Εξάρτηση από τοξικά άτομα

Και πώς να απαλλαγούμε;

Οι περισσότεροι από εμάς, ίσως, έχουμε ακούσει τον όρο «τοξικά άτομα», όμως, είναι ξεκάθαρο σε τι ακριβώς αναφερόμαστε; Πρόκειται για μια έννοια που αφορά σε ανθρώπους που λειτουργούν όπως ακριβώς οι τοξικές ουσίες. Δηλαδή παρόλο που γνωρίζουμε ότι έχουν καταστροφικές συνέπειες για τον εαυτό και τη ζωή μας είναι δύσκολο να απαλλαγούμε. Συνήθως, δεν υποψιαζόμαστε πως όταν χαρακτηρίζουμε ένα άτομο ως δύσκολο, δύστροπο και παράξενο είναι πολύ πιθανό να αναφερόμαστε σε ένα τοξικό άτομο. 

Ποια όμως είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που φέρει ένα τοξικό άτομο;

• Προσπαθεί να αποκτήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο έλεγχο της ζωής μας. Κύρια στρατηγική που χρησιμοποιεί είναι η επιτηδευμένη χειριστική συμπεριφορά. Η χειριστικότητα είναι ένα σύνολο συμπεριφορών, που στοχεύει στο να μας μετατρέψει σε μαριονέτες, παρουσιάζοντας τις δικές του ανάγκες και επιθυμίες ως δικές μας.
• Δεν σέβεται τα προσωπικά μας όρια. Παρόλο που του ζητάμε να σταματήσει συγκεκριμένες συμπεριφορές, τις συνεχίζει και παίρνει ικανοποίηση μέσα από την παραβίαση των ορίων μας.
• Είναι ωφελιμιστής και συμφεροντολόγος. Παίρνει όσα είμαστε πρόθυμοι να του δώσουμε, χωρίς να δίνει.
• Θεωρεί ότι έχει πάντα δίκιο και συχνά δεν είναι ειλικρινής.
• Αρέσκεται να παριστάνει το θύμα. Επιδιώκει να φαίνεται καταπιεσμένο, θλιμμένο, αδικημένο και περιθωριοποιημένο άτομο, ώστε να προκαλέσει τον οίκτο και τη συμπάθεια μας.
• Δεν αναλαμβάνει ευθύνες και για όλα φταίνε οι άλλοι εκτός από το ίδιο.
• Είναι κακεντρεχής, ζηλόφθων, παρορμητικός, υπερβολικός, εγωκεντρικός, με τάσεις συνωμοσίας και επιβολής.
• Έχει ναρκισσιστικά και αντικοινωνικά στοιχεία, καθώς και τάσεις εξάρτησης ή εμμονής με κάποιο άτομο. 
• Επιθυμεί τον θαυμασμό, την προσοχή και την αποδοχή των άλλων.
• Δεν έχει ενσυναίσθηση για τους άλλους, δηλαδή δεν μπορεί να μπει στη θέση τους και να κατανοήσει πώς νιώθουν.

Ωστόσο, ένα κύριο ερώτημα που προκύπτει είναι: πόσο εύκολο είναι να εντοπίσουμε αυτά τα χαρακτηριστικά και πώς να αντιμετωπίσουμε ένα τέτοιο τοξικό άτομο που έχει «εισβάλλει» στη ζωή μας; 

Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη ότι η σχέση μας με ένα τοξικό άτομο περνά από κάποια στάδια:

1. Δυσφορία και αίσθημα «συναισθηματικού πνιγμού»: Δεν αισθανόμαστε καλά μέσα στη σχέση και δικαιολογούμε κάποιες κακές συμπεριφορές απέναντί μας. Συνήθως, οι συμπεριφορές αυτές εμφανίζονται από την αρχή της σχέσης, αν και τείνουμε να μην τις βλέπουμε ή να μη δίνουμε την πρέπουσα σημασία, υποτιμώντας τες.

