Τα οφέλη της ευγνωμοσύνης

Ο όρος ευγνωμοσύνη χρησιμοποιείται για να περιγράψει διαφορετικές της εκφάνσεις. Πρόκειται για μια συναισθηματική κατάσταση, μια συναισθηματική έκφραση, ένα στοιχείου του χαρακτήρα του ατόμου, μια αρετή ή μια ηθική υποχρέωση. Αναφέρεται στη διαμόρφωση ‘καλής γνώμης’ για κάποιον ή κάτι, καθώς και στη διάθεση του ατόμου να ευχαριστήσει κάποιον άλλο για κάτι καλό που του έχει κάνει. Στις κοινωνικές επιστήμες, η ευγνωμοσύνη αφορά ένα αίσθημα εκτίμησης των καλών πραγμάτων ή συμβάντων στη ζωή των ατόμων, των ευλογιών και συχνά συνδέεται με την αίσθηση ή την τάση του ατόμου να αντιδράσει θετικά και ανταποδοτικά σε μια πράξης καλοσύνης που στόχευε στο ίδιο. Για να βιώσει το άτομο ευγνωμοσύνη θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι συγκεκριμένες ευλογίες στη ζωή των ατόμων  οφείλονται σε παράγοντες πέρα και έξω από αυτά. 

 

Το άτομο μπορεί να νιώθει ευγνωμοσύνη όχι για συγκεκριμένο συμβάν του παρελθόντος που το ωφέλησε, αλλά εξαιτίας της συνειδητοποίησης για τα πολλά οφέλη που αποκόμισε από μια σχέση. Η ευγνωμοσύνη ανήκει στα θετικά συναισθήματα και η βίωσή της συνήθως συνοδεύεται και από άλλα θετικά συναισθήματα, ενώ παράλληλα μειώνει τα αρνητικά συναισθήματα του ατόμου.

Ως στοιχείο της προσωπικότητας, η ευγνωμοσύνη αποτελεί ένα συναισθηματικό χαρακτηριστικό, που περιγράφει την τάση που έχει το άτομο να αναγνωρίζει και να απαντά με συναισθηματικό τρόπο, βιώνοντας ευγνωμοσύνη για πράξεις καλοσύνης που το ωφελούν. Τα άτομα που φέρουν υψηλότερα επίπεδα ευγνωμοσύνης έχουν μεγαλύτερο εύρος αναγνώρισης  πηγών ευγνωμοσύνης, με αποτέλεσμα να βιώνουν ευγνωμοσύνη για περισσότερα θετικά συμβάντα ταυτόχρονα. «Επομένως, τα άτομα αυτά χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη ευκολία να συνειδητοποιήσουν  ευεργεσίες, ευλογίες ή οφέλη σε διαφορετικούς τομείς της ζωής τους ταυτόχρονα όπως στην εργασία, την οικογένεια, τις φιλίες, την υγεία, κ.λ.π.» (σελ. 305).

Η ευγνωμοσύνη συμβάλλει στην αύξηση της ευημερίας των ανθρώπων. Συγκεκριμένα, η ευγνωμοσύνη συμβάλλει στην ψυχική άνθηση των ατόμων  και διευρύνει γνωσιακά τον νου, βοηθώντας τον να ερμηνεύσει τα αρνητικά ή αβέβαια συμβάντα του παρελθόντος και να εστιάζει την προσοχή του περισσότερο στα θετικά παρά στα αρνητικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Τα άτομα με αυξημένα επίπεδα ευγνωμοσύνης έχουν ένα πιο διευρυμένο νου, αναζητώντας νέους και δημιουργικούς τρόπους για να ανταποδώσουν την καλοσύνη προς τους άλλους. Αυτό έχει ως συνέπεια να αναπτύξει το άτομο σταθερές διαπροσωπικές σχέσεις, μέσα από τις πράξεις μοιράσματος και ευγνωμοσύνης και να χτίσει θετικές σχέσεις, που θα οδηγήσουν σε υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής στήριξης. 

