Ιστορίες ζωής και ψυχοκοινωνικές ταυτότητες

Η εξερεύνηση της ιστορίας ζωής και των ψυχοκοινωνικών ταυτοτήτων παίζει κεντρικό ρόλο στην εξέταση του κοινωνικού και ψυχικού εαυτού. Μέσα από τα γεγονότα ζωής που έχουμε βιώσει μπορούμε να εντοπίσουμε και να αναλύσουμε τις επιδράσεις που έχουν στη ζωή μας. Τα βιώματα και οι εμπειρίες μας μπορεί να επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά τον εαυτό μας. Οι κοινωνικές ταυτότητες καθορίζουν και διαμορφώνουν τις κοινωνικές σχέσεις, αλλά την ίδια στιγμή επηρεάζονται και διαμορφώνονται οι σχέσεις μας από τις ψυχολογικές και κοινωνικές εμπειρίες που συσσωρεύονται μέσα μας. Η ταυτότητα του καθενός «διαμορφώνεται μέσα από τα προσωπικά γεγονότα που έζησε το άτομο και που σχηματίζουν το νήμα της βιογραφίας του, ιστορία ιδιαίτερη και μοναδική, και μέσα από τα στοιχεία που είναι κοινά στην οικογένειά του, τον περίγυρό του, την τάξη στην οποία ανήκει. Όλα αυτά του δίνουν θέση ως ένα κοινωνικο-ιστορικό ον» (σελ. 319).

 

«Η προσωπική ιστορία του καθενός μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την οικογενειακή της ιστορία, μια ιστορία και μια πραγματικότητα στην οποία ανήκει. Τα ρήγματα, οι συγκρούσεις και τα προβλήματα που αντιμετώπισε η οικογένεια διαπερνούν αυτή την ίδια σαν άτομο. Οι συγκρούσεις που αντιμετωπίζει δεν είναι μόνο ψυχολογικές αλλά και κοινωνικές, αφού συνδέονται και με το κοινωνικό πεδίο και με τις κοινωνικές καταστάσεις που έζησε η οικογένεια» (σελ. 319).

Ο εξωτερικός καθρέφτης που εμφανίζει η οικογένεια, σε πολλές περιπτώσεις, είναι πολύ διαφορετικός από την πραγματική κατάσταση που επικρατεί μέσα στην οικογένεια. Συγκρουσιακές καταστάσεις, θυμός, απαξίωση και υποτίμηση, κακοποιητικές συμπεριφορές… όλα όσα κρύβονται μέσα σε μια οικογένεια και κανείς δεν πρόκειται να παρατηρήσει είναι ικανά να οδηγήσουν σε νευρώσεις. Βασικό ρόλο για τη δημιουργία της νεύρωσης παίζουν «οι συγκρουσιακές σχέσεις μεταξύ γονιών- παιδιών (ταύτιση- συνταύτιση των γονιών με το φανταστικό παιδί που φέρνουν μέσα τους, αμφίσημες επιθυμίες, πρότυπα). […] Μέχρι να βρει τον δρόμο του θα αντιμετωπίσει συγκρούσεις τόσο με τον ίδιο του τον εαυτό και την εσωομάδα όσο και με την εξωομάδα. Εξαρτάται από τη δύναμη της προσωπικότητάς του ποια από τα δύο πρότυπα μοντέλα θα επικρατήσουν μέσα του, αυτό των γονιών του ή το καινούργιο της κοινωνίας που μεγαλώνει» (σελ. 320).

 

Πηγή:

Ρήγα και Μπεχράκης. 1991. Μαρία Τ.. Ιστορία ζωής, ψυχοβιογραφική προσέγγιση. Εκδόσεις Δέσποινα Δ. Μαυρομμάτη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας… «Γράμμα στη Ματίλντα»

«Ματίλντα μου, έμαθα λίγα και σου τα μεταφέρω».

«Τι θα θυμούνται από εμάς όσοι μας αγάπησαν;

Τι θα διηγούνται για τη ζωή μας στα εγγόνια μας;

 

Ο Αντρέα Καμιλλέρι γράφει ένα γράμμα για τη δισέγγονή του, που παίζει κάτω από το γραφείο του, και σκέφτεται ότι θα προτιμούσε –όταν η μικρή μεγαλώσει- να μάθει μέσα από αυτό το γράμμα όσα εκείνος έζησε.