2. Απογοήτευση και εγκλωβισμός: Νιώθουμε απογοήτευση από τις κακές συμπεριφορές που εμφανίζει. Ωστόσο, έχουμε ήδη επενδύσει αρκετά και νιώθουμε εγκλωβισμένοι σε αυτή τη σχέση, προσδοκώντας ότι θα καταφέρουμε να αλλάξουμε την κακή συμπεριφορά του ή αν αυτό δε συμβεί θεωρούμε ότι ρίχνοντας τους δικούς μας τόνους οι συγκρούσεις θα είναι πιο ήπιες και λιγότερες. Έτσι, όμως, φτάνουμε στο σημείο να καταπατούμε τα δικά μας όρια και τις αξίες μας, καθώς και να υποβιβάζουμε την αυτοεκτίμησή μας. Νιώθουμε δέσμιοι αυτής της σχέσης, διότι η εξάρτηση έχει ήδη εδραιωθεί μέσα από την άσκηση ελέγχου και τις χειριστικές συμπεριφορές. 

3. Εντοπισμός της προβληματικής σχέσης: Στην προσπάθειά μας να αξιολογήσουμε τι συμβαίνει και τι δεν πάει καλά, εντοπίζουμε ότι βρισκόμαστε σε μια επιβλαβή για εμάς σχέση, όπου τα αρνητικά είναι περισσότερα από τα θετικά. Έτσι, ξεκινούν οι πρώτες σκέψεις ότι αυτή η σχέση, μας κάνει κακό και ότι πρέπει να σταματήσει. 

4. Άρνηση και αμφιβολία: Αν και συνειδητοποιούμε ότι αυτή η σχέση είναι βλαπτική για εμάς, λόγω της επένδυσης που έχουμε κάνει συναισθηματικά, υλικά και χρονικά, αρνούμαστε να παραδεχθούμε ότι θα σωθούμε με τον τερματισμό αυτής της σχέσης. Διαρκώς προσπαθούμε να ωραιοποιήσουμε την κατάσταση και να υποβαθμίσουμε τη σοβαρότητα των κρίσεων μέσα στη σχέση. Διάφορες κακές συμπεριφορές που βιώνουμε τις υποβαθμίζουμε και τις απωθούμε, με αποτέλεσμα να τις ξεχνάμε. Η άρνηση ή η δικαιολόγηση συμπεριφορών και καταστάσεων που βιώνουμε μέσα σε αυτή τη σχέση, μας δημιουργεί αμφιβολίες σχετικά με τον εαυτό μας, τη σχέση, και τι εν τέλει πρέπει να κάνουμε. Αναρωτιόμαστε μήπως είμαστε πολύ αυστηροί, ανελαστικοί και απαιτητικοί με τους άλλους.

5. Προσπάθεια επιδιόρθωσης: Παρόλο που βλέπουμε ότι η σχέση αυτή έχει πολλά προβλήματα, θεωρούμε ότι μπορούμε να τη βελτιώσουμε. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να αποκαταστήσουμε τη σχέση, αλλά και να λειτουργήσουμε ως «σωτήρες» του άλλου. Σκεφτόμαστε ότι θα εκτιμήσει πόσα έχουμε προσφέρει σε αυτή τη σχέση και ότι πραγματικά θα αλλάξει, και θα δει τις δικές μας θετικές συμπεριφορές και «θυσίες». Τείνουμε να δικαιολογούμε την κακή συμπεριφορά τους, ανατρέχοντας στα τραύματα και τις άσχημες εμπειρίες του παρελθόντος τους, καθώς και σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους. Μήπως, όμως, αντί να αναρωτιόμαστε γιατί οι άνθρωποι μας πληγώνουν, θα πρέπει να εστιάσουμε περισσότερο στο γιατί εμείς τους το επιτρέπουμε; 

6. Οίκτος και παλινδρόμηση: Όσο κι αν βλέπουμε ότι αυτή η σχέση δεν προχωρά, μένουμε, επειδή λυπόμαστε τι θα απογίνει ένα άτομο που μας έχει πείσει ότι είναι μοναχικό, ευάλωτο, αδικημένο και μας έχει τόση ανάγκη. Ακόμα και όσα αρνητικά έχουμε εντοπίσει σε αυτή τη σχέση τα ξεχνάμε και εστιάζουμε στα συναισθήματα που εμείς νιώθουμε για αυτό το άτομο, τα οποία είναι συναισθήματα συμπόνιας, αγάπης, αλλά και την ανάγκη να ξέρουμε ότι είναι καλά, καθώς έχουμε έναν έντονα προστατευτικό ρόλο απέναντί του. 

