Αμοιβαία έλξη

Το να ξέρουμε ότι αρέσουμε σε κάποιον ενισχύει το πόσο αυτός αρέσει σε εμάς και άρα την αμοιβαία έλξη.

Η αμοιβαία έλξη εξαρτάται από την ομοιότητα ως προς τις στάσεις, τη νοοτροπία, τον τρόπο ζωής, από τη συμπληρωματικότητα όσον αφορά τις προσωπικότητες και τις συμπεριφορές, καθώς και από τον ερωτισμό, τον πόθο και το πάθος.

Αμοιβαιότητα: σου αρέσω,  μου αρέσεις;

Η συμπάθεια και η αντιπάθεια διαμορφώνονται με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας. Τείνουμε, δηλαδή, να συμπαθούμε εκείνους που μας συμπαθούν και να αντιπαθούμε όσους μας αντιπαθούν. Η διαπροσωπική έλξη εξαρτάται από τη συμπάθεια βάσει αμοιβαιότητας.

Η επίδραση της αμοιβαιότητας στην έλξη εξαρτάται από την αυτοεκτίμησή μας. Δηλαδή, τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση τείνουν να αποδέχονται τόσο την αποδοχή όσο και την απόρριψη χωρίς να επηρεάζονται, ενώ άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση συμπαθούν πολύ μόνο άτομα από τα οποία γίνονται αποδεκτά και αντιπαθούν πολύ τα άτομα από τα οποία δέχονται απόρριψη.

Η αμοιβαιότητα μπορεί να στηρίζεται στην ισχύ της επιδοκιμασίας ως ένα είδος κοινωνικής ανταμοιβής, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται από την αξία που προσδίδουμε στην επιδοκιμασία που δεχόμαστε ανάλογα με το άτομο που μας δείχνει την επιδοκιμασία. Η επιδοκιμασία από κάποιον που έχει πρόθεση να κολακέψει δεν θα είχε ιδιαίτερη αξία, ωστόσο, γενικά μας αρέσει να αρέσουμε κι επομένως να δεχόμαστε επιδοκιμασία. Επίσης, έχει βρεθεί πως τείνουμε να συμπαθούμε περισσότερο εκείνους που αρχικά μας αντιπαθούν  αλλά έπειτα αναπτύσσουν σταδιακά συμπάθεια απέναντι μας και αντιπαθούμε περισσότερο όσους αρχικά μας συμπαθούν κι έπειτα εμφανίζουν μια ψυχρή στάση απέναντί μας. 

Η αμοιβαία έλξη εξαρτάται, επίσης, από την εγγύτητα και την ομοιότητα, που οδηγούν στην ανάπτυξη οικειότητας κι αλληλεξάρτησης, αλλά και συναισθημάτων, όπως έρωτας, πάθος, συμπάθεια, τρυφερότητα, σεξουαλικότητα, ευφορία, στοργή, κατανόηση και άλλα.  Πρόκειται για ισχυρά συναισθήματα που εκφράζονται σε ένα πλαίσιο αμοιβαιότητας και τάσης για δέσμευση και ασφαλή προσκόλληση. 

 

Hogg & Vaughan (2010). Κοινωνική ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg. 

Ο Μπουκάι εξηγεί: γιατί υποφέρουμε;

Αιτία του πόνου είναι η εγωιστική επιθυμία Βούδας

Γιατί υποφέρουμε;

«Υποφέρουμε μόλις συνειδητοποιήσουμε ότι δεν έχουμε κάτι που επιθυμούμε ή μόλις ενημερωθούμε για κάποιαν απώλεια. Υποφέρουμε όταν αυτό καταφέραμε απέχει πολύ από αυτό που περιμέναμε, κι όταν νομίζουμε ότι για ορισμένα πράγματα είναι πια πολύ αργά» (Μπουκάι, 2010: 64).

Ο πόνος είναι πανανθρώπινος, έχει όμως μία μόνο ρίζα. Και η ρίζα αυτή είναι η επιθυμία. Επιθυμίες, προσκόλληση, πόθοι και προσδοκίες- ιδού οι ρίζες του πόνου μας. Αν πηγάζουν από δω τα βάσανά μας τότε ο πόνος έχει λύση (Βούδας).

Και ποια είναι η λύση;

«Η λύση είναι να πάψουμε να επιθυμούμε. Να αποδεχτούμε. Να αφήσουμε πίσω. Να διαγράψουμε την επιτακτική ανάγκη να είναι τα πράγματα διαφορετικά από ότι είναι».