 

Πηγή:

Σταλίκας Α. και συν. (Επιμ.). (2020). Κατακτώντας την ευημερία. Θετικές παρεμβάσεις, τεχνικές & βιωματικές ασκήσεις. Αθήνα: Τόπος.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Το νόημα της ζωής…

 Από την οπτική της θετικής ψυχολογίας

 

Το νόημα της ζωής αποτελεί ένα σημαντικό θέμα, που συνδέεται με την ψυχική κατάσταση του ατόμου. Υπάρχουν άτομα που έχουν χάσει το νόημα της ζωής και εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα ψυχοπαθολογίας, όπως κατάθλιψη, έντονο άγχος και άλλα προβλήματα στην ψυχική ή σωματική τους υγεία. Ωστόσο, η αντίληψη για το νόημα της ζωής κατασκευάζεται υποκειμενικά και βρίσκεται διαρκώς σε μια κατάσταση μεταβολής, με βάση τις εμπειρίες και τα βιώματα του ατόμου. 

 

Η  ενασχόληση με το νόημα της ζωής έχει τις ρίζες του στην υπαρξιακή προσέγγιση και τους υπαρξιακούς φιλοσόφους αλλά και στην υπαρξιακή ψυχολογία. Ένα από τα βασικά ονόματα είναι ο Αυστριακός Ψυχίατρος Βίκτωρ Φρανκλ. Ο Φρανκλ επινόησε τη Λογοθεραπεία, ένα είδος ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης, που υποστηρίζει ότι «το άτομο ανακαλύπτοντας τον ‘λόγο’, δηλαδή τον στόχο και το όραμα που υπάρχει στη ζωή του, μπορεί να ξεπεράσει τα πιθανά αισθήματα κενότητας και απελπισίας που το οδήγησαν στη θεραπεία. Η Λογοθεραπεία υποστηρίζει πως το νόημα ζωής προϋπάρχει για κάθε άνθρωπο, ο οποίος καλείται να το ανακαλύψει» (σελ. 166). Σε αντίθεση με τον Φρανκλ, ο Γιάλομ υποστηρίζει ότι το ίδιο το άτομο θα πρέπει να κατασκευάσει το νόημα της ζωής για τον ίδιο του τον εαυτό και δε θα στηριχθεί σε προκατασκευασμένα  και ήδη υπάρχοντα νοήματα.

Η αναζήτηση μιας ζωής με νόημα στηρίζεται σε ορισμένες βασικές ανάγκες του ατόμου για νοηματοδότηση. «Συγκεκριμένα, αναδύεται η ανάγκη του ατόμου για σκοπό και για στόχους με κατεύθυνση προς το μέλλον, καθώς και η ανάγκη του ατόμου για αξίες και με την αίσθηση πως οι πράξεις του προάγουν τη ζωή και το κοινό καλό. Το νόημα σχετίζεται, παράλληλα, με την αίσθηση αποτελεσματικότητας, δηλαδή την αίσθηση πώς οι πράξεις στις οποίες προβαίνει το άτομο μπορούν να επιφέρουν αλλαγές στη ζωή του και το καθιστούν ικανό να ασκήσει κάποιον έλεγχο στο περιβάλλον του. Συνδέεται, τέλος, με την αίσθηση προσωπικής αξίας, όπως για παράδειγμα όταν το άτομο ανήκει σε μια ομάδα στην οποία νιώθει ότι είναι χρήσιμο, καθώς και όταν εργάζεται για το καλό του κοινωνικού συνόλου, του περιβάλλοντος ή της οικογένειας» (σελ. 167).

