Ψηφιδωτός εαυτός: Είμαστε όλοι κομμάτια- κομμάτια

«Είμαστε όλοι κομμάτια- κομμάτια και η συναρμογή μας είναι τόσο άμορφη και πολυποίκιλη, ώστε κάθε τμήμα, κάθε στιγμή, παίζει το δικό του παιχνίδι. Και βρίσκεται τόση διαφορά ανάμεσα σ’ εμάς και στους εαυτούς μας, όσο ανάμεσα σ’ εμάς και στους άλλους».

Michel Eyquem de Montaigne

Είμαστε όλοι κομμάτια- κομμάτια… Αυτά τα κομμάτια θα πρέπει να συναρμολογήσεις για να μπορέσεις να αντικρίσεις τον ψηφιδωτό εαυτό σου… Δεν είναι όμως σταθερός και ακέραιος, γιατί κάθε στιγμή κάθε κομμάτι του ψηφιδωτού μπορεί να φύγει, να αλλάξει ή να αλλοιωθεί, με αποτέλεσμα να αλλάζει τελείως όλη η όψη του ψηφιδωτού εαυτού. 

Σε όλη σου τη ζωή καλείσαι να ασχοληθείς με τα κομμάτια του ψηφιδωτού… να τα προσέχεις, να τα φροντίζεις, να τα τακτοποιείς…  ώστε να μπορείς να νιώθεις μια ψυχική ευφορία και ισορροπία… 

Για να μπορέσεις να έχεις γνώση όλων αυτών των κομματιών, που αποτελούν τον εαυτό σου, είναι σημαντικό να ασχολείσαι μαζί τους. Πρόκειται για μια δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία, στην οποία συχνά συναντάς εμπόδια. Πόσες φορές δεν ήρθες αντιμέτωπος με κομμάτια που δύσκολα τα διέκρινες ή με κομμάτια που δεν μπορούσες να τα βρεις, ενώ ήξερες ότι κάπου εδώ βρίσκονται και ότι σου ανήκουν; Πόσες φορές δεν χρειάστηκε να παλέψεις για κομμάτια που θεωρούσες δεδομένα και πίστευες ότι ποτέ δεν θα σ’ εγκαταλείψουν; Και όλα αυτά τα κομμάτια ήξερες ότι είναι δικά σου… 

Όταν πάψεις να θεωρείς δεδομένα τα κομμάτια του εαυτού σου και αρχίσεις να τα παρατηρείς θα καταλάβεις ότι αυτά διαρκώς αλλάζουν, μεταμορφώνονται, χάνονται ή έρχονται στην επιφάνεια, γίνονται πιο ισχυρά ή ανίσχυρα, πιο βοηθητικά ή πιο συγκρουσιακά… και όλα αυτά συνιστούν ένα ψηφιδωτό, που μόνο εσύ μπορείς να το φτιάξεις όπως θέλεις… Ξεκινά, όμως, από την παρατήρηση: πώς είναι αυτό το ψηφιδωτό; Τι χρώματα έχει; Ποια είναι πιο έντονα και ποια αχνοφαίνονται; Ποια είναι πιο σημαντικά για εσάς και ποια λιγότερο σημαντικά; Ποια θα θέλατε να υπάρχουν και ποια θα θέλατε να τα εξαφανίσετε για πάντα; 

Ότι και να θέλετε… ότι και να ονειρεύεστε και να επιθυμείτε για όλα αυτά τα κομμάτια του εαυτού, το πιο σημαντικό είναι πώς θα μπορέσετε να τα γνωρίσετε όλα, να τα αποδεχτείτε και να ζήσετε με αυτά… εξασφαλίζοντας μια όσο το δυνατόν πιο αρμονική ψηφιδωτή εικόνα…

Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος- Κοινωνιολόγος, MSc.   

«Δεν σ’ εμπιστεύομαι και δε θέλω να μου δείχνεις εμπιστοσύνη»

«Για να διατηρήσω το ενδιαφέρον του άλλου, δεν θα πρέπει να του δείχνω εμπιστοσύνη, αλλά ούτε αυτός πρέπει να με εμπιστεύεται».