Με χιούμορ και καθαρότητα, αυτές οι σελίδες διατρέχουν την ιστορία της Ιταλίας του εικοστού αιώνα μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου που αγαπά τη ζωή και τους ανθρώπους. Το κάθε γεγονός είναι ένας τρόπος να μιλήσει για όσα αξίζει να ζεις: τις ρίζες, τον έρωτα, τους φίλους, την πολιτική, τη λογοτεχνία. Διηγείται με θάρρος λάθη και απογοητεύσεις, με συγκίνηση προπάππου που μπορεί μόνο να φανταστεί το μέλλον και να παραδώσει -στη Ματίλντα και σε εμάς- την πολύτιμη γνώση της αβεβαιότητας» (από το οπισθόφυλλο).

Το άτομο όταν βρίσκεται στην τρίτη ηλικία έχει τη δυνατότητα να κάνει μια τελική αξιολόγηση της ζωής και να δώσει συμβουλές στους νεότερους.  

«Το να δεχτώ να συμμορφωθώ σε οποιαδήποτε πειθαρχία, να καταφέρω να μείνω σιωπηλός όταν είχα κάτι να πω, να μην εξεγερθώ σ’ αυτό που πίστευα λανθασμένη εντολή ήταν για μένα αδύνατο, δεν ήταν στη φύση μου» (σελ. 46-47).

«Από τη διδασκαλία πήρα περισσότερα από όσα έδωσα. Θα σου εξηγήσω τι εννοώ: από τη συνεχή αναμέτρηση των ιδεών μου με εκείνες ενός καλλιεργημένου, ενημερωμένου και έξυπνου νέου, ένιωθα ότι κέρδιζα, γιατί οι ιδέες μου μπολιάζονταν με διαφορετικό, νέο αίμα, η προσέγγισή μου σε ένα κείμενο, που είχα διαβάσει πριν από είκοσι χρόνια, μέσα από το βλέμμα ενός νέου άλλαζε προς το καλύτερο, ανανεωνόταν. Ήταν τόσο συναρπαστική εμπειρία, ώστε το πρωί όταν πήγαινα να διδάξω, αισθανόμουν σαν τον Δράκουλα που πίνει αίμα για να παραμείνει νέος. Στη διδακτική μου εμπειρία οφείλω ότι ακόμη και σήμερα έχω μεγάλη περιέργεια να μάθω πώς σκέφτονται οι άλλοι» (σελ. 73-74).

 

Πηγή:

Αντρέα Καμιλλέρι. Γράμμα στη Ματίλντα. Εκδόσεις Πατάκη.  

 

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Καθρέφτη καθρεφτάκι μου…

Της Dr, Linda Papadopoulos

 

Νιώθετε ότι η ζωή είναι όμορφη μόνο για τους όμορφους;

«Γιατί θεωρούμε ότι είναι τόσο σημαντικό να αποκτήσουμε το τέλειο σώμα και γινόμαστε δυστυχείς όταν ο καθρέφτης μας δεν αντικατοπτρίζει την εικόνα μιας γυναίκας με λεπτά πόδια, σαρκώδη χείλη, σφριγηλό στήθος και στιλπνά μαλλιά;

Έχουμε παρασυρθεί τόσο πολύ σε έναν αγώνα σύγκρισης με τόσα λαμπερά πρότυπα, ώστε η αυτοεκτίμησή μας είναι χαμηλότερη από ποτέ.

Ήρθε ο καιρός να αποκτήσετε μια καλύτερη εικόνα για τον εαυτό σας!»

Πώς μπορούν, λοιπόν, να αλλάξουν τα συναισθήματά μας απέναντι στον εαυτό μας;» (από το οπισθόφυλλο).