Οι στόχοι που διαμορφώνουν τα άτομα είναι σημαντικοί καθώς συμβάλλουν στη νοηματοδότηση της ζωής εξασφαλίζοντας μια ικανοποιητική ζωή. Όταν μιλάμε για το νόημα της ζωής αναφερόμαστε σε επιθυμίες, όνειρα για το μέλλον, προσδοκίες και στόχους που έχουμε και διαρκώς βρισκόμαστε σε μια αξιολόγηση της απόκλισης που υπάρχει ανάμεσα στην πραγματική και την ιδανική ζωή. Χωρίς στόχους, δεν θα μπορούσαμε να έχουμε μια ζωή με νόημα. Το νόημα συνδέεται με βασικούς τομείς της ζωής του ατόμου, όπως την εργασία, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις στενές ανθρώπινες σχέσεις, τη θρησκευτικότητα και την πνευματικότητα, την υπερβατικότητα, την κοινωνική προσφορά και τη γενναιοδωρία. Νόημα μπορούμε να αντλήσουμε μέσα από αντικείμενα ή δραστηριότητες που επιλέγουμε να επενδύσουμε. Η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον επηρεάζει το νόημα που διαμορφώνουμε στη ζωή μας, αλλά και ο βαθμός στον οποίο θεωρούμε ότι μπορούμε να επιδράμε και να έχουμε έλεγχο πάνω στο περιβάλλον και στη ζωή μας.  

 

Πηγή:

Σταλίκας Α. και συν. (Επιμ.). (2020). Κατακτώντας την ευημερία. Θετικές παρεμβάσεις, τεχνικές & βιωματικές ασκήσεις. Αθήνα: Τόπος.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Το βιβλίο μας: Κράτα μου το χέρι...

 

Βίντεο- παρουσίαση του βιβλίου "Κράτα μου το χέρι"

Ένα βιβλίο ψυχολογίας αυτογνωσίας. Στόχος μέσα από την ανάγνωση αυτών των κειμένων είναι ο αναγνώστης να προβληματιστεί γύρω από κάποια θέματα ψυχολογίας που συνήθως απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο και να τα δει με μια διαφορετική ή εναλλακτική οπτική… Επίσης, ο αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί… και να αναγνωρίσει συναισθήματα και σκέψεις του, που μέχρι τώρα δεν έχει εκφράσει. Εκδηλώνοντας σκέψεις και συναισθήματα έχουμε ανάγκη να υπάρχει κάποιος που θα μας κρατάει το χέρι… «Κράτα μου το χέρι…», λοιπόν και άσε με να σου αποκαλύψω όσα νιώθω και όσα σκέφτομαι… Ένα βιβλίο που περιλαμβάνει προβληματισμούς, αναζητήσεις και ερωτήματα για τον εαυτό… που κάθε φορά μπορεί να μας προσφέρει κι έναν άλλο τρόπο θέασης του ίδιου μας του εαυτού αλλά και των άλλων.

 

«Τα κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο αυτό αγγίζουν διάφορες θεματικές που σχετίζονται με τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά και με διάφορους προβληματισμούς και σκέψεις που ταλανίζουν κάθε σύγχρονο άνθρωπο. Οι προκλήσεις των καιρών μας και οι κρίσεις που οι άνθρωποι καλούνται να αντιμετωπίσουν πολλές φορές οδηγούν σε σύγχυση και σε ένα βαθύ αίσθημα κατάρρευσης, υποβάθμισης της ποιότητας ζωής, ισοπέδωσης κάθε αξίας, ανασφάλειας και αμφισβήτησης ή αμφιταλάντευσης της σημασίας και του κύρους των παραδοσιακών μορφών σχέσεων των ατόμων κ.ο.κ.

Παρατηρείται, λοιπόν, μια έντονη ρευστότητα, αλλά και αβεβαιότητα κι επιτείνεται η απαισιοδοξία και η μελαγχολία των ανθρώπων υπό το βάρος των παγκόσμιων αρνητικών εξελίξεων και την αδυναμία του ατόμου να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες κι απαιτήσεις της ζωής, εφόσον έχει χάσει τα αντιστύλιά του, δηλαδή όλα εκείνα τα σταθερά σημεία αναφοράς που μέχρι πρότινος το βοηθούσαν να μην απομακρυνθεί από τις πάγιες συνήθειές του. Πλέον, ο άνθρωπος αποπροσανατολισμένος και αποξενωμένος από τους άλλους, αλλά κι από τον ίδιο του τον εαυτό, έχει χάσει τον βηματισμό του, οπότε, το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου αποσκοπεί στο να βοηθήσει τον αναγνώστη να δει με μια διαφορετική ματιά και ακριβέστερα με την ψυχολογική ματιά των συγγραφέων κάποια Θέματα Ψυχολογίας».