Πολλές φορές αναρωτιέσαι γιατί επιλέγεις τον πιο δύσκολο ή περίπλοκο δρόμο για να ερμηνεύσεις τα πράγματα ή να προσεγγίσεις μια κατάσταση. Η αλήθεια είναι ότι στο θέμα των στενών διαπροσωπικών σχέσεων, όπου τα συναισθήματα λειτουργούν σαν ένας παραμορφωτικός φακός, πολύ συχνά τείνουμε να βλέπουμε την πραγματικότητα αρκετά αλλοιωμένη και να δυσκολεύουμε τον εαυτό μας και τον άνθρωπο που έχουμε επιλέξει.

Η εμπιστοσύνη σε θεωρητικό επίπεδο θα σκεφτόμασταν ότι είναι απαραίτητη για να αναπτυχθεί και να εδραιωθεί, αλλά και για να εξελιχθεί μια σχέση. Μήπως, όμως, κάποιες φορές θεωρούμε ότι το να μη δείχνουμε το ενδιαφέρον μας στον άλλο είναι ένας τρόπος να τον κρατάμε κοντά μας; Και μπορεί με βάση τη λογική μας αυτή τη στιγμή να σκεφτόμαστε ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ωστόσο, θα πρέπει να δούμε πως λειτουργούμε μέσα σε μια σχέση και πόσες διαστρεβλωμένες απόψεις χρησιμοποιούμε κατά την αλληλεπίδρασή μας με τον σημαντικό Άλλο, που δεν θέλουμε να χάσουμε ή να απογοητεύσουμε… 

Αν ταυτίζουμε την εμπιστοσύνη με την απουσία ενδιαφέροντος σε μια σχέση θα πρέπει να επανεξετάσουμε τη σκέψη αυτή. Τι σημαίνει εμπιστοσύνη και πόσο σημαντικό είναι για εμάς να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη του άλλου και να κερδίσεις και αυτός τη δική μας εμπιστοσύνη; Μήπως τείνουμε να ταυτίζουμε την εμπιστοσύνη με το να θεωρούμε δεδομένο τον άλλο μέσα στη σχέση ή γενικότερα να θεωρούμε δεδομένη τη σχέση; Μήπως ταυτίζουμε την εμπιστοσύνη με την αποτελμάτωση ή τη φθορά της σχέσης; Μήπως το να δείχνουμε εμπιστοσύνη στον άλλο ή το να μας δείχνει εμπιστοσύνη ο άλλος μας φορτώνει με ευθύνες και υποχρεώσεις για αυτή τη σχέση; Μήπως θεωρούμε ότι η δόμηση της εμπιστοσύνης κάνει τη σχέση πιο σοβαρή και κινδυνεύουμε να δεθούμε;

Όλα τα παραπάνω αποτελούν στοιχεία απαραίτητα σε μια σχέση: έχουμε ανάγκη να υπάρχει εμπιστοσύνη, να υπάρχει κάλυψη των αναγκών και των υποχρεώσεων, να υπάρχει συναισθηματική επένδυση και βαθύτεροι δεσμοί. Όλα αυτά, όμως, προϋποθέτουν ότι εμείς νιώθουμε άνετα μέσα σε αυτή τη σχέση και επιθυμούμε να εξελιχθεί αυτή η σχέση, να γνωριστούμε σε ένα βαθύτερο επίπεδο με τον άλλο και να αναπτύξουμε ισχυρούς δεσμούς. 

