Οι πιο κοντινοί μάρτυρες του διαζυγίου: τα παιδιά

«Η εμπειρία του χωρισμού είναι διαφορετική για τους γονείς από ότι είναι για τα παιδιά. Τα προβλήματα των παιδιών δεν αποτελούν απλά αντανάκλαση των προβλημάτων του ζευγαριού, σαν τα παιδιά να μην είχαν τις δικές τους αντιδράσεις ανεξάρτητα από αυτές των ενηλίκων. Λίγα παιδιά προσβλέπουν πραγματικά με ελπίδα στο χωρισμό των γονιών τους. Πράγματι, ποτέ δεν είναι έτοιμα για αυτή την κρίσιμη στιγμή και όταν πληροφορούνται ότι ο χωρισμός είναι άμεσος, πολλά από αυτά, συντετριμμένα, αρνούνται να το πιστέψουν. Από την άλλη, τα παιδιά χάνουν, τουλάχιστον παροδικά, τις συντεταγμένες της οικογένειας, το πλαίσιο που χρησιμεύει ως φυσική και συναισθηματική στήριξη για την ανάπτυξή τους… Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, ο χωρισμός των γονιών προσφέρει στα παιδιά νέες ευκαιρίες. Έχει αποδειχθεί περίτρανα ότι ένα ζευγάρι κλονισμένο από συνεχείς εχθρότητες και διαμάχες βλάπτει σοβαρά τα παιδιά έτσι ώστε αυτά να ωφελούνται από το χωρισμό. 

Για τα μεγαλύτερα παιδιά ή τους εφήβους συνήθως δεν αποτελεί έκπληξη η είδηση ότι οι γονείς τους αποφάσισαν να χωρίσουν. Οι συχνοί διαπληκτισμοί, οι συνεχείς διενέξεις, οι πικρές λογομαχίες, οι επαναλαμβανόμενες απειλές χωρισμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέχρι και οι βίαιοι τσακωμοί στους οποίους παρίστανται τα κάνουν να σκεφτούν, ή ακόμα και να επιθυμήσουν, τον οριστικό χωρισμό των γονιών τους. Όμως, για τα πιο μικρ΄απαιδιά η είδηση αποτελεί συνήθως εντελώς αιφνιδιαστικό πλήγμα και η άμεση αντίδρασή τους είναι το σοκ, ο φόβος και η ανασφάλεια. Σ’ αυτή τη δεύτερη ομάδα συναντούμε τα παιδιά που, εξαιτίας της προσποίησης και της έντονης προστασίας των γονιών, ποτέ δεν αντιλήφθηκαν τους καβγάδες τους και πληροφορούνται ξαφνικά και χωρίς προειδοποίηση για το χωρισμό των πιο αγαπημένων τους προσώπων» (σελ. 115-116).

«Ένα φορτίο αρκετά βαρύ για αυτές τις μητέρες είναι το συναίσθημα ενοχής που νιώθουν όταν σκέφτονται ότι στέρησαν από τα παιδιά τους την ευτυχία μιας πλήρους οικογένειας. Υπάρχει όμως κι άλλη πηγή άγχους, ακόμα χειρότερη: να βλέπουν πόσο εντείνεται το μίσος τους προς τα παιδιά όταν διαπιστώνουν ότι αυτά έχουν μετατραπεί σε ένα εμπόδιο που παρεμβάλλεται στον δρόμο τους προς την ανεξαρτησία, την ολοκλήρωση και την ευτυχία» (σελ. 122).   

Απόσπασμα από σελ. 114-126, από το βιβλίο:

Λουίς Ρόχας Μάρκος. (1998). Ο χωρισμός στο ζευγάρι. Αθήνα: Αίολος.

Η απόφαση για χωρισμό

Ενώ από τα ευτυχισμένα ζευγάρια πηγάζει αρά, ζωτικότητα και ικανοποίηση των στόχων τους, από τα δυστυχισμένα εκπέμπεται οδύνη, ανικανότητα και μιζέρια.