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Η παιδεία του πολιτικού: Εκπαίδευση εαυτού

Βίντεο- απόσπασμα από το βιβλίο του Επίκουρου

 

«Ο Επίκτητος τόνισε ότι ο σοφός οφείλει να τιθασεύει τα πάθη του μέσα από την εκπαίδευση των επιθυμιών και των αποστροφών του. Δεν πρέπει να επιθυμεί και να αποστρέφεται ό,τι δεν εξαρτάται από αυτόν, διότι τότε βιώνει τα ανεπιθύμητα πάθη. Ο πολιτικός είναι αυστηρά διαπαιδαγωγούμενος και υιοθετεί τις αρετές του σοφού, με απώτερο στόχο να ξεπεράσει τις όποιες αδυναμίες του, ασκώντας την προαίρεσή του, ελέγχοντας τις επιθυμίες του και προσδιορίζοντας τις πράξεις του. Πρόκειται για την προσωπικότητα του πολιτικού, η οποία εκδηλώνεται μέσα από τη σταθερότητα του λόγου, έχοντας ως πρότυπο τον σοφό Σωκράτη ‘’έτσι ο Σωκράτης έγινε αυτό που ήταν, επειδή από κάθε τι που του παρουσιαζόταν, δεν πρόσεχε τίποτα άλλο, παρά τη λογική. Εσύ, όμως, αν και δεν είσαι ακόμη Σωκράτης, οφείλεις να ζεις σαν να θέλεις να είσαι Σωκράτης’’. Αυτή η σταθερότητα είναι και η βασική θεωρητική φιλοσοφική αρχή, καθώς ο σοφός πολιτικός δεν πρέπει να παλινωδεί» (σελ. 191).

Την εποχή που ορθώνεται η στωική φιλοσοφία ο άνθρωπος πλέον πιεζόμενος από την τυραννία και τις κοινωνικές αλλαγές ένιωθε ότι δεν μπορούσε να αρκεστεί σε ουτοπικές θεωρίες για μια ιδανική πολιτεία. Επομένως, αυτό που κρίθηκε αναγκαίο για τους πολίτες της εποχής των ελληνιστικών χρόνων ήταν μια πρακτική φιλοσοφία που θα προσανατόλιζε τον πολίτη που βίωνε τις διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες ζωής. Η φιλοσοφία της εποχής εκείνης μπήκε στην υπηρεσία της πρακτικής ζωής, και τα ηθικά χαρίσματα του σοφού, όσο ουτοπικά και αν φαίνονταν, τοποθετούνταν στην κορυφή των ιδιωμάτων, που θα προσδοκούσε ο πολίτης από τον πεπαιδευμένο πολιτικό, από τον ηγέτη που θα του εξασφάλιζε την ατομική του ευτυχία μέσα στη γενικότερη ευδαιμονία του κόσμου. […]

Ο στωικός Επίκτητος δίνει μεγάλη βαρύτητα στο γεγονός ότι ο σοφός και πολύ περισσότερο ο σοφός πολιτικός μέσα από την προσωπική εσωτερική άσκηση που του προσδίδει τον αυτοέλεγχο, την αυτογνωσία, την ορθή κρίση των αποφάσεων και των πράξεών του, με ηθικό προσανατολισμό καθίσταται ο «οδηγός ή παιδαγωγός» των πολιτών στη φιλοσοφία. Με τη φιλοσοφική παίδευση επιτυγχάνεται η σύγκλιση και η εναρμόνιση του ατόμου με τη φύση και τον κόσμο στη βάση της πρακτικής ηθικής. Εξάλλου, το ιστορικό γίγνεσθαι κάθε εποχής, το οποίο σκιαγραφείται με επαναστάσεις, πολέμους, κοινωνική και οικονομική κρίση, καταστροφή περιβάλλοντος και άλλα, φέρει βαθιά μέσα του την ευθύνη ατομικών και συλλογικών επιλογών και πράξεων, που συχνά βρίσκονται ως είδωλα πίσω από τον καθρέφτη της ανθρωπότητας» (σελ. 195-198).