Σταματήστε την προσπάθεια να αποκτήσετε όλα όσα θα θέλατε να έχετε αυτή τη στιγμή –υλικά, συναισθηματικά ή πνευματικά-, και ο πόνος θα εξαφανιστεί.

«Ταυτίζουμε την ευτυχία με τις ανέσεις μας, με την επιτυχία, τη δόξα, τη δύναμη, την αναγνώριση, τα χρήματα, τις απολαύσεις, τη στιγμιαία ευχαρίστηση. Και δεν φαίνεται να είμαστε ούτε στο ελάχιστον διατεθειμένοι να παραιτηθούμε από κάτι που έχουμε. Ούτε και με αντάλλαγμα την ευτυχία. Ξέρουμε καλά ότι πολλά από τα βάσανά μας προέρχονται από όσα κάνουμε καθημερινά για να εξασφαλίσουμε όλα όσα επιθυμούμε, κανείς όμως δεν μπορεί να μας πείσει να παραιτηθούμε από αυτά. 

Δεν μπορεί κανείς να μας πείσει ότι θα σταματήσουμε να υποφέρουμε αν κάνουμε το μεγάλο βήμα να πάψουμε να επιθυμούμε».

«Είμαστε σαν τον ορειβάτη, αγκιστρωμένοι στην αναζήτηση υλικών πραγμάτων σαν να ήταν το σχοινί που θα μας σώσει. Δεν έχουμε το θάρρος ν’ αλλάξουμε αντιλήψεις και συμπεριφορά, γιατί φοβόμαστε ότι χωρίς πράγματα στην κατοχή μας, μας περιμένει ο θάνατος κι η εξαφάνιση. Ξέρουμε ότι το γνωστό μας προξενεί πόνο, δεν είμαστε όμως διατεθειμένοι να παραιτηθούμε απ’ αυτό. Η ιδέα ότι πρέπει ν’ αφήσουμε πίσω πράγματα για να διασχίσουμε τον δρόμο πιο ανάλαφροι, δεν μας είναι άγνωστη. Αφού δεν αφήνουμε τίποτε, όμως, δεν έχουμε καμία πιθανότητα να απαλλαγούμε από τον πόνο. Γιατί εκτός από τη στενοχώρια, υπάρχει μέσα μας μια αντίφαση, ένα “ναι μεν αλλά…”.

Οφείλουμε όμως να ομολογήσουμε ότι εμείς, οι άνθρωποι της Δύσης, δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από τις επιθυμίες, όπως επίσης ξέρουμε ότι δεν είναι δυνατόν να αποκτούμε εσαεί και απεριόριστα όλα όσα θέλουμε. Δεν είμαστε παντοδύναμοι. 

Είναι γεγονός ότι:

Δεν σταματάμε να κατασκευάζουμε επιθυμίες.

Κανένας δεν μπορεί ούτε θα μπορέσει ποτέ να έχει όλα όσα επιθυμεί.

Είναι βασανιστικό να θέλεις κάτι και να μην μπορείς να το αποκτήσεις».

«Υπάρχει άραγε τρόπος να ξεφύγουμε από αυτή την παγίδα;

Εγώ νομίζω πως ΥΠΑΡΧΕΙ.

Το κλειδί θα το βρεις στον δρόμο όπου μαθαίνεις να μπαίνεις και να βγαίνεις από την επιθυμία.

Για να το κάνεις αυτό, είναι απαραίτητο να αναπτύξεις την ικανότητα να επιθυμείς χωρίς να μένεις φυλακισμένος στην επιθυμία. Να ποθείς χωρίς να αγκιστρώνεσαι σαν τον ορειβάτη από το σχοινί που νομίζει πώς θα του σώσει τη ζωή. Εν ολίγοις, να μάθεις να απαγκιστρώνεσαι».

«Εάν μπορούσα να ανακαλύπτω κάθε φορά τη δυνατότητα να είμαι ευχαριστημένος σε οποιαδήποτε κατάσταση, αν μπορούσα να φανταστώ ότι θα χαρώ λιγάκι σε οποιαδήποτε περίπτωση, δεν θα στεναχωριόμουν καθόλου περιμένοντας κάτι συγκεκριμένο…».