Ένας ινδικός μύθος του προηγούμενου αιώνα είναι πολύ χαρακτηριστικός: «Κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου της βασιλείας του Julief δύο χιλιάδες ζευγάρια χώρισαν κοινή συναινέσει στα δικαστήρια. Όταν το έμαθε ο βασιλιάς, οργίστηκε τόσο πολύ που αμέσως κατήργησε το διαζύγιο. Κατά τον επόμενο χρόνο της βασιλείας του ο αριθμός των γάμων μειώθηκε παραπάνω από τρεις χιλιάδες. Οι περιπτώσεις της μοιχείας αυξήθηκαν κατά περίπου επτά χιλιάδες, τριακόσιες γυναίκες κάηκαν ζωντανές επειδή δηλητηρίασαν τους άνδρες τους, εβδομήντα πέντε άνδρας καταδικάστηκαν σε θάνατο γιατί σκότωσαν τις γυναίκες τους και το κόστος σε κατεστραμμένα έπιπλα και σκεύη στα σπίτια ξεπέρασε τα τρία εκατομμύρια ρουπίες. Όταν το έμαθε ο βασιλιάς Julief επανέφερε το προνόμιο του διαζυγίου». (σελ. 81).

«Δεν πετυχαίνουν όλα τα ζευγάρια που αρχίζουν μια συναισθηματική σχέση με το σκεπτικό ότι αυτή θα είναι ικανοποιητική και διαρκής. Αν υπάρχει κάτι δύσκολο ή αδύνατο να ορίσουμε εκ των προτέρων, είναι ακριβώς το αποτέλεσμα μιας ανθρώπινης σχέσης και πόσο μάλλον ενός γάμου» (σελ. 82).

«Αν και κάθε σχέση μεταξύ δύο ατόμων διαφοροποιείται και είναι επικίνδυνο να κάνουμε γενικεύσεις, συχνά ο χωρισμός ερμηνεύεται ως συνέπεια μιας σημαντικής μεταβολής στη δυναμική του ζευγαριού, ως μια αλλαγή που απαιτεί μια εκ των βάθρων αναπροσαρμογή στην ισορροπία δυνάμεων μεταξύ του άνδρα και της γυναίκας. Αστάθμητα είναι και τα αποτελέσματα ακόμα κι όταν η μεταβολή είναι θετική, τουλάχιστον για τον έναν από τους δύο συζύγους. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι αυτό της γυναίκας μέσης ηλικίας, που κατά τη διάρκεια των ήρεμων χρόνων του γάμου της διατήρησε μια στάση υποταγής, παθητικότητας, προθυμίας και θυσίας προς τον άνδρα της. Όλα πήγαιναν καλά μεταξύ τους μέχρι που μια μέρα, χωρίς να το καταλάβει η γυναίκα άρχισε να μην κοιμάται καλά, να χάνει βάρος και να μελαγχολεί. Ένιωθε κουρασμένη, χωρίς δυνάμεις και έφτασε να αμφισβητεί ακόμη και την αξία της ζωής. (σελ. 87).

«Όπως και να είναι, η διάλυση μιας σχέσης στην οποία γεννήθηκε, κατοίκησε και πέθανε ο έρωτας, υπονοεί πάντα μια ακανθώδη δοκιμασία, μια αγωνιώδη κρίσιμη στιγμή, μια τεράστια πρόκληση. Ίσως να είχε αυτό το δίλημμα στη σκέψη του ο Ιπποκράτης, όταν εδώ και αιώνες συλλογιζόταν: ‘’Η ζωή είναι σύντομη, η τέχνη μόνιμη, η κρίση εφήμερη και η απόφαση δύσκολη’’. (σελ. 90).

Απόσπασμα από σελ. 78-90, από το βιβλίο:

Λουίς Ρόχας Μάρκος. (1998). Ο χωρισμός στο ζευγάρι. Αθήνα: Αίολος. 

