Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο μπαμπάς κλώσα

Του Ντάνιελ Γκολντεμπεργκ

 

«Ο μπαμπάς κλώσα δεν είναι ευτυχισμένος παρά μόνο όταν έχει μαζέψει τα κλωσόπουλά του κάτω από τις φτερούγες του. Οι διαδοχικές γυναίκες του νιώσαν τόσο παραγκωνισμένες από αυτή την τάση του που δεν μπόρεσαν να αντέξουν και φύγαν. Είναι αλήθεια πως τα τέσσερα παιδιά της κλωσοοικογένειας Σάλετ είναι ιδιαίτερα ζωηρά και ο μπαμπάς κλώσα θα χάσει μερικά από τα πούπουλά του, καθώς μοιράζεται μαζί τους τις σπαρταριστές περιπέτειές τους…

 

Ο ‘’Μπαμπάς Κλώσα’’ είναι ένα βιβλίο γεμάτο φρεσκάδα, χαρά, συγκίνηση κι αχαλίνωτη φαντασία που θα διασκεδάσει όσους το διαβάσουν. Και δεν είναι λίγοι αυτοί που, αφού το διάβασαν, ανακάλυψαν έκπληκτοι πως είχαν μέσα τους κι εκείνοι για γερή δόση Μπαμπακλωσισμού» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Ο έρωτας είναι πολύ γνωστό, πως δεν υπάρχει μέχρι την ημέρα που θα τον συναντήσει κανείς. Υπάρχουν αυτοί που πέφτουν στα δίχτυα του έρωτα κεραυνοβόλα. Τρώνε ένα κεραυνό κατακέφαλα και η γυναίκα που βρίσκεται μπροστά τους γίνεται αναντικατάστατη, ιδίως αν δεν την είχανε ξαναδεί πριν. Είναι σχεδόν σαν ένα θαύμα. Γίνεται μέσα σε κλάσμα του δευτερολέπτου. Είναι ανώδυνο.

Υπάρχουν αυτοί που έχουνε τον φιλύποπτο έρωτα, τον Αμλεκτικό κι αναρωτιούνται χωρίς διακοπή με ερωτήματα του τύπου: ‘’Μπορούμε πράγματι να συνεννοηθούμε; Θα πάει καλά η σχέση μας; Της αρέσει το παστίτσιο;…’’ Αυτός μπορεί να γυρίσει προς την αγωνία και το άγχος.

Υπάρχουν άλλοι που ονειρεύονται τον έρωτα μόνοι τους, όπου κι αν βρίσκονται. Είναι ένας έρωτας μοναδικός με την έννοια πως είναι πάντα ένας μόνος του και δεν συναντάει τον άλλο ποτέ!» (σελ. 8-9).

 

Ντάνιελ Γκολντεμπεργκ. 1984. Ο μπαμπάς κλώσα. Εκδόσεις Τεκμήριο.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Παιδικό άγχος. Τι γίνεται με αυτό;»

Των Ρίτσα Ψύλλου- Μαρία Ζαφειροπούλου

 

«Πριν από κάποια χρόνια, το να μιλάς για παιδικό άγχος θα φαινόταν το λιγότερο παράδοξο. Στις μέρες μας, ωστόσο, θεωρείται δεδομένο. Και αυτό, όχι γιατί τα παιδιά άρχισαν ξαφνικά να μιμούνται τους μεγάλους, ούτε γιατί έχουν αλλάξει άρδην οι συνθήκες της ζωής μας συγκριτικά με παλαιότερα. 

 

Το άγχος είναι ένα συναίσθημα όπως όλα τα άλλα. Όπως η χαρά, η λύπη ή ο θυμός. Όταν τα παιδιά βρίσκονται σε μια κατάσταση που νιώθουν ότι δεν μπορούν να τη διαχειριστούν ή ότι δεν έχουν αρκετά εφόδια για να την αντιμετωπίσουν, ενδέχεται να παρουσιάσουν συμπεριφορές άγχους. Κάποιες φορές το άγχος μπορεί να γίνει εφαλτήριο για δράση. Τα παιδιά να ενεργοποιηθούν, να αποκτήσουν νέες δεξιότητες και να εξελιχθούν.

Ωστόσο, η υπερβολική εκδήλωση άγχους προκαλεί δυσλειτουργικά συναισθήματα και αντίστοιχα προβληματικές συμπεριφορές. Το βιβλίο φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο-οδηγό πρόληψης για την αποφυγή εμφάνισης του καταστροφικού άγχους.