 

Το παρελθόν και το παρόν

«Αν έχετε αποφασίσει ότι δεν σας αρέσει η εμφάνισή σας, αυτή την απόφαση μάλλον δεν την πήρατε μέσα σε μια νύχτα. Το πιθανότερο είναι ότι υπήρχε κάτι που εξελίχθηκε με τον χρόνο, κάτι που ξεκίνησε από την παιδική σας ηλικία. Μπορεί να συνέβη όταν συνειδητοποιήσατε ότι η καλή πριγκίπισσα του παραμυθιού ήταν πάντα όμορφη ή ότι οι αγαπημένες σας σταρ ήταν πάντα ωραίες και μικροκαμωμένες, όμως τελικά το θέμα είναι ότι εσείς ως παιδί δεχτήκατε το μήνυμα πως, για να ζήσετε μια καλή ζωή, έπρεπε να έχετε μια συγκεκριμένη εμφάνιση. Παρόλο που στην πορεία της ζωής μας υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας, δύο από τους πλέον αποφασιστικούς παράγοντες που εμπλέκονται στον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες σχετικά με την εμφάνισή μας είναι οι παρελθοντικές εμπειρίες μας και το πώς ερμηνεύουμε στο παρόν όσα συμβαίνουν γύρω μας» (σελ. 31-32).

 

«Η εικόνα του σώματος δεν αφορά μόνο την εμφάνισή μας, αλλά και τις υποθέσεις που κάνουμε για την προσωπικότητα των άλλων κρίνοντας μόνο από την εξωτερική εμφάνιση, Κατά κάποιον τρόπο η παχυσαρκία έχει αναχθεί σε κοινωνική πάθηση, επηρεάζοντας τις αξίες και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Ανεξάρτητα από το αν δέχεστε περιφρονητικά βλέμματα όταν παραγγέλνετε καφέ με ζάχαρη ή αν πρέπει να πάτε σε ειδικά καταστήματα για να αγοράσετε ρούχα. Οι υπέρβαροι διαρκώς νιώθουν ανεπαρκείς στην κοινωνία μας. Κυριολεκτικά και μεταφορικά νιώθουν ότι δεν χωράνε. Ίσως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η παχυσαρκία συμβολίζει έλλειψη θέλησης ή αυτοκυριαρχίας σε μια κοινωνία που θαυμάζει την αυτοκυριαρχία περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Πολλοί εξισώνουν το λεπτό, γυμνασμένο, ‘’τέλειο’’ σώμα με την αυτοπειθαρχία και τη συναισθηματική δύναμη. Το λίπος στη σημερινή κοινωνία είναι σύμβολο κατωτερότητας και αναξιότητας» (σελ. 43)

Πηγή:

Linda Papadopoulos. Καθρέφτη καθρεφτάκι μου… 2006. Εκδόσεις Διόπτρα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Γιατί όλα τα βιβλία που απευθύνονται σε μικρά παιδιά είναι εικονογραφημένα;

Οι εικόνες ως εποπτικό μέσο μεταδίδουν πληροφορίες που δεν θα ήταν δυνατό να αντιληφθεί αλλιώς ο αρχάριος αναγνώστης. Οι εικόνες αποσαφηνίζουν άμεσα ένα κείμενο, γι’ αυτό και υπάρχει τέτοια ποικιλία εικονογραφημένων για τα παιδιά, όπως εικονογραφημένα βιβλία για αρχάριους αναγνώστες (easy – to – read books), εικονογραφημένα βιβλία αριθμητικής, αλφαβητάρια κ.α. Η ικανότητα αυτή των εικόνων να αποσαφηνίζουν άμεσα τα κείμενα, συχνά παρουσιάζεται και ως ο βασικός λόγος ύπαρξης όλων των εικονογραφημένων βιβλίων.

Οι εικόνες λοιπόν, μπορούν να μεταδώσουν πληροφορίες άμεσα και να γίνουν κατανοητές δίχως ιδιαίτερη προσπάθεια από μικρά παιδιά. Είναι γεγονός ότι οι εικόνες επικοινωνούν μηνύματα πιο καθολικά και άμεσα από τα νοήματα των λέξεων, και ότι οι καλές εικόνες μπορούν να προσφέρουν τόση απόλαυση όση και οι προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις. Η διαδικασία κατανόησης των εικόνων μάλλον είναι περισσότερο ζήτημα αναγνώρισης της ομοιότητάς τους με αντικείμενα του πραγματικού κόσμου, παρά εξοικείωσης με έναν αυθαίρετο κώδικα. Ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά μπορούν να ερμηνεύσουν οπτικές εικόνες δίχως να έχουν ποτέ διδαχθεί τον τρόπο ερμηνείας τους.

Οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να υπάρχει στον άνθρωπο κάποια έμφυτη ικανότητα αναγνώρισης των εικόνων. Σύμφωνα με τον Kennedy: «δεν υπάρχει πλέον η παραμικρή αμφιβολία ότι είναι λάθος να πιστεύουμε πως η ικανότητα αναγνώρισης εικόνων προϋποθέτει εκπαίδευση στις συμβάσεις της αναπαράστασης» (Nodelman, 2009).

Επιπροσθέτως, σύμφωνα με τους McCann & Richard, τα μάτια των παιδιών, περισσότερο από των ενηλίκων, βλέπουν τη δήλωση του/της εικονογράφου στην ολότητά της, διότι ως ανεκπαίδευτα αγνοούν το ύφος και τη μόδα και έτσι προσλαμβάνουν όλα όσα έχει να προσφέρει η σελίδα. Βέβαια, είναι γεγονός ότι το ανεκπαίδευτο και «αθώο» μάτι βλέπει πολύ λιγότερα από το έμπειρο μάτι, αφού δεν γνωρίζει τις σημασίες που προέρχονται από το περιεχόμενο, με συνέπεια να μην μπορεί τελικά να αντιληφθεί όλα όσα έχει να προσφέρει η σελίδα. Σαφώς μερικά παιδιά μπορεί όντως να βλέπουν τις εικόνες με αυτόν τον τρόπο, αλλά σίγουρα δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Οι εικόνες λόγω της ίδιας τους της φύσης αλλά και του σκοπού τους, προσανατολίζονται σε νοηματικά στοιχεία. Οι εικόνες λοιπόν για να γίνουν κατανοητές, προϋποθέτουν αναγνώστες που να είναι γνώστες κάποιων συμβάσεων και κάποιων συμφραζομένων (Nodelman, 2009).

Έτσι, τα μικρά παιδιά προκαλούνται και προσκαλούνται κατά την ανάγνωση των εικόνων στην εκμάθηση της ιδιαίτερης γλώσσας, δηλαδή των «σημάτων» που χρησιμοποιούν οι εικονογράφοι με τον δικό τους ιδιαίτερο επικοινωνιακό τρόπο, ώστε να εγκλωβίζουν μέσα σε αυτά τα σήματα τις ιδέες τους. Η γλώσσα αυτή είναι αναπαραστατική και ταυτόχρονα συμβολική και ο αναγνώστης της πρέπει να μυηθεί σιγά -  σιγά στον οπτικό τρόπο γραφής, ώστε να γίνει ικανός να αποκωδικοποιεί εικονικά σύμβολα και μηνύματα, για να αποκαλύψει την κρυμμένη ιδεολογία της. Η διαδικασία εκμάθησης αυτής της γλώσσας αρχίζει από την προσχολική ηλικία.

Τα πρώτα εικονογραφημένα βιβλία για παιδιά προσχολικής ηλικίας εξοικειώνουν το παιδί με ορισμένα βασικά στοιχεία, ώστε να μπορεί να κατανοεί και να παρακολουθεί την εξέλιξη μιας ιστορίας που αποδίδεται με εικόνες, λόγου χάρη, το παιδί γνωρίζει πρώτα από όλα μια βασική αρχή που σε γενικές γραμμές ισχύει στις εικονογραφήσεις των παιδικών βιβλίων, όπως ότι τα ζώα ναι μεν διατηρούν τα δικά τους εξωτερικά χαρακτηριστικά, αλλά συμπεριφέρονται ως άνθρωποι, είναι δηλαδή ανθρωπομορφικά. Καθώς μεγαλώνει ο αναγνώστης -  παιδί διευρύνει τις ικανότητές του να παρατηρεί και να συλλέγει πληροφορίες από την ανάγνωση μιας εικονογραφημένης ιστορίας. Πλέον ο εικονογράφος στοχεύει στο να παρασύρει το παιδί σε μια πιο εξιχνιαστική και ερευνητική ανάγνωση της εικόνας που εκ των πραγμάτων είναι πιο δύσκολη (Κανατσούλη, 2004).

Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι μιλάμε για ανάγνωση των εικόνων, επειδή οι εικόνες των εικονογραφημένων βιβλίων καταλαμβάνουν τον μεγαλύτερο χώρο και φέρουν την ευθύνη της μετάδοσης των περισσότερων πληροφοριών. Κι αυτό συμβαίνει διότι τα κείμενα είναι τόσο απλά ώστε θεωρούνται ουδέτερα τόνου, διηγούνται γεγονότα και καταστάσεις δίχως καμία σχεδόν αναφορά στα συναισθήματα των εμπλεκομένων χαρακτήρων. Τα κείμενα δηλαδή των εικονογραφημένων βιβλίων απλά δηλώνουν, ενώ η συναισθηματική πλευρά αυτού που δηλώνεται μεταβιβάζεται μέσω των εικόνων, οι οποίες με τη σειρά τους ενημερώνουν εκείνους που τις κοιτάζουν για τον τόνο της φωνής, με τον οποίο θα διαβαστούν τα κείμενα και ποια στάση πρέπει εκείνοι να υιοθετήσουν. Στην ουσία οι εικόνες υπονοούν στάσεις αποκλειστικά μέσω συστημάτων νοηματοδότησης που στοχεύουν στη δημιουργία συγκεκριμένων προσδοκιών από τους θεατές – αναγνώστες.

 

Πηγή:

Κανατσούλη, Μ.Δ. (2004). Ιδεολογικές Διαστάσεις Της Παιδικής Λογοτεχνίας, Αθήνα: Τυπωθήτω Δαρδάνος.

Nodelman, P. (2009). Λέξεις για εικόνες. Η Αφηγηματική Τέχνη Του Παιδικού Εικονογραφημένου Βιβλίου, μτφρ. Π. Πάνου, Αθήνα, Πατάκη. 

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Ο ρόλος των εικόνων, των χρωμάτων και της υφής του χαρτιού των βιβλίων στην ψυχολογία των παιδιών

Τα εικονογραφημένα λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά προσχολικής ηλικίας αποτελούν φορείς κοινωνικοποίησης, καθώς αντανακλούν τις κοινωνικές νόρμες και προβάλλουν μοντέλα ρόλων που το παιδί, μιμείται ή αφομοιώνει, εφόσον πολλές φορές ταυτίζεται με τους ήρωες ή τις ηρωίδες των βιβλίων. Οι προηγούμενες εμπειρίες ρυθμίζουν τα συστήματα νοηματοδότησης. Παραδείγματος χάριν, ο κάθε αναγνώστης θα μπορούσε να συνδέσει τα φωτεινά χρώματα, όπως το κόκκινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί με το φως και τη ζεστασιά του ήλιου, προσδοκώντας ότι ένα βιβλίο στο οποίο υπερισχύουν αυτά τα χρώματα θα είναι χαρούμενο. Οι εικονογράφοι συνήθως εκμεταλλεύονται τις συμβατικές προσδοκίες των αναγνωστών, ώστε να αποδώσουν τόνο και να υπονοήσουν στάσεις απέναντι στα λόγια που εικονογραφούν.

 

Για να γίνουν πιο κατανοητά αυτά, κρίνεται αναγκαίο να αναφερθούμε λίγο παραπάνω στον ρόλο του χρώματος. Η κυρίαρχη απόχρωση στο σύνολο της εικονογράφησης ενός βιβλίου μπορεί να προκαταλάβει συγκινησιακά τον αναγνώστη. Οι συμβολισμοί των χρωμάτων επιδρούν στο υποσυνείδητο των αναγνωστών. Όταν λόγου χάρη η συνολική ατμόσφαιρα ενός βιβλίου είναι μπλε, τότε ο αναγνώστης υποβάλλεται σε μια πιο μελαγχολική διάθεση. Επίσης, το κόκκινο προσφέρει ζεστασιά, το πράσινο φέρνει ιδέες περί γονιμότητας. Βέβαια, συνήθως οι εικονογράφοι για κάθε εικόνα χρησιμοποιούν και διαφορετικό χρώμα, επιχειρώντας να δείξουν με αυτό τον τρόπο τη διαδοχική αλλαγή διάθεσης των εμπλεκόμενων χαρακτήρων. Πολλοί εικονογράφοι, όπως ο Allsburg, προτιμούν την ασπρόμαυρη εικονογράφηση, η οποία θεωρείται ότι προσδίδει περισσότερη αντικειμενικότητα στα απεικονιζόμενα γεγονότα (Κανατσούλη, 2004). Τα πράσινα, καφέ, ασθενικά κίτρινα και γκρι, δημιουργούν μια παράξενη μυστηριακή διάθεση. Η αντίληψη λοιπόν του χρώματος έχει άμεση αισθητηριακή επίδραση. Η Kristeva αναφέρει ότι το χρώμα στις εικαστικές τέχνες δεν εκφράζει μόνο συμβατικές έννοιες, π χ. μπλε όπως το μπλε του ουρανού, αλλά απευθύνεται στο υποσυνείδητο, άρα το χρώμα παραβιάζει μία πολιτιστικά κωδικοποιημένη εικονογραφική δομή. Τα χρώματα προκαλούν ικανοποίηση ή ανησυχία, αφού εκφράζουν θέματα πέρα από νοήματα ή προθέσεις. Αυτή η ταυτόχρονη επικοινωνία καταφέρνει να προκαλέσει συγκεκριμένα συναισθήματα και στάσεις, φορτίζοντας τους αναγνώστες συναισθηματικά και με μεγαλύτερη ακρίβεια από κάθε άλλη πτυχή των εικόνων.