Άντρες που έχουν «παντρευτεί» τη μαμά τους…

Δεν «απογαλακτίστηκε» ποτέ. Βρίσκεται σε ένα ατελείωτο οιδιπόδειο και δεν μπορεί να απαλλαγεί από τη μαμά. Η απόφαση μάλλον έχει παρθεί εδώ και χρόνια: όταν η μαμά αποφάσισε να αντικαταστήσει τον σύζυγο με τον γιο και από τότε: η ισορροπία της οικογένειας άλλαξε για πάντα…

Στόχος; Να μην απογοητεύσει τη μαμά, να μην αντιμιλήσει στη μαμά, να ακολουθήσει ό,τι λέει η μαμά, να μη στεναχωρήσει τη μαμά, να μην αφήσει τη μαμά και νιώσει μοναξιά… και άλλα σχετικά…

Και συναντάμε συνήθως δύο τύπους ανδρών:

Αυτούς που δεν παντρεύτηκαν ποτέ για να μην αφήσουν τη μαμά και αυτούς που παντρεύτηκαν και γύρω στα 40-45 γυρίζουν στη μαμά από την οποία βέβαια δεν είχαν «φύγει» ποτέ.

Και το λυπηρό είναι πως ποτέ δεν το συνειδητοποιούν αυτό. Είναι σαν ένα μυστικό σιωπηρό συμβόλαιο που έγραψε η μαμά, και ο γιος αναγκάστηκε να υποταχθεί στους όρους του, παραμένοντας σε μια κατάσταση εφήβου. Κάποιες φορές αντιδρά στη μαμά – αλλά έτσι για την αντίδραση- στο όνομα της επανάστασης της «εφηβείας», καθώς στην πραγματικότητα δε θέλει να αλλάξει κάτι... Και παραμένει ανώριμος, γιατί η μαμά είναι προτεραιότητα, η μαμά έχει δίκιο, η μαμά ξέρει, τη μαμά εμπιστεύεται, τη μαμά ακούει. Και η μαμά δε θέλει ποτέ να προδώσει ο γιος αυτή τη σχέση, ποτέ να εγκαταλειφθεί ή να αντικατασταθεί από κάποια άλλη γυναίκα. Κάθε πιθανή απειλή που πλησιάζει σημαίνει κι ένας νέος πόλεμος, μια σκληρή μάχη, όπου το έπαθλο είναι ο γιος.

Αυτό είναι πιο σύνηθες σε περιπτώσεις όπου ο πατέρας φυσικά ή συμβολικά απουσιάζει, με αποτέλεσμα ο γιος να αναπληρώνει αυτό το κενό και να φορτώνεται με ένα βάρος- που ασυνείδητα κουβαλά- και του επιβάλλει τι είναι σωστό να κάνει.   

Το τίμημα που ο γιος πληρώνει είναι ότι συντροφεύοντας τη μητέρα του είναι δύσκολο να προχωρήσει στη δική του ζωή, να γίνει ένας αυτόνομος συναισθηματικά ενήλικας και να  κάνει άλλες σχέσεις ή να επενδύσει σε άλλους ανθρώπους, όπως σε μια σύντροφο. Και η πλευρά της μαμάς απορρίπτει κάθε πιθανή αντικαταστάτρια δίνοντας «λογικές» ή τουλάχιστον «λογικοφανείς» αποδείξεις… για το πόσο ακατάλληλη είναι αυτή η γυναίκα για τον γιο της… Διαρκώς του προκαλεί τόσες ενοχές, όπως: πού θα αφήσει τη μαμά μέσα στη μοναξιά της; Δε σκέφτεται ότι εγκαταλείπει τη μαμά; Πόσο άκαρδος είναι πια; Ενώ αυτή του στάθηκε τόσο, ενώ αυτή ήταν πάντα εκεί για αυτόν.

Μια μαμά «παντρεμένη» με τον γιο της ένα στόχο έχει: να μην τον χάσει, να τον έχει για πάντα κοντά της… ακόμη κι αν ξέρει ότι αυτό θα ήταν η καταστροφή του… θα κάνει ό,τι χρειαστεί για αυτό και εκ πείρας έχει πολλές πιθανότητες να κερδίσει… μιας και τον ξέρει τόσο καλά και μπορεί να τον χειριστεί καλύτερα από τον καθένα… 