Παρουσιάζει την έννοια του άγχους, το πώς εκδηλώνεται από τα παιδιά, τις αρνητικές επιπτώσεις του, αλλά κυρίως τους τρόπους πρόληψής του, μέσα από μεθόδους και τεχνικές της γνωστικής-συμπεριφοριστικής θεραπείας και τη θεμελίωση και ενίσχυση της συναισθηματικής ανθεκτικότητας.

Ειδικότερα, επιχειρεί να απαντήσει στα ερωτήματα:

• Τι είναι το άγχος;

• Πώς εκδηλώνεται και γιατί;

• Πόσο κακό μπορεί να κάνει στο παιδί;

• Πώς το αντιμετωπίζουμε;

• Και, κυρίως, πώς το προλαμβάνουμε;» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Το έντονο και συνεχές άγχος είναι μια συναισθηματική αντίδραση που παρεκκλίνει του φυσιολογικού, με ό,τι αυτό σημαίνει για το άτομο που το βιώνει. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορούμε να μιλήσουμε για αγχώδη διαταραχή (παλαιότερα νεύρωση). Οι αγχώδεις διαταραχές μαζί με τις διαταραχές της διάθεσης, λόγου χάρη την κατάθλιψη, αποτελούν τις δύο μεγάλες κατηγορίες των διαταραχών του συναισθήματος.

[…] Δυστυχώς, τα εσωτερικευμένα προβλήματα, όπως το άγχος ή η κατάθλιψη, συχνά υποτιμώνται λόγω της φύσης τους και παραμένουν κρυφά. Τα παιδιά δεν είναι πάντα ικανά να εκφράσουν το πώς αισθάνονται, με αποτέλεσμα τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί να τείνουν να υποτιμούν τη σοβαρότητα της οδύνης και του ψυχικού πόνου των παιδιών. Τα δε παιδιά νιώθουν μειονεκτικά και ντρέπονται για το άγχος τους. Υποκρίνονται και παριστάνουν ότι είναι καλά, αλλά το άγχος τους παραμένει. Για αυτούς τους λόγους, τα περισσότερα παιδιά με αγχώδεις διαταραχές δε λαμβάνουν καμία θεραπεία, ή δεν λαμβάνουν τη θεραπεία που χρειάζονται» (σελ. 41-42).

 

Ρίτσα Ψύλλου- Μαρία Ζαφειροπούλου. 2023. Παιδικό άγχος. Τι γίνεται με αυτό; Εκδόσεις Τόπος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Καταστροφικά γεγονότα στη ζωή των παιδιών

Πρόκειται για συμβάντα που προκαλούν κρίση στη ζωή τους και μπορεί να οφείλονται σε ξαφνικά φυσικά ή κοινωνικά φαινόμενα, όπως μια πανδημία, ένας πόλεμος ή σε αντίξοα γεγονότα που επηρεάζουν δραματικά την καθημερινή ζωή των μελών της οικογένειας και έχουν έντονες επιπτώσεις σε όλους. Συνήθως πρόκειται για απροσδόκητα γεγονότα, που προκαλούν σοκ, αίσθημα άγχους, διαρκή ανησυχία, προβλήματα στον ύπνο και στη διάθεση και ένα αίσθημα θλίψης. 

 

«Πολλοί άνθρωποι ξεπερνούν τα τραύματα που τους προκαλεί μια καταστροφή με τη βοήθεια της οικογένειας και της κοινότητας, ενώ άλλοι μπορεί να χρειαστούν πρόσθετη υποστήριξη για να ανακάμψουν.

Οποιοσδήποτε μπορεί να διατρέξει κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων των επιζώντων που ζουν στις πληγείσες περιοχές καθώς και αυτών που εργάζονται για την ‘’ανοικοδόμησή’’ τους.

Οι φυσικές καταστροφές, οι καταστροφές που προκαλούνται από τον άνθρωπο, τα περιστατικά μαζικής βίας και γενικώς τα περιστατικά μαζικού τραύματος, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου, αποτελούν τα μείζονα και συχνότερα παραδείγματα κρίσεων παγκοσμίως.