7. Αποδοχή της κατάστασης: Μέσα από όλες αυτές τις σκέψεις φτάνουμε στην αποδοχή αυτής της προβληματικής κατάστασης και εξανεμίζονται οι ελπίδες μας για αλλαγή. Ωστόσο, η συνειδητοποίηση των χαρακτηριστικών που φέρει το συγκεκριμένο άτομο, και τα οποία έχουν άμεσο αντίκτυπο στη σχέση, δεν αρκεί για την απομάκρυνση. 

8. Επιστροφή ή οριστική απομάκρυνση: Αυτό είναι το τελευταίο και πιο κρίσιμο στάδιο, όπου θα πάρουμε την απόφαση για το αν θα παραμείνουμε σε αυτή την κακοποιητική σχέση κάνοντας φαύλους κύκλους ή αν θα φύγουμε οριστικά από αυτή. Το να φύγουμε είναι η απόφαση που θα μας λυτρώσει, ωστόσο, αυτή η απόφαση δεν είναι καθόλου εύκολη. Αρχικά, θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι μπορεί να βιώσουμε κάποια από τα παραπάνω στάδια και ότι μπορεί να χρειαστεί να προσπαθήσουμε αρκετές φορές για την απομάκρυνση, καθώς αυτή είναι μια σταδιακή και συχνά χρονοβόρα διαδικασία. Είναι σημαντικό να μη νιώθουμε ότι χρειάζεται να δώσουμε πολλές εξηγήσεις, καθώς αυτό συχνά μας οδηγεί σε έναν ατελέσφορο διάλογο.

Ορισμένες τακτικές που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ώστε να μπορέσουμε να απομακρυνθούμε είναι οι εξής:

• Του μιλάμε σε ουδέτερο και δημόσιο χώρο, έτσι ώστε να μην είναι συνδεδεμένος με τις αναμνήσεις του παρελθόντος και να αποφευχθούν τυχόν βίαιες συμπεριφορές.
• Το μπλοκάρουμε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το τηλέφωνο, έτσι ώστε να μην αφήσουμε κανένα δίαυλο επικοινωνίας ανοιχτό, για να εξαλείψουμε κάθε πιθανή αλληλεπίδραση και χειριστική συμπεριφορά.
• Δεν πρέπει να διαπραγματευόμαστε ότι θέλουμε να το απομακρύνουμε από τη ζωή μας. Πρέπει να του δώσουμε να καταλάβει ότι η απόφασή μας είναι οριστική και αμετάκλητη, καθώς τα επιχειρήματα και η προσπάθειά μας για να καταλάβει τι συμβαίνει μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για επιπλέον χειριστικές συμπεριφορές.   

Σε όλη αυτή την προσπάθεια να απομακρυνθούμε, είναι αρκετά έντονα τα αισθήματα ενοχής που νιώθουμε και τα οποία σε μεγάλο βαθμό προκαλούνται από το τοξικό άτομο. Επίσης, κυριαρχεί ο φόβος ότι αν το εγκαταλείψουμε θα μείνει αβοήθητο και μόνο. Δεν είναι λίγες οι φορές εξάλλου που μας έχει απειλήσει άμεσα ή έμμεσα ότι θα αυτοκτονήσει ή θα βλάψει τον εαυτό του. Επιπλέον, υπάρχει ένα διάχυτο συναίσθημα θλίψης και αγωνίας για το πώς θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας χωρίς αυτό το άτομο, που μας είχε πείσει ότι το έχουμε ανάγκη και άρα εξαρτιόμαστε από αυτό, καθώς, επίσης, ότι η σχέση μας μαζί του είναι μοναδική, ανεπανάληπτη και απολύτως απαραίτητη για την ευτυχία μας. Προβάλλοντας τα ελαττώματά του πάνω μας, μας έχει πείσει ότι μόνο αυτό μπορεί να μας ανεχτεί, ενώ αν τερματιστεί αυτή η σχέση θα μείνουμε για πάντα μόνοι.   

Όλη αυτή η διαδρομή για να φτάσουμε στην τελική απόφαση μπορεί να έχει πολλά εμπόδια και πισωγυρίσματα. Ωστόσο, με υπομονή και επιμονή μπορούμε να την ολοκληρώσουμε, δείχνοντας στον εαυτό μας ότι είμαστε ικανοί, βελτιώνοντας την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμησή μας, που είχε δεχθεί τόσα πλήγματα μέσα σε αυτή την κακοποιητική σχέση. Ας μην ξεχνάμε ότι μόνο εμείς οι ίδιοι ορίζουμε τη ζωή μας και όχι η χειριστικότητα των άλλων.  

