Άγχος των ασθενών για την μαγνητική τομογραφία

Το άγχος κατά τη διάρκεια της μαγνητικής τομογραφίας είναι μια κατάσταση που δημιουργεί ένα αίσθημα αβοηθητότητας και ανασφάλειας, μια κατάσταση προσμονής και ανησυχίας ότι κάτι κακό θα συμβεί. Ο φόβος του πόνου και του αγνώστου, καθώς και ο φόβος των αποτελεσμάτων του προληπτικού ελέγχου μπορεί να εντείνει το άγχος. Το έντονο άγχος κατά τη διάρκεια της μαγνητικής τομογραφίας μπορεί να προκαλέσει την κίνηση του ασθενούς και να οδηγήσει σε φτωχότερη απεικόνιση και μείωση της ποιότητας της διαγνωστικής εξέτασης. 

Το άγχος οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες, όπως στον φόβο που προκαλεί η κλειστοφοβία (φόβος για κλειστά μέρη) ή στον φόβο εγκλωβισμού. Το άγνωστο αφορά την άγνωστη διαδικασία και το άγνωστο αποτέλεσμα.

Απροθυμία συμμετοχής στην εξέταση:

Συνήθως, οι ασθενείς βιώνουν τη διαδικασία ως δυσάρεστη, καθώς έχουν υψηλά επίπεδα άγχους, ελάχιστη εμπειρία στις διαγνωστικές διαδικασίες και σκέψεις ότι έχουν καρκίνο. Μπορεί να εμφανίσουν έντονο άγχος και πανικό, αυξημένο παλμό, αρτηριακή πίεση, εφίδρωση, τάση για λιποθυμία, έξαψη, αυξημένη ένταση. Εκτός από τα συμπτώματα που συνδέονται κυρίως με την κλειστοφοβία, το αυξημένο άγχος μπορεί να οφείλεται σε τραυματικές καταστάσεις του παρελθόντος (μετατραυματικό στρες).

 

Πρακτικά τι μπορεί να γίνει;

Καλό είναι να ενημερωθεί από την αρχή ο γιατρός για το αυξημένο άγχος που υπάρχει και να ζητήσετε κατά τη διάρκεια της εξέτασης αν νιώσετε πιο έντονα συμπτώματα να τους πείτε να σταματήσουν. Είναι σημαντικό να ξέρετε ότι οποιαδήποτε στιγμή νιώσετε πολύ άσχημα η εξέταση μπορεί να διακοπεί.

Επίσης, κατά τη διαδικασία ίσως είναι βοηθητικό να αρχίσετε να μιλάτε στον εαυτό σας, καθώς αυτό λειτουργεί χαλαρωτικά για το σώμα. Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι δεν πρόκειται να του συμβεί κάτι κακό και έχετε υπομονή καθώς παραμένοντας 2-3 λεπτά στον μαγνητικό τομογράφο, το πιο πιθανό είναι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα, που οφείλεται στην αδρεναλίνη που παράγει το σώμα. Είναι σημαντικό να αναπνέει το άτομο ομοιόμορφα και ήρεμα και να προσπαθεί να απασχολήσει τον εαυτό του σε άλλες σκέψεις ή σε μια ευχάριστη εικόνα ή σε μια χαρούμενη παλιά ανάμνηση.

Επίσης, ακούγοντας μουσική κατά τη διάρκεια της εξέτασης αποσπάται το μυαλό και μειώνεται το άγχος και οι αρνητικές σκέψεις, ενώ δεν ακούγεται και ο ήχος του μηχανήματος. Στόχος είναι να αφήσουμε τη μουσική να αποσπάσει το μυαλό μας και να μείνουμε μόνο σε αυτή…

Για τη μείωση του άγχους θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί διαλογισμός, ώστε να παραμείνουμε ήρεμοι και να μην σκεφτόμαστε οτιδήποτε άλλο. Εστιάζοντας στον διαλογισμό, χρειάζεται χρόνος για να υπάρξει αποτέλεσμα. Μια εναλλακτική πρακτική είναι το μέτρημα, το οποίο βοηθάει το άτομο να παραμείνει απασχολημένο με κάτι…

Κατά τη διάρκεια μπορούμε να απασχολήσουμε το μυαλό μας και με μελλοντικά σχέδια, με γεγονότα που περιμένουμε και είναι ευχάριστα ή με όνειρα που θα θέλαμε να πραγματοποιήσουμε. Αλλιώς, μπορούμε να αφήσουμε το μυαλό μας να περιπλανηθεί… να σκεφτεί διάφορα πράγματα του παρελθόντος ή του μέλλοντος που μας κάνουν να χαλαρώσουμε.  

 

Πηγές:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34718315/. Anxiety of Patients at Magnetic Resonance Imaging Screening.

https://www.independentimaging.com/handle-claustrophobia-mri/. How to Handle Your Claustrophobia During Your MRI.

https://www.healthimages.com/reduce-anxiety-during-mri/. 5 Ways to Reduce Anxiety During an MRI.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Η Θεωρία του Beck: Γνωσιακή- συμπεριφορική προσέγγιση (CBT)

Ο Aaron Beck είναι ο βασικός εκπρόσωπος της γνωσιακής- συμπεριφορικής προσέγγισης (CBT), που προέκυψε μέσα από την ενασχόλησή του με καταθλιπτικούς ασθενείς. Η CBT είναι μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που συνδέεται με την κατάσταση που βιώνει το άτομο αυτή τη στιγμή και βοηθάει τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, να τα αξιολογήσουν και να κατανοήσουν τη σύνδεσή τους με τη συμπεριφορά. Επίσης, τα άτομα μαθαίνουν να αλλάζουν τις διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις που έχουν, καθώς και τις αυτόματες σκέψεις που κάνουν. Οι αλλαγές στη σκέψη και το συναίσθημα οδηγούν το άτομο στο να νιώθει καλύτερα.  