Οι φυσικές καταστροφές, όπως οι σφοδρές καταιγίδες, οι πλημμύρες, οι πυρκαγιές, οι σεισμοί, των οποίων γινόμαστε συχνά μάρτυρες και στην Ελλάδα, μαζί με τους τυφώνες, τους ανεμοστρόβιλους, τις τροπικές καταιγίδες, την ξηρασία και τα τσουνάμι, είναι μεγάλης κλίμακας γεωλογικά ή μετεωρολογικά φαινόμενα που μπορούν να προκαλέσουν απώλειες σε ζωές αλλά και περιουσίες.

Παραδείγματα καταστροφών που προκαλούνται από τον άνθρωπο είναι τα βιομηχανικά ατυχήματα, οι πυροβολισμοί, οι τρομοκρατικές ενέργειες και τα περιστατικά μαζικής βίας. Όπως συμβαίνει και με τις φυσικές καταστροφές, αυτά τα είδη τραυματικών γεγονότων μπορεί επίσης να προκαλέσουν απώλεια ζωής και περιουσίας. Ενδέχεται επίσης να προκαλέσουν κύματα προσφύγων, οικονομική καταστροφή και υγειονομική κρίση και μάλιστα όχι μόνο στις πληγείσες περιοχές, αλλά και ευρύτερα» (σελ. 170).

Πώς αντιδρούν τα παιδιά σε αυτά τα ακραία γεγονότα;

Οι αντιδράσεις των παιδιών εξαρτώνται από τα ατομικά τους χαρακτηριστικά και από τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζουν. Η ανάπτυξη και η ανθετικότητα των παιδιών επηρεάζονται από την αλληλεπίδραση των αναγκών και των ικανοτήτων τους καθώς και των παραγόντων κινδύνου και προστασίας που υπάρχουν στο κοινωνικό τους περιβάλλον.

«Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα ανάκαμψης από το άγχος, τις αντιξοότητες, την αποτυχία, τις προκλήσεις ή ακόμα και το τραύμα. Δεν είναι κάτι που τα παιδιά είτε έχουν είτε δεν έχουν. Πρόκειται για μια ικανότητα που αναπτύσσουν καθώς μεγαλώνουν. Τα ανθεκτικά παιδιά είναι πιο πιθανό να αναλάβουν υγιή ρίσκα, επειδή δεν φοβούνται μην τυχόν δεν ανταποκριθούν στις προσδοκίες τους.

Γενικά, τείνουμε να εξιδανικεύουμε την παιδική ηλικία ως μια ξέγνοιαστη περίοδο, αλλά η νεότητα από μόνη της δεν προσφέρει κάποια ασπίδα έναντι των συναισθηματικών πληγών, προκλήσεων και τραυμάτων που αντιμετωπίζουν πολλά παιδιά. μπορεί να κληθούν να αντιμετωπίσουν προβλήματα που κυμαίνονται από την προσαρμογή σε μια νέα τάξη ή τη διαδικτυακή εκπαίδευση έως τον εκφοβισμό από τους συνομηλίκους ή ακόμα και τους οικογενειακούς καβγάδες. Και αν προσθέσουμε σε αυτά τις αβεβαιότητες που αποτελούν μέρος της ενηλικίωσης σε έναν περίπλοκο κόσμο, η παιδική ηλικία καταλήγει να είναι κάθε άλλο παρά ξέγνοιαστη. Η ικανότητα ενός ατόμου να αντεπεξέλθει και να αναπτυχθεί παρά τις εν λόγω προκλήσεις προκύπτει από την ανθεκτικότητά του.

Η ανθεκτικότητα ενός παιδιού μπορεί να ενισχυθεί με παρεμβάσεις κατάλληλες για την ηλικία του, οι οποίες προάγουν ορισμένα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

Να διατηρεί υγιείς δεσμούς με τους ενήλικες που το φροντίζουν και με τους συνομηλίκους του.

Να είναι κοινωνικά ικανό να αλληλεπιδρά με ενήλικες και παιδιά.

Να είναι ανεξάρτητο και να ζητά βοήθεια όταν είναι απαραίτητο.

Να είναι περίεργο και να εξερευνά του περιβάλλον.

Να παίζει δημιουργικά.

Να προσαρμόζεται στις αλλαγές.

Να σκέφτεται προτού ενεργήσει.

Να έχει αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να ελέγξει ορισμένες πτυχές της ζωής του.

Να έχει ενδιαφέροντα, χόμπι, να συμμετέχει σε δραστηριότητες και να έχει πολλαπλές δεξιότητες» (σελ. 171-172).