Βιβλιογραφία:

https://theartofcharm.com/empowerment/cut-toxic-people-life/. How to Cut Toxic People out of Your Life.

https://www.psychologytoday.com/blog/towards-recovery/201709/toxic-relationships. Toxic Relationships. Being aware of the effects of a dysfunctional relationship.

Μαμά… δεν ήσουν εδώ για μένα…

Πόσα παιδιά έχουν νιώσει αυτό για τον γονιό τους, αλλά ποτέ δεν το είπαν; Ή ακόμη χειρότερα το είπαν, αλλά ποτέ δεν εισακούστηκαν;

Ποτέ δεν ήσουν εδώ για μένα… Και δεν αναφέρομαι στη φυσική σου παρουσία. Δεν ήσουν εδώ συναισθηματικά, να αφουγκραστείς τις ανάγκες μου, να ακούσεις τα αιτήματά μου, να αναλύσεις τα συναισθήματά μου, να με καθησυχάσεις στους φόβους και τις ανησυχίες μου, να μου μιλήσεις, να μου χαμογελάσεις, να με στηρίξεις, να μου δώσει συναίσθημα, να με νοιαστείς…

Κι αν το σκεφτείς, σου φαίνονται τόσο αυτονόητα όλα αυτά… όμως, όχι, ποτέ δεν ήσουν εδώ…

Δεν ήσουν εδώ για μένα και το μόνο που μπορούσα να νιώσω ήταν μοναξιά, θλίψη, απογοήτευση και απόγνωση.

Δεν ήσουν εδώ και εγώ, ως μικρό παιδί, αναρωτιόμουν: τι μπορώ να κάνω;

Απλά να περιμένω, να προσδοκώ, να ελπίζω… 

Έψαχνα κάπου να πιαστώ, αναζητούσα λίγη ασφάλεια, λίγη σταθερότητα, γιατί εσύ δεν ήσουν εδώ για μένα… και κατέληξα σε όλη μου τη ζωή να περιπλανιέμαι αναζητώντας λίγο συναίσθημα, λίγο νοιάξιμο και λίγο ενδιαφέρον… 

Κι αυτό δεν είναι ένα κατηγορώ, είναι απλά μια αναγνώριση της κατάστασης, μια συνειδητοποίηση ζωής, της δικής μου χαμένης ζωής…

Δεν ήσουν εδώ για μένα και δεν κατάφερα ούτε εγώ να είμαι εδώ για μένα… να είμαι εδώ σταθερά, συμπονετικά, παρηγορητικά, υποστηρικτικά…

Οι ορμόνες του Έρωτα…

Πιστεύουμε ότι επιλέγουμε το έτερον μας ήμισυ, όμως, στην πραγματικότητα ίσως απλά να είμαστε θύματα ενός σχεδίου της φύσης (Your amazing brain…). 

Οι ψυχολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι χρειάζονται 90 δευτερόλεπτα έως 4 λεπτά για να αποφασίσουμε αν μας αρέσει κάποιος. Αυτό εξαρτάται κατά 55% από τη γλώσσα του σώματος, κατά 38% από τον τόνο- χροιά και την ταχύτητα της φωνής και μόνο κατά 7% από αυτά που λέει. 

Σύμφωνα με την Helen Fisher, τα τρία στάδια του έρωτα είναι ο πόθος, η έλξη και η σύνδεση- δεσμός. 

Στο πρώτο στάδιο κυριαρχούν οι ορμόνες της τεστοστερόνης και των οιστρογόνων και για τα δύο φύλα. 

Στο δεύτερο στάδιο καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η αδρεναλίνη, η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη. Η αδρεναλίνη συμβάλλει στην επίδραση της γοητείας, όπου συνήθως εμφανίζονται εφίδρωση, καρδιοχτύπι και ξηροστομία. Η ντοπαμίνη συνδέεται με αυξημένα επίπεδα ενέργειας, λιγότερη ανάγκη για ύπνο και φαγητό, εστιασμένη προσοχή και μια έντονη ορμή απόλαυσης. Η σεροτονίνη είναι αυτή που μας κάνει να μην μπορούμε να βγάλουμε από το μυαλό μας τον/ την αγαπημένο/η μας.  