Αν όλα αυτά μας προκαλούν άγχος και νιώθουμε ότι μας πνίγουν είναι πιο πιθανό να αναζητούμε σχέσεις, χωρίς εμπιστοσύνη, χωρίς ευθύνες και υποχρεώσεις, χωρίς συναισθηματική επένδυση… και για να νιώσουμε πιο «ασφαλείς» δεν θέλουμε ούτε ο άλλος να μας δείχνει εμπιστοσύνη, δεν θέλουμε να περιμένει περισσότερα από αυτή τη σχέση. Στο μυαλό μας μπορεί να επιλέγουμε να κάνουμε σχέσεις που σύντομα έχουν μια ημερομηνία λήξης. Για ποιο λόγο, λοιπόν, να ασχοληθούμε με την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης μέσα σε μια σχέση που θεωρούμε ότι δεν θα κρατήσει για πολύ;

Εμπιστοσύνη σημαίνει σχέση και μια σοβαρή ανάληψη της ευθύνης απέναντι στον άλλο, αλλά και στον ίδιο τον εαυτό. Πρόκειται για ένα αναγκαίο στοιχείο για την εξέλιξη μιας σχέσης και τη δόμηση ενός δεσμού. Εμπιστεύομαι σημαίνει πως έχω ελπίδες και προσδοκίες και πιστεύω πως δεν θα διαψευστούν. Ταυτόχρονα, όμως, μέσα από την αλληλεπίδραση επιβεβαιώνονται αυτές οι προσδοκίες και διαψεύδονται βαθύτεροι φόβοι και ανησυχίες που έχουμε. Η εμπιστοσύνη απαιτεί μια διαρκή προσπάθεια, αρκεί να θέλουμε να την αναζητήσουμε και να την προσφέρουμε, αρκεί να θέλουμε μια βαθιά και ουσιαστική σχέση…

Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος- Κοινωνιολόγος, MSc.  

Δήθεν σχέσεις

Σε μια κοινωνία που το πιο σημαντικό είναι τι θα ποστάρεις στο Facebook και τι θα δείξεις στους άλλους, οι σχέσεις έχουν λάβει μια διαφορετική μορφή. Ξέχνα τι νιώθεις και τι πραγματικά θέλεις και φτιάξε το παραμύθι που θα πουλήσεις. Πώς θα μιλήσεις, πώς θα απαντήσεις, πώς θα πλασάρεις τον εαυτό σου, πώς θα κάνεις τον άλλο να σε κυνηγήσει… Αυτά είναι τα πιο σημαντικά… αυτά είναι τα ουσιώδη… και μετά απλά παραπονιέσαι… πόσο επιφανειακές έχουν γίνει οι σχέσεις και πόσο ανούσια είναι η συναισθηματική επένδυση. 

Δεν μπορεί να υπάρξει σχέση αν το βασικό που προβάλεις είναι η εικόνα του εαυτού σου και ο εγωισμός σου. Δεν μπορεί να υπάρξει ειλικρινή επικοινωνία αν φιλτράρεις διαρκώς αυτά που λες και τα συναισθήματα που νιώθεις. Σκέψου λίγο πως συμπεριφέρεσαι και τι σκέφτεσαι… «και πώς θα φανεί αν πω αυτό; Και τι θα γίνει αν δει πως πραγματικά είμαι; Και τι θα σκεφτεί για μένα;» Και… τα ερωτήματα πολιορκούν το μυαλό σου…

Και είναι τόσο κουραστικά όλα αυτά, καθώς στην πραγματικότητα χάνεις την ουσία που έχει μια σχέση: να μοιραστείς, να νοιαστείς, να εκφράσεις όσα νιώθεις, να δείξεις πτυχές του εαυτού σου και να γνωρίσεις κάποιες που μέχρι τώρα ίσως αγνοούσες, να γνωρίσεις τον άλλο, να έρθεις κοντά του, να νιώσεις, να επικοινωνήσεις. Πώς μπορούν να γίνουν όλα αυτά όταν ξεκινάς μια σχέση, έχοντας ως βασικό στόχο να κρύψεις τον πραγματικό σου εαυτό; 

Σε μια δήθεν σχέση, με δήθεν συναισθήματα και δήθεν εκμυστηρεύσεις, μένεις αρκετά επιτυχώς προσηλωμένος στην εικόνα σου και στην εντύπωση που δίνεις κάθε στιγμή στον άλλο. Δεν έχει σημασία τι πραγματικά νιώθεις… το πιο σημαντικό είναι τι θα πιστέψει ο άλλος για σένα, τι θα τον κάνεις να πιστεύει, πόσο καλά θα χτίσεις την εικόνα σου. Είναι πολύ κουραστικό και χρονοβόρο αυτό, οπότε που να σου μείνει χρόνος να ασχοληθείς με τη σχέση… 

Πολλές φορές χωρίς να το καταλάβουμε ασχολούμαστε περισσότερο με το τι θα πούμε και πως θα παρουσιαστούμε στον άλλο απέναντί μας, παρά με το να νιώσουμε και να επικοινωνήσουμε μαζί του.