«Εάν δημιουργώ προσδοκίες και ψευδαισθήσεις, αν επιμένω ότι το μόνο πράγμα που μπορεί να με κάνει ευτυχισμένο αυτή τη στιγμή είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο… τότε έρχεται η στιγμή των παραπονεμένων φωνηέντων –Αααχ, τι μεγάλη απογοήτευση!, Ωωωχ, τι φοβερή απώλεια!»

Τελικά, τι είναι αυτό που μας κάνει να υποφέρουμε;

«Το ζήτημα είναι η προσκόλληση: η σχέση που διαμορφώνεται ανάμεσα σ’ εμένα και τις επιθυμίες μου.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρω να μπαίνω και να βγαίνω από τις καταστάσεις.

Ότι δεν μπορώ να δεχτώ τη δέσμευση και την αποδέσμευση από τα πράγματα.

Ότι δεν έχω μάθει πώς το να κερδίζω και να χάνω, αποτελούν μέρος της φυσιολογικής δυναμικής μιας ζωής που θεωρείται ευτυχισμένη».

Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι:

«Ο θάνατος, η αλλαγή, η απώλεια και η ΖΩΗ ΟΛΟΚΛΗΡΗ, είναι θέματα στενά συνδεδεμένα από καταβολής κόσμου… Οι μικροί καθημερινοί θάνατοι, όπως και τα πιο σοβαρά επεισόδια θανάτου, συμβολίζουν εσωτερικές διεργασίες αλλαγής. Όταν βιώνεις τις αλλαγές αυτές, βρίσκεις τη δύναμη να επιτρέψεις να πάψουν τα πράγματα να υφίστανται, για να δώσουν τη θέση τους σε άλλα, καινούργια».

Δεν μεγαλώνει κανείς αν δεν αποκτήσει συνείδηση ότι κάτι δεν υπάρχει πια…

Ωριμάζω σημαίνει αφήνω πίσω κάτι που χάθηκε, έστω κι αν πρόκειται για ένα φανταστικό κενό (Χόρχε Μπουκάι).

«Εγκαταλείπω ένα προηγούμενο κενό –εσωτερικό και εξωτερικό-, που μου φαινόταν πιο ασφαλές και προστατευμένο, και που νόμιζα ότι μπορούσα να το προβλέψω. Το αφήνω για να πάω στο διαφορετικό. Περνάω από το γνωστό στο άγνωστο. Αυτό με υποχρεώνει αναπόφευκτα να μεγαλώσω» (Μπουκάι, 2010: 79).

«Πρέπει να δεχτώ ότι ο κόσμος είναι αυτός που είναι, και να συμφιλιωθώ με το γεγονός ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Πρέπει να δεχτώ πως ο δρόμος μου ίσως δεν περνάει από την απόκτηση όλων όσα ονειρεύομαι. Μπορεί να περνάει από κάπου αλλού, από εκεί που ούτε το φαντάστηκα ποτέ. Αν όμως δεν βρω το θάρρος να λύσω το σχοινί που με δένει με το όνειρο, δεν θα μπορέσω να συνεχίσω την πορεία μου προς την αυτογνωσία». 

«…όμως πονάει όταν χάνει κανείς κάτι που αγαπάει. Σε βασανίζει αυτό που δεν υπάρχει πια.»- το θέμα είναι να δούμε τι θα κάνουμε για να μείνουμε μόνο με τον πόνο, και να πάψουμε να βασανιζόμαστε.

(Μπουκάι, 2010: 64-70)

Βιβλιογραφία

Μπουκάι, Χ. (2010). Ο δρόμος των δακρύων. Εκδόσεις Όπερα.

 

Όταν φοβάμαι αυτά που έρχονται, τότε αγκιστρώνομαι σε ότι υπάρχει.

Μένω συγκεντρωμένος σε αυτό που έχω γιατί δεν έχω το θάρρος να ζήσω αυτό που ακολουθεί.

Χόρχε Μπουκάι- Ο Δρόμος των Δακρύων

Τα οφέλη της θετικής αυτοεκτίμησης

Πρέπει να είσαι ο εαυτός σου και όχι αυτός που θέλουν οι άλλοι. ~Νίτσε

Το άτομο με υψηλή αυτοεκτίμηση, αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση αντιμετωπίζει τις δύσκολες καταστάσεις σαν προκλήσεις, και αυτό έχει θετικό αντίκτυπο στην ψυχική του υγεία. Ο τρόπος που το άτομο αντιλαμβάνεται τις στρεσογόνες καταστάσεις εξαρτάται από τα ατομικά του χαρακτηριστικά. 