 

Επίκτητος. Εγχειρίδιον. Η Τέχνη του Βίου: Ο φιλοσοφημένος βίος του πολιτικού. Εκδόσεις Ζήτρος, 2019.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Η ηθική του πολιτικού: Άσκηση εαυτού

 

 

Βίντεο- απόσπασμα από το βιβλίο του Επίκουρου

 

«Εκείνο που τόνισε ιδιαίτερα ο Επίκτητος ήταν η δύναμη της λογικής, η οποία αποτελεί το διανοητικό υπόβαθρο του σοφού και πολύ περισσότερο του πολιτικού σοφού για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν όχι μόνο στη δική του ευδαιμονία, αλλά στην ευδαιμονία της κοινότητας, των πολιτών. Η λογική είναι ο προθάλαμος για τη διάγνωση των πραγμάτων, του ζυγίσματος και της αξιολόγησής του. Θα μπορούσαμε να δούμε το Εγχειρίδιον ως μια ‘’διανοητική θεραπεία’’. Πρόκειται για έναν παρόμοιο χαρακτηρισμό τον οποίο ο Ch. Gill αποδίδει στις διατριβές ή όπως ο Φίλωνας ανέφερε, ότι στην πραγματικότητα η θεραπεία αυτή με τη μορφή συμβουλών αποσκοπεί ‘’σε μια προσπάθεια αφαίρεσης εκείνων των πεποιθήσεων που νοσούν την κριτική ικανότητα του νου και ταυτόχρονα γίνεται εμφύτευση των υγειών πεποιθήσεων’’. Επομένως, το Εγχειρίδιον αποτελεί ένα συνοπτικό εργαλείο, θεραπευτικό ή συμβουλευτικό για την καλή κατάσταση της λογικής από την οποία εξαρτάται και η κατάσταση του ευ ζην. Το Εγχειρίδιον ως ένα συνοπτικό σύγγραμμα που περιλαμβάνει τις βασικότερες συμβουλές, που αφορούν στη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής είναι ένα εργαλείο για την τέχνη της ζωής, την αυτοδιακυβέρνηση του ανθρώπου. Κατ’ ουσία, αφορά στην τέχνη του κυβερνάν είτε πρόκειται το άτομο ως σοφός να διοικεί καλύτερα τη ζωή του, είτε ως σοφός πολιτικός να διοικεί την κοινότητά του.

Και στις δύο περιπτώσεις η τέχνη βασίζεται στην ανθρώπινη λογική, που είναι συγγενής με το θείο και εξασφαλίζει ταυτόχρονα τον αυτοέλεγχο και τη συμπεριφορά, που ξεπερνά τα όρια του κοινού νου, τις αρετές και τις ικανότητες που είναι προσιτές σε όλους. Ο Επίκτητος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην εμπράγματη τέχνη του κυβερνάν, που αποτελεί καθοδήγηση εαυτού και συνάμα καθοδήγηση προσώπου ή όπως αλλιώς θα λέγαμε, προσανατολισμό εαυτού προς τα έξω. Αν στο επίκεντρο της τέχνης του κυβερνάν θέσουμε ως πνευματικό ηγέτη τον σοφό πολιτικό, θα διαπιστώσουμε ότι είναι ο πολιτικός κυβερνήτης των ψυχών, θεραπευτής του νου και της ψυχής και τιθασευτής του σώματος ως μιμητής  θεού και πρότυπο για τους πολίτες» (σελ. 182-183).  

 

Επίκτητος. Εγχειρίδιον. Η Τέχνη του Βίου: Ο φιλοσοφημένος βίος του πολιτικού. Εκδόσεις Ζήτρος, 2019.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.