Πόσο δύσκολο είναι να είμαστε ειλικρινείς σε πραγματικές και ουσιαστικές σχέσεις, όπου θα νοιαζόμαστε για τον άλλο και θα νοιάζεται για εμάς, χωρίς εγωισμούς και δημιουργία εντυπώσεων; Πόσο δύσκολο είναι να υπάρξουμε μέσα σε σχέσεις, όπου σημασία θα έχουν τα πρόσωπα και οι καταστάσεις που ζούμε και όχι οι αναλύσεις που κάνουμε;

Είναι επιλογή μας να είμαστε σε δήθεν σχέσεις, με δήθεν ανθρώπους και δήθεν συναισθήματα. Είναι επιλογή μας να αναλώνουμε τον εαυτό μας σε δήθεν σχέσεις… Και τουλάχιστον όταν συνειδητοποιήσουμε ότι το κάνουμε, ας αναλογιστούμε τουλάχιστον τι είδους ανάγκες θέλουμε να καλύψουμε ή από τι είδους φόβους θέλουμε να απαλλαγούμε.

Φοβάμαι τους ανθρώπους…

Ασχολούμαστε διαρκώς με τις φοβίες που έχουμε, με τις φοβίες που έχουν οι άλλοι γύρω μας… τις συζητάμε, τις αναλύουμε, τις σχολιάζουμε, προσπαθούμε να τις αντιμετωπίσουμε. Υπάρχουν, όμως, και φοβίες που δεν τις ομολογούμε ούτε στον ίδιο μας τον εαυτό…

Πόσες φορές έχεις πει στον εαυτό σου ότι φοβάσαι τους ανθρώπους; Ότι προτιμάς να παραμείνεις μακριά τους γιατί στη σκέψη και μόνο νιώθεις την απειλή να έρχεται προς το μέρος σου; 

Αν το σκεφτούμε λίγο, μπορεί να είμαστε ένας από αυτούς που φοβάται τους ανθρώπους…

Φοβάμαι τους ανθρώπους. Τι ακριβώς φοβάμαι; Φοβάμαι μήπως με πληγώσουν, μήπως με κοροϊδέψουν, μήπως με προδώσουν. Φοβάμαι ότι θα με απογοητεύσουν. Φοβάμαι ότι θα με εγκαταλείψουν… Φοβάμαι ότι θα παίξουν μαζί μου… 

Ο φόβος για τους ανθρώπους μας οδηγεί σε μια απομάκρυνση από αυτούς. Για να προστατευτούμε από αυτό που φοβόμαστε τείνουμε να τρέχουμε να κρυφτούμε, για να γλιτώσουμε, για να επιβιώσουμε. Όμως, με αυτό τον τρόπο σίγουρα δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε αυτό το φόβο που μπορεί να εξελιχθεί σε μια φοβία –ανθρωποφοβία- δεν ξέρουμε αν υπάρχει ή αν υφίσταται, το θέμα είναι πως εμείς έτσι νιώθουμε. 

Ας σκεφτούμε, όμως, πρώτα πως νιώθουμε εμείς απέναντι σ’ αυτό τον φόβο που μας προκαλούν οι άνθρωποι. Και πώς αντιδρούμε; Φοβάμαι τους ανθρώπους και… πώς συμπεριφέρομαι; Μένω απαθής και συνεσταλμένος; Παραμένω απόμακρος και τρέχω να κρυφτώ; Μένω κοντά στους άλλους, αλλά συναισθηματικά είμαι πολύ αμυντικός και απόμακρος; 