Η υψηλή αυτοεκτίμηση ως μεταβλητή έχει θετική σχέση με την προσωπική επίτευξη και την εργασιακή ικανοποίηση, την ικανοποίηση από τις σχέσεις και γενικότερα από τη ζωή.

Τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση τείνουν να περιγράφουν τους εαυτούς τους με χαρακτηριστικά περισσότερα κοινωνικά επιθυμητά και αρεστά, τείνουν να είναι περισσότερο συγκαταβατικά, εξωστρεφή, ευσυνείδητα, συναισθηματικά σταθερά και ανοιχτά σε νέες εμπειρίες.

Τα παιδιά με υψηλή αυτοεκτίμηση έχουν ένα ευρύ κύκλο φίλων και τους είναι ευκολότερο να αναπτύξουν διαπροσωπικές σχέσεις και γνωριμίες με άλλα παιδιά. 

Τα υψηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης τείνουν να συνδέονται με ένα σύνολο θετικών παραγόντων για το άτομο, αφού του δίνουν τη δυνατότητα να έχει αυξημένη προσωπική παραγωγικότητα και ικανοποιητικές διαπροσωπικές σχέσεις. 

Τα άτομα που τρέφουν θετικά συναισθήματα για τον εαυτό τους, καθορίζουν καλύτερα, ευκολότερα και αποτελεσματικότερα τους στόχους και τις κατευθύνσεις τους, σταθμίζουν και εξισορροπούν αντικειμενικά τις δυνάμεις τους, ενώ αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις δυσκολίες που τους τυχαίνουν. Πρόσθετα, δέχονται πρόθυμα τις συνέπειες των πράξεών τους, θεωρούν και κρίνουν τα «λάθη» τους ως απαραίτητα στοιχεία που συμβάλλουν στη διαδικασία της ανάπτυξης τους κι, έτσι, προστατεύουν τον εαυτό τους και δεν τον καταθλίβουν. 

Τα άτομα αυτά νιώθουν ενδυναμωμένα, εμπλέκονται ελεύθερα σε πράξεις συνεργασίας, έχουν περισσότερο θετικές κοινωνικές σχέσεις και ανακαλύπτουν κάποιο νόημα στη ζωή τους (Μακρή - Μπότσαρη, 2001).

Η υψηλή αυτοεκτίμηση και συγκεκριμένα ο βαθμός στον οποίο ένα άτομο είναι ικανοποιημένο με τον εαυτό του, παίζει σημαντικό ρόλο στην ικανότητα λήψης επαγγελματικών αποφάσεων. Για να μπορέσει κάποιος να επιλέξει τη κατάλληλη εργασία για αυτόν, θα πρέπει να έχει καλή γνώση του εαυτού του. Είναι σημαντικό κανείς να γνωρίζει τις ικανότητες και τις αδυναμίες του, ούτως ώστε να μπορεί να προχωρήσει στη σωστή απόφαση αναφορικά με τα επαγγελματικά του.

Επίσης, τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση είναι πιο επίμονα και ανθεκτικά μπροστά σε μια αποτυχία, συναισθηματικά σταθερά, λιγότερα ευέλικτα και λιγότερο εύκολο να πειστούν και να επηρεαστούν. Έχουν έλλειψη σύγκρουσης μεταξύ επιθυμίας και απόκτησης της επιτυχίας και αποδοχής, αντιδρούν θετικά σε μια ευτυχισμένη και επιτυχημένη ζωή, εμφανίζουν πλήρη, συνεκτική και σταθερή αυτοαντίληψη και έχουν κίνητρο με κατεύθυνση αυτοεξύψωσης (τάση των ανθρώπων να μαθαίνουν πράγματα για τους εαυτούς τους που παρουσιάζουν τον εαυτό ευνοϊκά).