Μια σύντροφος που συνειδητοποιεί ότι βρίσκεται σε μια σχέση όπου προτεραιότητα είναι πάντα η μαμά του άλλου… θα πρέπει να έχει στο μυαλό της ότι πρόκειται για μια παγιωμένη και δύσκολα αναστρέψιμη συναισθηματική κατάσταση, καθώς η επιλογή για «απογαλακτισμό» ‘’εξαρτάται’’ κυρίως από τον ίδιο. Αρκετές γυναίκες αναλαμβάνουν τον ρόλο του «σωτήρα» του άλλου, επιχειρώντας να αποδείξουν ότι είναι οι καταλληλότερες σύντροφοι για τον γιο και βάζουν τα δυνατά τους προκειμένου να παρουσιάσουν τον καλύτερο εαυτό τους. Όμως, ο κόπος τους είναι μάταιος, εφόσον η μαμά είναι ήδη από την αρχή προκατειλημμένη αλλά και αποφασισμένη να μη χάσει το τρόπαιό της, δηλαδή τον γιο της και της τον πάρει μια ξένη γυναίκα. Οτιδήποτε κι αν κάνει η σύντροφος, όση υπομονή, επιμονή αλλά και ψυχικά αποθέματα κι αν διαθέτει δεν πρόκειται η προσπάθειά της να αναγνωριστεί. Αντιθέτως, το πιο πιθανό είναι ότι θα εισέλθει σε έναν κυκεώνα ανταγωνισμού, σύγκρισης, αποδοκιμασιών αλλά ακόμη και ανυπόστατων κατηγοριών. 

Θα πρέπει, λοιπόν, να έχουμε υπόψη ότι ένας συναισθηματικά ευνουχισμένος, όπως είναι ο συγκεκριμένος τύπος άνδρα, παρουσιάζει άκαμπτο τρόπο σκέψης και είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσει ότι είναι βαλτωμένος μέσα σε μια προβληματική και εξαρτητική σχέση, που τον έχει καθηλώσει στην εφηβεία. Αν δεν κατανοήσει ο ίδιος τη συναισθηματική παγίδα στην οποία έχει περιέλθει, τότε κανείς δε θα μπορέσει να τον βοηθήσει… Η μαμά θα αποτελεί πάντοτε το κύριο εμπόδιο για την πρόοδό του και τη συναισθηματική του ωρίμανση.  

Αυτοκτονία: εκδίκηση για τον εαυτό ή για τους άλλους;

Όταν η εκδίκηση γίνεται πιο σημαντική από την ίδια σου τη ζωή…

Αυτοκτονία… Σου δημιουργεί την αίσθηση, ουσιαστικά την ψευδαίσθηση ότι μπορείς να ξεφύγεις από ό,τι δεν μπορείς να αντέξεις, ότι μπορείς να μπαίνεις και να βγαίνεις σε ένα σκοτεινό τούνελ μαύρων σκέψεων. Στην ουσία, όμως, καταλήγεις σε έναν λαβύρινθο, από τον οποίο δεν μπορείς να βγεις. Βυθίζεσαι όλο και πιο βαθιά μέσα σε έναν κυκεώνα σκοτεινών σκέψεων. Νομίζεις πως ο θάνατος αποτελεί καταφύγιο και ότι οι πόνοι της ζωής θα απαλειφθούν μ’ αυτόν τον τρόπο.   

Θεωρείς ότι, αυτός ο τρόπος θα σε οδηγήσει στη δικαίωση, και στην απελευθέρωση, αλλά τίποτα από τα δυο δε θα συμβεί. Τέτοιου είδους σκέψεις  απλώς σε στρέφουν προς μια παγίδα θανάτου και αυτοκαταστροφής. Αν θα το πράξεις… να ξέρεις πως δεν υπάρχει επιστροφή. Απλά μέχρι να φτάσεις στην υλοποίηση αυτής της πράξης είναι σαν να έχεις πεθάνει μέσα σου χιλιάδες φορές. Κι αυτό γιατί έχεις οδηγηθεί στην απελπισία και στην απόγνωση. Έχεις χάσει κάθε αγάπη για τον ίδιο σου τον εαυτό. Ίσως, και να μην έμαθες ποτέ πώς να σε αγαπάς, ίσως και να μη φταις κι εσύ, εφόσον δε στο μάθανε πώς να παλεύεις για ό,τι αγαπάς.