Πώς συμπεριφέρομαι απέναντι στους ανθρώπους; …με ένα διαρκές άγχος και μια συνεχή αμηχανία; Νιώθω διαρκώς ένταση και ντροπή; Νιώθω τόσο διαφορετικός, που φοβάμαι πως θα σκεφθούν αρνητικά οι άλλοι για μένα;

Και τι ακριβώς φοβάμαι; Φοβάμαι την απόρριψη, την αποδοκιμασία, τη συναναστροφή, την αλληλεπίδραση, την επένδυση, το συναισθηματικό δέσιμο, την επαφή, την έκθεση, την εγκατάλειψη; Φοβάμαι τους άλλους ή φοβάμαι εμένα απέναντι στους άλλους; 

Και που καταλήγω κάθε φορά; Όσο φοβάμαι, τόσο πιο πολύ απομακρύνομαι… από τους ανθρώπους. Με αποτέλεσμα να μου φαίνονται ακόμα πιο «επικίνδυνοι», απόμακροι και περίεργοι. Και τότε… φοβάμαι ακόμη περισσότερο να τους προσεγγίσω και να τους γνωρίσω. 

Και τι μπορώ να κάνω; Σίγουρα θα πρέπει να ακολουθήσω το βασικό τρόπο αντιμετώπισης ενός φόβου: να έρθω αντιμέτωπος με αυτόν. Ας πείσω, λοιπόν, τον εαυτό μου να αρχίσει να προσεγγίζει τους ανθρώπους ή να επιτρέπω στους άλλους να με προσεγγίσουν, ας τους παρατηρήσω και ας προσπαθήσω να τους κατανοήσω. Σε αυτή τη νέα γνωριμία και αλληλεπίδραση με τους ανθρώπους, το βασικό στοιχείο που καλούμαι να αντιμετωπίσω είναι τα ίδια μου τα συναισθήματα. Πώς νιώθω όταν περπατάω ανάμεσα στους ανθρώπους, πόσο τους παρατηρώ, πόσο με αγχώνει αυτή η αλληλεπίδραση; Πόσο κοντά στους άλλους μπορώ να έρθω χωρίς να νιώσω ντροπή, άγχος και αμηχανία;

Δεν μπορούμε ξαφνικά να σταματήσουμε να φοβόμαστε τους ανθρώπους, μπορούμε όμως να είμαστε πιο πρόθυμοι να γνωρίσουμε άλλους ανθρώπους γύρω μας, χωρίς να είμαστε υπερβολικά καχύποπτοι ή αγχωμένοι, απορριπτικοί ή αμυντικοί. Σταδιακά, μέσα από μια πιο χαλαρή αλληλεπίδραση και επαφή μπορούμε να γνωρίσουμε περισσότερο κάποιους ανθρώπους και να αρχίσουμε να ερχόμαστε σε πιο στενή επαφή και να αναπτύσσουμε εμπιστοσύνη. Σε όλη αυτή την πορεία, στόχος είναι να αρχίσουμε να έχουμε μια πιο μεγάλη συναίσθηση της κατάστασης και των συναισθημάτων μας. Όσο πιο πολύ αναγνωρίζουμε το πώς νιώθουμε τόσο πιο εύκολα μπορούμε να βρούμε τρόπους διαχείρισης. Κι ας μην ξεχνάμε ότι οι αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος δεν αξίζει να καταδικάζουν το παρόν και το μέλλον μας. 

Δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, ωστόσο, μπορούμε να θέσουμε ως στόχο να αρχίσουμε να μην φοβόμαστε τους ανθρώπους, έτσι ώστε σταδιακά να εκθέτουμε τον εαυτό μας όλο και πιο πολύ σε αυτό που μας προκαλεί φόβο: στους ανθρώπους.

Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος- Κοινωνιολόγος, MSc.