 

Ρίτσα Ψύλλου- Μαρία Ζαφειροπούλου. 2023. Παιδικό άγχος. Τι γίνεται με αυτό; Εκδόσεις Τόπος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Επί ξυρού ακμής

Της Άννας Ποταμιάνου

 

«Πλάνης και πλανώμενος, ο ανθρώπινος ψυχισμός πορεύεται συχνά χωρίς αναγνώριση των όσων καθορίζουν τις διαδρομές του. Δίνεται στο κυνήγι της πληθώρας και προδίδεται από την ίδια του την αντίληψη για την πρόοδο. Ζητά δικαίωση κοινωνική, όταν μέσα του οι ταλαντεύσεις ανάμεσα στην εξάρτηση και την επικυριαρχία αποκλείουν την εδραίωσή της. Ψάχνει για το μέτρο, όταν η φλόγα του άμετρου τον σιγοκαίει, και συχνά κυνηγάει ιδανικά άπιαστα, όνειρα που δεν γίνεται να εκπληρωθούν.

 

Δείχνει αποστροφή για την ωμή καταστροφικότητα, όμως οι εκφράσεις της είναι καθημερινές στον ιδιωτικό και στον δημόσιο βίο, στα μέτρα ακριβώς της βιαιότητος που φωλιάζει στον καθένα, καθορίζοντας εν πολλοίς κρίσεις και ρήξεις στις ανθρώπινες τροχιές.

Με την εξέλιξη της σύγχρονης τεχνολογίας, ο φυσικός κόσμος παρέχει σήμερα στην γνώση του ανθρώπου πεδία πού διανοίγονται όλο και πιο πολύ, παραδίδοντας ολοένα και περισσότερα δεδομένα στους χειρισμούς του νου. Ισχύει άραγε το ίδιο για την γνώση εαυτού; Πόσο επιθυμητή είναι ή αναζήτησις της προσεγγίσεως ενός πεδίου πού η σκοτεινή, ασυνείδητη πλευρά του συντίθεται από όσα δεν μας είναι γνωστά, αλλά του οποίου η συνειδητή πλευρά ζητείται να αρθρώνει κατάφαση σε ευθύνες ατομικών και συλλογικών διαβημάτων και σε μετασχηματισμούς στάσεων και σκέψεων;

Τρεφόμενος από αυταπάτες και διαψεύσεις, ο άνθρωπος συχνά πνίγεται από αδηφαγία αλλά και φόβους. Ωστόσο δεν είναι ή ανοχή κα οι συμβιβασμοί πού παρέχουν γερά θεμέλια στα άτομα και στις ομάδες. Ούτε στα έθνη εξ άλλου.

Όταν λοιπόν εκφράζονται αιτήματα αναδιαρθρώσεως των κρατικών δομών, αναδιοργανώσεως της παιδείας, επανεξετάσεως των πολιτικών στόχων, υπάρχει ή έγνοια από ποιους και για ποιους θα πραγματοποιηθούν» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Οι παραιτήσεις και η αποδοχή στερητικών εμπειριών για κανέναν δεν είναι εύκολες, όμως στις ναρκισσικές παθολογίες γίνονται απολύτως απαράδεκτες. Όταν επιβάλλονται από την πραγματικότητα, γεννούν συναισθήματα απώλειας ελέγχου, ανεπάρκειας και καταθλίψεως. Τον λόγο εδώ έχει συχνά η αισχύνη, όχι η ενοχή, αφού οι προβλητικοί μηχανισμοί παρεμποδίζουν τις απωθήσεις και το Υπερεγώ ατονεί. Το υποκείμενο στηρίζεται στην εύνοια εξωτερικών αντικειμένων ή της μοίρας, οι φόβοι του δεν είναι φόβοι παραβάσεων και τιμωρίας από την ηθική συνείδηση, αλλά φόβοι μήπως εγκαταλειφθεί από τα εξωτερικά του στηρίγματα» (σελ. 114).

«Η ενοχή δημιουργεί κρίσεις ψυχικές που βιώνονται συχνά σαν αδιέξοδοι και είναι μια δρώσα δύναμις της οποίας η μεταβίβασις θα αποκαλύψει τις διαταρακτικές δυνατότητες. Καθορίζει κλονισμούς και παλινδρομήσεις που υποχρεώνουν το Εγώ να υποχωρήσει στα αλεξιερεθιστικά του θεμέλια, οργανώνοντας αμυντικές διαδρομές κατά τις οποίες ο ενορμητικός δυναμισμός μπορεί να χάσει μερικής ή πλήρως τις ψυχικές του ποιότητες» (σελ. 118).    