Στο στάδιο της σύνδεσης, που είναι ο δεσμός ο οποίος αναπτύσσεται ανάμεσα στους συντρόφους και συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη διατήρηση της σχέσης και στην απόκτηση και ανατροφή παιδιών, συμβάλλουν δύο ορμόνες: η βασοπρεσίνη και η οξυτοκίνη.   

Η βασοπρεσίνη είναι σημαντική στο στάδιο της δέσμευσης και απελευθερώνεται μετά το σεξ. Είναι απαραίτητη για την αναπαραγωγή και για τη διαμόρφωση της σταθερότητας στη σχέση του ζευγαριού. 

Η οξυτοκίνη, η ορμόνη της αγκαλιάς, είναι εξαιρετικά ισχυρή και απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια του οργασμού και στα δύο φύλα. Η ορμόνη αυτή ενδέχεται να βαθαίνει το αίσθημα της δέσμευσης και φέρνει τους συντρόφους πιο κοντά, ύστερα από το σεξ. Η θεωρία υποστηρίζει ότι όσο περισσότερο σεξ έχει ένα ζευγάρι, τόσο πιο βαθύς γίνεται ο δεσμός (Your amazing brain…).   

«Δεν έχουμε λόγο να υποθέσουμε ότι είναι κάτι νέο στον κατάλογο των χημικών καταλυτών του σώματος. Προκαλεί αισθήματα αγάπης και αλληλεγγύης, θαλπωρής, ηρεμίας, συντροφικότητας και τρυφερότητας, ικανοποίησης κατά τη σωματική επαφή, σεξουαλικής διέγερσης και σεξουαλικής πλήρωσης»… «Μας κάνει να νιώθουμε ζεστασιά, ευχαρίστηση και δεμένοι με τον σύντροφό μας. Συντονίζει, επίσης, το ανακλαστικό της εκροής του σπέρματος με τον ανδρικό οργασμό, καθώς και με το αντίστοιχο ανακλαστικό της υποδοχής του σπέρματος κατά τον οργασμό της γυναίκας. Βοηθάει τη γυναίκα να μείνει ξαπλωμένη για λίγο μετά τον οργασμό, αυξάνοντας σημαντικά την πιθανότητα σύλληψης. Επίσης, να επιζητήσει περαιτέρω επαφή» (Margolis, 2010, σελ. 27-28). 

Η οξυτοκίνη, η ορμόνη της σεξουαλικής συνεύρεσης και της συντροφικότητας «ρέει σχεδόν εξίσου εύκολα και στη διάρκεια ενός απολαυστικού δείπνου, χάρη στην ποικιλία των αισθητηριακών και διανοητικών απολαύσεων που προσφέρει ένα γευστικό τετ-α-τετ, όσο και κατά τη διάρκεια του σεξ και του επακόλουθου οργασμού» (Margolis, 2010, σελ. 48).

Margolis, J. (2010). Η απόκρυφη ιστορία του οργασμού. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. 

Your amazing brain… http://www.youramazingbrain.org/lovesex/sciencelove.htm. The science of love.

Ένας «διαφορετικός» γλάρος

Ο Γλάρος Ιωνάθαν Λίβινγκστον, ένα πουλί που ήταν αποφασισμένο να μην είναι συνηθισμένο. 

«Οι πιο πολλοί γλάροι το μόνο που μπαίνουν στον κόπο να μάθουν είναι οι βασικές αρχές της πτήσης –δηλαδή πώς να πετούν για να φτάσουν από την ακροθαλασσιά στην τροφή τους και πάλι πίσω…. Για αυτούς δεν έχει σημασία το πέταγμα, αλλά το φαγητό. Όμως γα τούτον εδώ το γλάρο, μετρούσε πολύ περισσότερο η χαρά του να πετάει».

«Το πέταγμα στην πραγματικότητα είναι μια μεταφορά… είναι ένα παραμύθι για την αναζήτηση υψηλού νοήματος στη ζωή, ακόμη κι αν σμήνος σου, η φυλή σου ή η γειτονιά σου βρίσκει τη φιλοδοξία σου απειλητική» (Από οπισθόφυλλο βιβλίου).

«Ο Ιωνάθαν ο Γλάρος πέρασε όλη την υπόλοιπη ζωή του μόνος, αλλά πέταξε πολύ μακριά, πέρα κι από τους Μακρινούς Βράχους. Η μεγάλη του θλίψη δεν οφειλόταν τόσο στη μοναξιά όσο στο ότι οι άλλοι γλάροι δεν θέλησαν να πιστέψουν στο μεγαλείο της πτήσης που τους περίμενε. Είχαν αρνηθεί να ανοίξουν τα μάτια τους και να δουν» (σελ. 38).