Σε κατακλύζουν σκέψεις, όπως: «ότι είσαι ένα ανώφελο βάρος για τους άλλους», «ότι όλοι θα είναι σαν αυτόν που σε τραυμάτισε τόσο», «ότι δεν αξίζεις να σε αγαπούν», «ότι μια ζωή ήσουν το θύμα κι ότι θα συνεχίσεις να είσαι», «ότι είσαι καταδικασμένος στη μοναξιά εξαιτίας του χαρακτήρα σου ή της εξωτερικής σου εμφάνισης». Θεωρείς πως «οι πόνοι θα ‘ναι για ‘σένα ένας αχώριστος σύντροφος», «Με το να ζεις παρατείνεις τον πόνο».

Πνίγεις τον πόνο σου στο αλκοόλ, αλλά ούτε αυτό είναι ικανό να σε παρηγορήσει. Κι έτσι μαθαίνεις να περιφρονείς τη ζωή, τη δική σου αλλά και των άλλων.  

Σκέφτεσαι πως έτσι θα τιμωρήσεις όσους σε πίκραναν και η οργή ενδόμυχα, σταγόνα- σταγόνα στάζει το δηλητήριο στην ψυχή και στο μυαλό σου, θολώνοντας τη λογική.

Αν είσαι τυχερός… ίσως σου περάσει η σκέψη από το μυαλό: Άραγε ο θάνατος είναι κέρδος; Κι αν είναι κέρδος; Για ποιον είναι;

Όταν η ψυχή δεν αντέχει να υποφέρει όσα υποφέρει αλλά πολύ περισσότερο τον ίδιο της τον εαυτό τότε ζητά τη δικαιοσύνη. Η αυτοκτονία αποτελεί ένα είδος εκδίκησης. Και η εκδίκηση μπορεί να εκληφθεί ως ένα είδος δικαιοσύνης, δηλαδή μιας αυτοδικίας. Δε σκέφτεσαι αν σου κοστίζει περισσότερο ή λιγότερο να εκδικηθείς για όσα σου έκαναν με το να αυτοκτονήσεις. Αυτό που ζητάς είναι να δώσεις ένα μάθημα στους άλλους, που ήταν τόσο σκληροί με 'σένα. 

Θεωρείς πως η αυτοκτονία σου θα προκαλέσει αισθήματα ενοχής ή και ντροπής για τον τρόπο που σου φέρθηκαν.  Μια τέτοια αντίδραση θα ήταν λογική και αναμενόμενη. Πώς όμως είσαι σίγουρος ότι θα αντιδράσουν έτσι; Αν είναι τόσο κακοί όσο θεωρείς, το πιο πιθανό είναι να μην στεναχωρηθούν, αλλά και να χαρούν από την απώλειά σου. Διότι προφανώς σε ζήλευαν και σε φθονούσαν και ποτέ δεν ήταν εκεί για σένα ακριβώς για αυτό τον λόγο, γιατί δεν άντεχαν να βλέπουν πόσο καλύτερός τους ήσουν. Σε σνόμπαραν και σε απομάκρυναν, γιατί δεν άντεχαν να βλέπουν έναν άνθρωπο αυθεντικό, τίμιο και ειλικρινή, έναν άνθρωπο διαφορετικό, ευαίσθητο κι όχι ρηχό και επιφανειακό σαν κι αυτούς. Όμως αυτή σου την ευαισθησία πώς περιμένεις να τη βρεις στους χαιρέκακους και στους κακεντρεχείς;    

   

Σε ένα δικαστήριο μέσα σου έχεις καταδικάσει ερήμην τους ενόχους και η απόφαση έχει παρθεί: Η ποινή τους θα είναι να γίνεις αυτόχειρας εξαιτίας τους.

Όμως, παίρνοντας αυτή την απόφαση δεν εκδικείσαι κανέναν παρά μόνο τον ίδιο σου τον εαυτό, που ουσιαστικά του στερείς τη ζωή, το μόνο πολύτιμο αγαθό που είχε. Συνεπώς, ο μεγαλύτερος χαμένος θα είσαι εσύ.  Ακόμη κι αν έχεις χάσει τα πάντα… την αγάπη, τους φίλους, την περιουσία σου, το πολυτιμότερο αγαθό που σου έμεινε είναι η ίδια σου η ζωή. Η ζωή είναι το σπουδαιότερο αγαθό, διότι μέσα από αυτό μπορείς να αποκτήσεις όλα όσα έχασες ή όσα σου λείπουν.