 

Άννας Ποταμιάνου. 2011. Επί ξυρού ακμής. Εκδόσεις Μετά.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Η νεύρωσις πεπρωμένου

«Στην μελέτη για το τραυματικό έχει αναφερθεί στις ναρκισσικές αδυναμίες που κατακλύζουν σήμερα τον ατομικό όσο και τον κοινωνικοπολιτικό ορίζοντα, κρατώντας στο έκδηλο πεδίο ή στο λανθάνον τις τραυματικές γραμμές που τον διατρέχουν. 

Οι λεγόμενες νευρώσεις πεπρωμένου συνιστούν ακριβώς μια κατηγορία που παρέχει μαρτυρία για τις δυσκολίες τις οποίες γεννά η γραμμή του τραυματικού, γιατί διαμορφώνεται στα ίχνη κλονισμών, ρήξεων ή απογοητεύσεων, των οποίων η ψυχική διεργασία δεν έγινε εφικτή και που εγκαθιστούν τόσο την ενεργητική αναζήτηση επαναλήψεων, όσο και την παθητική αποδοχή τους.

Πολλές εκδηλώσεις που έχουν σχέση με το πεπρωμένο έχουν παρουσία και στην καθημερινότητά μας με μορφές περισσότερο ή λιγότερο έκδηλες και οργανωμένες. Οι ‘’ατυχίες’’ που αποδίδονται στις δύσκολες συνθήκες της ζωής είναι στοιχεία τα οποία συχνά επανέρχονται στον κοινό λόγο, είτε όταν μόνον κάποιες ιδέες που αφορούν την μοίρα διαποτίζουν την σκέψη μας είτε όταν βρίσκονται στο κέντρο των νευρώσεων πεπρωμένου ως κλινικού σχηματισμού, ο οποίος φέρνει στο προσκήνιο έναν βράχο της φροϋδικής κληρονομιάς: τον ψυχαναγκασμό των επαναλήψεων.

Ως σύνδρομο οι νευρώσεις πεπρωμένου έχουν περιγραφεί από την Helene Deutsch, η οποία το 1930 μελέτησε το θέμα, τοποθετώντας το στο πλαίσιο της υστερίας. Μίλησε για συγκρούσεις που προκαλούνται στην ψυχική ζωή και τόνισε την σημασία παιδικών τραυματισμών, ακολουθώντας τη σκέψη του Freud ότι το άτομο δεν μπόρεσε να διαχειρισθεί πρώιμες συγκρούσεις.

Ως εκ τούτου η επίδρασις τους αναδύεται επαναληπτικά στην μετέπειτα ζωή, όταν οι συγκυρίες επιτρέπουν την δράση ορισμένων ελκυστών και την κρυστάλλωση καθηλώσεων.

Η Deutsch σημειώνει ως βασικό αίτιο των συμπτωμάτων την αδυναμία του ατόμου να ακολουθήσει τροχιές που το οδηγούν σε επιτεύγματα τα οποία προσφέρουν ικανοποιήσεις, αλλά συγχρόνως δημιουργούν ενοχή.

Θεωρεί ότι η νεύρωσις πεπρωμένου χαρακτηρίζεται από την πεποίθηση εκείνου που την ζει ότι η οδύνη των αποτυχιών του επιβάλλεται επαναληπτικά από παράγοντα εξωτερικό. Άρα, αντίθετα από ότι στις νευρώσεις χαρακτήρος, όπου το εσωτερικό συγκρουσιακό δυναμικό απορροφάται και αφομοιώνεται από το Εγώ, εδώ η εσωτερική σύγκρουσις τείνει να σβήσει» (73-74).

Η βασική διαφορά μεταξύ των λεγόμενων νευρώσεων αποτυχίας και των νευρώσεων πεπρωμένου συνίσταται στο ότι στις νευρώσεις αποτυχίας ιχνογραφείται η επαναδραστηριοποίησις της ασυνείδητης ενοχής, η οποία, ξεφεύγοντας από την απώθηση εκφράζεται στις επαναληπτικές αποτυχίες- αυτοτιμωρίες λόγω δράσεως ενός τιμωρητικού, άρα επανασεξουαλικοποιημένου, Υπερεγώ (σελ. 75).  

 

Άννα Ποταμιάνου. 2011. Επί ξυρού ακμής. Εκδόσεις Μετά.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.