Στρατηγικές για την εξύψωση ή την προστασία της θετικής αυτοεκτίμησης

• Οι άνθρωποι συνήθως δέχονται τα επιδοκιμαστικά σχόλια και τις καλές κριτικές για τις επιτυχίες τους αλλά αρνούνται την ευθύνη για τις αποτυχίες τους.
• Ακόμη, λησμονούν εύκολα την ανατροφοδότηση που δέχονται σχετικά με την αποτυχία πιο άμεσα σε σύγκριση με την ανατροφοδότηση που δέχονται για την επιτυχία ή τους επαίνους που δέχονται.
• Συνήθως, αποδέχονται τον έπαινο χωρίς σκεπτικισμό, αλλά δέχονται την επίκριση με σκεπτικισμό.
• Προσπαθούν να απορρίψουν τη διαπροσωπική επίκριση αποδίδοντάς την στην προκατάληψη (ο άλλος είναι προκατειλημμένος και κάνει αυτή την κριτική)
• Πραγματοποιούν μια μεροληπτική έρευνα αυτογνωσίας εστιάζοντας στα στοιχεία εκείνα που ενισχύουν την αυτοεκτίμησή τους με στόχο τη διατήρηση μιας θετικής αυτοεικόνας.
• Διαστρέφουν ευνοϊκά το νόημα αμφιλεγόμενων χαρακτηριστικών που λειτουργούν ως προσδιοριστικά του εαυτού, ενώ πείθουν τους εαυτούς τους ότι τα ελαττώματά τους είναι κοινά ανθρώπινα γνωρίσματα, αλλά τα προσόντα τους είναι σπάνια και ιδιαίτερα.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι σαν να οδηγείς μέσα στη ζωή με το χειρόφρενο τραβηγμένο...

Η αυτοεκτίμηση είναι η επιθυμία να είσαι άξιος, αγαπητός, να σε εκτιμούν, να μην είσαι κατώτερος και ανάξιος, η επιθυμία να είσαι δυνατός, ανώτερος, σημαντικός, ασφαλής, να μην είσαι αδύναμος και ανασφαλής, η επιθυμία να είσαι καλός, να δίνεις αγάπη, να μην είσαι επιθετικός, καταστρεπτικός και να μην νιώθεις μίσος. Κι όλα αυτά εξαρτώνται από το πώς νιώθεις εσύ ο ίδιος προς τον εαυτό σου… Η αυτοεκτίμηση επηρεάζεται από τις προσωπικές επιδιώξεις και τις υποκειμενικές αξιολογήσεις του ατόμου σχετικά με την επίτευξη ή μη των στόχων του. Η αυτοεκτίμηση εξαρτάται από τα πραγματικά επιτεύγματα του ατόμου, ενώ επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από τις προσωπικές φιλοδοξίες αυτού και τις υποκειμενικές του αξιολογήσεις, καθώς το άτομο βάσει αυτών καθορίζει τα κριτήρια της αποτυχίας ή/ και της επιτυχίας του. Εμείς οι ίδιοι καθορίζουμε το πώς νιώθουμε για τον εαυτό μας κι εμείς οι ίδιοι μπορούμε να αλλάξουμε τα αισθήματα που έχουμε προς τον ίδιο μας τον εαυτό, μέσα από μια διαδικασία γνωριμίας με τον εαυτό μας και μέσα από την αναγνώριση των δυνατών χαρακτηριστικών μας και των αδυναμιών μας, μέσα από τη βελτίωση κάποιων στοιχείων και μέσα από την αποδοχή κάποιων άλλων χαρακτηριστικών.

Μαγεία είναι να πιστεύεις στον εαυτό σου. Αν μπορείς να το κάνεις αυτό, μπορείς να κάνεις τα πάντα.   ~Βόλφγκανγκ Γκαίτε~

Επιτυχία είναι να σ’ αρέσει ο εαυτός σου, να σ’ αρέσει αυτό που κάνεις και να σ’ αρέσει ο τρόπος που το κάνεις.   ~Maya Angelou~

Βιβλιογραφία

Hogg & Vaughan (2010). Κοινωνική Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

Μακρή- Μπότσαρη, Ε. (2001). Αυτοαντίληψη και αυτοεκτίμηση. Μοντέλα, ανάπτυξη, λειτουργικός ρόλος και αξιολόγηση.  Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα.

  

 

Να είσαι αυτός που είσαι και να λες αυτό που αισθάνεσαι, γιατί αυτοί που δίνουν σημασία δεν έχουν σημασία και αυτοί που έχουν σημασία δεν δίνουν σημασία.     ~Dr. Seuss~

Όσο πιο υψηλό το επίπεδο αυτοεκτίμησης, τόσο πιο πιθανό είναι να συμπεριφέρεται κανείς προς τους άλλους με σεβασμό, καλοσύνη και γενναιοδωρία.    ~Nathaniel Branden~