Ένα άλλο εξίσου καλό παράδειγμα για τον τρόπο που οι προγενέστερες εμπειρίες μας, επηρεάζουν τις προσδοκίες μας, είναι λόγου χάρη το να αναμένουμε ποιοτικότερη λογοτεχνία από βιβλία με σκληρό ανάγλυφο και μονόχρωμο εξώφυλλο, ενώ αναμένουμε πιο συνηθισμένο περιεχόμενο από βιβλία με έντονα χρωματιστά και πλαστικοποιημένα εξώφυλλα. Δηλαδή, με άλλα λόγια, ανταποκρινόμαστε διαφορετικά στην ίδια ιστορία αναλόγως με το αν την συναντούμε σε βιβλία με διαφορετικούς σχεδιασμούς και τύπους. Το σκληρό εξώφυλλο, παραπέμπει σε σοβαρό κι αξιοσέβαστο περιεχόμενο, ενώ το μαλακό εξώφυλλο παραπέμπει συχνά σε πιο φιλικό περιεχόμενο, αλλά σε βιβλίο μιας χρήσης.

 

Μια ακόμη σημαντική πτυχή των εικονογραφημένων βιβλίων που επηρεάζει τη στάση μας απέναντι στα γεγονότα που απεικονίζονται στις εικόνες είναι η ποιότητα του τυπογραφικού χαρτιού. Λόγου χάρη, το γυαλιστερό χαρτί προσδίδει μεν στα χρώματα αστραφτερή καθαρότητα, αλλά δημιουργεί απόσταση, διότι η γενική γυαλάδα προσελκύει την προσοχή στην επιφάνεια των εικόνων, αποτρέποντας την εστίαση σε συγκεκριμένα αντικείμενα ή μοτίβα. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των εικονογραφημένων βιβλίων που είναι τυπωμένα σε γυαλιστερό χαρτί είναι ότι υπονοούν κάποια ηρεμία ή τουλάχιστον ακινησία.

Σαφώς υπάρχουν και άλλες συμβάσεις τις οποίες χρησιμοποιούν οι εικονογράφοι για να μεταδώσουν τα μηνύματα και την ιδεολογία τους, αλλά δεν θα επεκταθούμε περαιτέρω, διότι κρίνεται ότι τα παραπάνω στοιχεία αρκούν, ώστε να κατανοήσουμε ότι ο τρόπος με τον οποίο φαίνονται τα πράγματα μεταδίδει σε μεγάλο βαθμό αυτό που σημαίνουν. Με λόγια απλά, τα εικονογραφημένα βιβλία εκφράζουν την υπόθεσή μας για τις μεταφορικές σχέσεις μεταξύ εμφάνισης και σημασίας (Nodelman, 2009).

 

Πηγή:

Κανατσούλη, Μ.Δ. (2004). Ιδεολογικές Διαστάσεις Της Παιδικής Λογοτεχνίας, Αθήνα: Τυπωθήτω Δαρδάνος.

Nodelman, P. (2009). Λέξεις για εικόνες. Η Αφηγηματική Τέχνη Του Παιδικού Εικονογραφημένου Βιβλίου, μτφρ. Π. Πάνου, Αθήνα, Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.