Μυρωδιές και… αναμνήσεις…

* Από Παπαδόπουλο Βαγγέλη, Κοινωνικό Λειτουργό

 

Η δύναμη της μυρωδιάς… Πρόσωπα ξεχνάς, καταστάσεις ξεχνάς, κάποιες μυρωδιές όμως μένουν για πάντα χαραγμένες στη μνήμη…

Η μυρωδιά είναι το προϊόν της όσφρησης στο ζωικό βασίλειο και κατέχει ξεχωριστή θέση κυρίως στα ζώα, λόγω της απουσίας της ομιλίας, που κατέχει μόνο ο άνθρωπος. Παρ’ όλα αυτά είναι κάτι το μοναδικό κάθε μυρωδιά ενός φαγητού, ενός προσώπου, και ενός σπιτιού και ακόμη και του πιο απλού αντικειμένου μένει βαθιά χαραγμένη από την πρώτη στιγμή στο μυαλό ενός ανθρώπου.

Πιο συγκεκριμένα, στη μνήμη του μωρού μένουν οι πρώτες μυρωδιές από τη στιγμή της γέννησης του μέχρι τα βαθιά του γεράματα. Είναι αυτό που το καθοδηγεί στη μητέρα του και το ηρεμεί όταν την έχει χάσει και βρεθεί πάλι κοντά της.

Βέβαια και καθώς μεγαλώνει, αποτυπώνει διάφορες μυρωδιές στο μυαλό, οι οποίες είναι συνδεδεμένες με διάφορες καταστάσεις χαράς αλλά και λύπης και μπορεί να επανέρχεται σε αυτή την κατάσταση μόνο από την όσφρηση αυτής της συγκεκριμένης μυρωδιάς.

Και αυτό συνεχίζει καθώς περνάνε τα χρόνια και όταν βρεθούμε σε μια δύσκολη στιγμή αναζητούμε εκείνη τη μυρωδιά της μητέρας μας και αμέσως επιστρέφουμε στην αγκαλιά της και ηρεμούμε απλά και μόνο επειδή είναι συνδεδεμένη με την ασφάλεια και τη θαλπωρή. 

Άλλες φορές χωρίς να το καταλάβουμε εκεί που είμαστε χαρούμενοι μέσα σε μια παρέα φίλων ή ακόμη και μόνοι μας ξαφνικά όλα μας φαίνονται μαύρα και δυσοίωνα χωρίς κάποια προφανή εξήγηση και μετά από λίγη σκέψη συνειδητοποιούμε ότι όλο αυτό προκλήθηκε απλά και μόνο από μια μυρωδιά που έχει αποτυπωθεί στη μνήμη μας σε μια δυσάρεστη στιγμή χωρίς καν να το θυμόμαστε.

Κάποιες φορές πάλι εκεί που περπατάμε μέσα σε μια μάζα αγνώστων ανθρώπων, βυθισμένοι στη σκέψη μας και στα διάφορα προβλήματα που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο, καθαρίζει η σκέψη και γυρνάμε πίσω πολλά χρόνια όταν ήμασταν μικρά παιδιά διότι πέρασε κάποια τυχαία γυναίκα που έτυχε να φοράει το ίδιο άρωμα που φορούσε η μητέρα μας κάποια στιγμή στη ζωή της.

Κάποιες μυρωδιές είναι στενά συνδεδεμένες με αναμνήσεις… και όσα χρόνια κι αν περάσουν, μόλις εμφανιστεί η μυρωδιά μπορούμε στιγμιαία να ταξιδέψουμε πολλά χρόνια πίσω και να μας έρθουν στο μυαλό στιγμές που έχουμε ζήσει και πρόσωπα, που μπορεί να υπάρχουν ή μπορεί και να μην υπάρχουν πλέον στη ζωή μας. Κάποιες μυρωδιές μπορούν να μας ταρακουνήσουν έντονα, να μας επηρεάσουν συναισθηματικά ή να μας οδηγήσουν στην ανάκληση αναμνήσεων και εμπειριών. 

Κάποιες μυρωδιές είναι τόσο βαθιά χαραγμένες μέσα μας, που μόλις φτάσουν στη μύτη μας, μας κάνουν να νιώσουμε όπως τότε… οι μυρωδιές συνδέονται στενά με τις αναμνήσεις και κάποιες σημαντικές μυρωδιές είναι βαθιά συναισθηματικές…

Παπαδόπουλος Βαγγέλης, Κοινωνικός Λειτουργός

papevag90@yahoo.gr