«Θα αρχίσεις να πλησιάζεις τον παράδεισο, Ιωνάθαν, τη στιγμή που θα αγγίξεις την τέλεια ταχύτητα. Και τέλεια ταχύτητα δεν είναι να πετάς με χίλια μίλια την ώρα ή με ένα εκατομμύριο ή με την ταχύτητα του φωτός. Κι αυτό γιατί κάθε αριθμός είναι από μόνος του ένα όριο, ενώ η τελειότητα δεν έχει όρια. Τέλεια ταχύτητα, γιε μου, σημαίνει το να είσαι εκεί» (σελ. 57).

«Όλα γίνονται όταν ξέρεις τι κάνεις» (σελ. 61).

«Μακρύτερα, βλέπει ο γλάρος που πετάει ψηλότερα» (σελ. 63).

«Ο μόνος αληθινός νόμος είναι εκείνος που οδηγεί στην ελευθερία. Δεν υπάρχει άλλος» (σελ. 83).

«Είναι κι αυτοί διαφορετικοί και προικισμένοι με θεϊκά προσόντα; Δεν έχουν τίποτε περισσότερο από εσάς ή από μένα. Η μόνη διαφορά, και δεν υπάρχει άλλη, είναι πως άρχισαν να καταλαβαίνουν αυτό που είναι στην πραγματικότητα και στη συνέχεια να το εκφράζουν» (σελ. 83).

«Για μένα, πάντως, το νόημα του Ιωνάθαν εξακολουθεί να βρίσκεται σε εκείνο το ψιθύρισμα του ανέμου που άκουσα τόσα χρόνια πριν στις φτερούγες ενός γλάρου: Πέτα. Όσο πιο προσεχτικά το ακούω, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι το πρότυπο των περιπετειών του Ιωνάθαν αποτελεί το προσχέδιο κάθε πετυχημένης ζωής. Πιστεύω ότι ο δρόμος όσων τολμούν να ζουν ευτυχισμένοι είναι ο δικός τους δρόμος: το να βρούμε, δηλαδή, αυτό που θα θέλαμε να κάνουμε περισσότερο από καθετί άλλο στη ζωή μας και να τραβήξουμε προς τα εκεί με θάρρος, επιμονή και ακλόνητη αποφασιστικότητα» (σελ. 134).

«Σαν αντάλλαγμα για αυτή την προσπάθεια, το προσχέδιο μας υπόσχεται ότι θα μας περιφρονήσουν, θα μας χλευάσουν και θα μας εξοστρακίσουν από τον κύκλο τους φίλοι και συγγενείς μας. Αν επιμείνουμε, όμως, αν αντέξουμε τη μοναξιά μας και μείνουμε αφοσιωμένοι σε αυτό που με τόση αγάπη αποφασίσαμε να κάνουμε, τότε θα ανακαλύψουμε ότι έχουμε καινούργιους φίλους, καινούργιους συγγενείς, οι οποίοι ήδη συμμερίζονται τις αξίες και τα ιδανικά που έχουμε επιλέξει, κι ότι μαζί τους θα πετάξουμε πολύ πιο μακριά και πιο ψηλά από όσο μπορούμε ποτέ να ονειρευτούμε» (σελ. 134).

«Πέτα για μένα, σημαίνει αφέσου, δείξε εμπιστοσύνη στη δύναμη του αόρατου. Σημαίνει πως πρέπει να αφήσουμε τον ουρανό να μας υψώσει κοντά του, να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε τις προκλήσεις και τις δοκιμασίες της αγάπης και της γνώσης μας. Κι όταν φτάσουμε επιτέλους στον προορισμό μας, ακούω τον Ιωνάθαν να ψιθυρίζει πως θα ανακαλύψουμε ότι βρισκόμασταν εκεί συνέχεια» (σελ. 134).   

«Εκείνο που έχει σημασία δεν είναι η μορφή που παίρνουμε, αλλά με πόση ομορφιά και αγάπη θα αποφασίσουμε να τη στολίσουμε» (σελ. 135).

Αποσπάσματα από το βιβλίο:

Bach, Richard. (2015). Ο Γλάρος Ιωνάθαν Λίβινγκστον. Αθήνα: Εκδόσεις Διόπτρα.