτουργίας του ατόμου που εμφανίζουν ελλείμματα στα άτομα με ΔΕΠ-Υ. Η συμμετοχή του ατόμου στον εργασιακό χώρο απαιτεί ένα σύνολο ικανοτήτων και στρατηγικών, ενώ οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ εμφανίζουν προβλήματα στη διαχείριση του χρόνου, στην κινητοποίηση του εαυτού και στην πειθαρχία του εαυτού. 

Επιπλέον, οι επιπτώσεις της ΔΕΠ-Υ είναι εμφανείς όχι μόνο στο ίδιο το άτομο αλλά και στην υπόλοιπη οικογένεια. Σε μια έρευνα των Minde et al. (2003) στην οποία εξετάστηκε η ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα των παιδιών και των συζύγων ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά που είχαν ένα γονιό με ΔΕΠ-Υ είχαν υψηλότερα ποσοστά ψυχοπαθολογίας και χαμηλότερα επίπεδα κοινωνικής λειτουργικότητας σε σύγκριση με παιδιά με γονείς χωρίς ΔΕΠ-Υ. Η λειτουργία της οικογένειας και του γάμου συναντά δυσκολίες στις περιπτώσεις που ο ένας γονιός έχει ΔΕΠ-Υ. Διαφορετική ήταν η στάση των ανδρών και των γυναικών απέναντι στο σύζυγο ή στη σύζυγο που εμφάνιζε ΔΕΠ-Υ. Οι γυναίκες ήταν πιο υποστηρικτικές και προστατευτικές απέναντι στο πρόβλημα και συμβάλλουν στην αντιμετώπισή του, ενώ οι άνδρες σύζυγοι ήταν λιγότερο ανεκτικοί απέναντι στο πρόβλημα ΔΕΠ-Υ της συζύγου. Ωστόσο, οι σύζυγοι ατόμων με ΔΕΠ-Υ δεν εμφανίζουν περισσότερες ψυχιατρικές διαταραχές σε σύγκριση με τις συζύγους ατόμων χωρίς ΔΕΠ-Υ.

Σε μια έρευνα των Eakin et al. (2004) δεν βρέθηκαν διαφορές ως προς την ικανοποίηση από το γάμο και τη λειτουργικότητα της οικογένειας ανάμεσα σε άτομα με συζύγους με και χωρίς ΔΕΠ-Υ. Στη συγκεκριμένη έρευνα διαπιστώθηκε μια διαφορά ως προς την αντίληψη των ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ και των συζύγων τους όσον αφορά την κατάσταση του γάμου και της οικογένειάς τους. Οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ εμφάνισαν πιο αρνητική αντίληψη για το γάμο και την οικογένειά τους σε σύγκριση με τους συζύγους τους. Επίσης, οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ σε σύγκριση με τους συζύγους τους εμφάνισαν χαμηλότερα επίπεδα προσαρμογής μέσα στο γάμο τους γενικά, ενώ αξιολογούσαν πιο χαμηλά την ικανοποίηση από την οικογενειακή- συζυγική ζωή, την συναισθηματική έκφραση και τη συνοχή. Οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ αξιολόγησαν πιο αρνητικά και την λειτουργικότητα της οικογένειας. Το εύρημα αυτό δείχνει την ανάγκη για αξιολόγηση και θεραπεία με στόχο την αντιμετώπιση της συζυγικής και οικογενειακής λειτουργίας των ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ. 

Agarwal, R., Goldenberg, M., Perry, R. & Ishak, W.W. (2012) The quality of life of adults with attention deficit hyperactivity disorder: A systematic review. Innovations in Clinical Neuroscience, 9 (5-6), 10-21.

Eakin, L., Minde, K., Hechtman, L., Ochs, E., Krane, E., Bouffard, R., Greenfield, B. & Looper, K. (2004) The marital and family functioning of adults with ADHD and their spouses. Journal of Attention Disorders, 8 (1), 1- 10.

Gjervan, B., Hjemdal, O. & Nordahm, H.M. (2013) Functional impairment mediates the relationship between adult ADHD inattentiveness and occupational outcome. Journal of Attention Disorders, 1-9.

Klassen, A.F., Miller, A. & Fine, S. (2004) Health-Related Quality of Life in Children and Adolescents Who Have a Diagnosis of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Pediatrics, 114 (5), e541-e547.

Lensing, M.B., Zeiner, P., Sandvik, L. & Opjordsmoen, S. (2013) Quality of life in adults aged 50+ with ADHD. Journal of Attention Disorders, 1-9.

Matthies, S., Philipsen, A. & Svaldi, J. (2012) Risky decision making in adults with ADHD. Journal of Behavior Therapy & Experimental Psychiatry, 43, 938-946.

Minde, K., Eakin, L., Hechtman, L., Ochs, E., Bouffard, R., Greenfield, B., & Looper, K. (2003) The psychosocial functioning of children and spouses of adults with ADHD. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 44 (4), 637-646.

Surman, C.B.H., Biederman, J., Spencer, T., Miller, C..A., McDermott, K.M. & Faraone, S.V. (2013) Understanding deficient emotional self-regulation in adults with attention deficit hyperactivity disorder: A controlled study. Attention Deficit Hyperactivity Disorder, 5 (3), 273-281.

Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος- Κοινωνιολόγος, MSc.