 

Ο Beck ασχολήθηκε αρκετά με τη θεραπεία καταθλιπτικών ασθενών, μέσα από τους οποίους εντόπισε και περιέγραψε την αρνητική τριάδα της κατάθλιψης: αρνητικές αντιλήψεις για τον εαυτό, τον κόσμο και το μέλλον.

Σύμφωνα με τη CBT, σημαντικό ρόλο  παίζουν τα σχήματα που απέκτησαν τα άτομα κατά την παιδική τους ηλικία, αν και είναι μια προσέγγιση που εστιάζει στο παρόν και στο εδώ και τώρα της θεραπείας. Ο Beck επισήμανε ότι τα άτομα με κατάθλιψη έχουν την τάση να βλέπουν τον κόσμο με αρνητικό τρόπο, μέσα από στρεσογόνα γεγονότα ζωής που έχουν βιώσει, όπως απώλεια ενός γονέα, κοινωνική απόρριψη από συνομηλίκους, καταθλιπτική στάση ενός γονέα.

Τα αρνητικά σχήματα προκαλούν γνωστικές στρεβλώσεις, δηλαδή παρατηρείται ότι το άτομο έχει την τάση να επεξεργάζεται τις πληροφορίες με συγκεκριμένους αρνητικούς τρόπους. Η CBT περιλαμβάνει τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις του ανθρώπου που επηρεάζουν τον τρόπο που αισθάνεται και συμπεριφέρεται. Ξεκινώντας από το γεγονός (κατάσταση που έχει συμβεί), το άτομο μαθαίνει να εντοπίζει τις αυτόματες σκέψεις, καθώς και τις αντιδράσεις που αυτές προκαλούν.

Η CBT έχει ως στόχο να εντοπίζει τα γνωστικά σφάλματα- διεργασιακά λάθη, μεταξύ των οποίων είναι τα εξής:

Αυθαίρετα συμπεράσματα- συμπεράσματα χωρίς επαρκή στοιχεία.

Επιλεκτική αφαίρεση-  συμπεράσματα με βάση ένα στοιχείο, εστιάζοντας την προσοχή σε αυτό και αγνοώντας πολλά άλλα.

Υπεργενίκευση- συμπεράσματα με βάση ένα μεμονωμένο γεγονός και συνήθως ασήμαντο.

Η CBT έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα, καθώς εκπαιδεύει το άτομο στην αναγνώριση σκέψεων και συναισθημάτων και στις αντιδράσεις που αυτές οδηγούν. Οι συνεδρίες είναι δομημένες και περιλαμβάνουν ένα θεραπευτικό πλάνο, με εργασίες και στο σπίτι. Η CBT δίνει έμφαση στη συνεργασία και την ενεργή συμμετοχή. Καθοριστικό ρόλο παίζει η θεραπευτική σχέση του θεραπευτή με τον θεραπευόμενο, που στηρίζεται στις αξίες και στους στόχους του ατόμου.

 

Πηγές:

https://beckinstitute.org/. CBT.

Kring et al. (2010). Ψυχοπαθολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Θεωρία μαθημένης αβοηθησίας και Θεωρία απελπισίας: Ερμηνεία κατάθλιψης

Η Θεωρία μαθημένης αβοηθησίας του Seligman είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται τόσο στους ανθρώπους όσο και στα ζώα. Όταν αυτοί βρίσκονται σε μια κατάσταση πόνου, υποφέρουν ή νιώθουν άσχημα χωρίς να μπορούν να ξεφύγουν από αυτή την κατάσταση. Ακόμη και αν υπάρχει μια ευκαιρία για απόδραση, το άτομο δεν μπορεί να αποφύγει την κατάσταση αυτή. Όταν τα άτομα αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι δεν έχουν τον έλεγχο πάνω σε αυτό που συμβαίνει, τότε αρχίζουν να σκέφτονται, να νιώθουν και να δρουν αβοήθητοι. Το αίσθημα μαθημένης αβοηθητότητας οδηγεί τα άτομα σε κατάθλιψη, καθώς νιώθουν ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να αλλάξουν την κατάσταση και την αποδέχονται όπως ακριβώς είναι. Τα άτομα εμφανίζουν όλο και χαμηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης και πιστεύουν ότι δεν μπορούν να επιλύσουν τα προβλήματά τους. 

 

Η σταθερότητα της αβοηθητότητας εξαρτάται από τις βασικές διαστάσεις των αποδόσεων αιτίου: το άτομο μπορεί να ερμηνεύει τις διάφορες καταστάσεις είτε μέσα από τις εμπειρίες που έχει βιώσει (εσωτερικά αίτια) είτε μέσα από γεγονότα που συμβαίνουν στην κοινωνία γύρω μας (εξωτερικά αίτια).

Τέσσερις στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση της αβοηθητότητας:

1. Αλλάζουν την πιθανότητα του αποτελέσματος. Αλλάζουν το περιβάλλον με την αύξηση της πιθανότητας των επιθυμητών γεγονότων και τη μείωση της πιθανότητας των αρνητικών γεγονότων.

2. Μειώνουν την επιθυμία για τα προτιμώμενα αποτελέσματα. Αυτό μπορεί να γίνει είτε μειώνοντας την αρνητικότητα των γεγονότων που ήταν πέρα από τον έλεγχο των ατόμων είτε μειώνοντας την επιθυμία των γεγονότων που είναι εξαιρετικά απίθανο να συμβούν.

3. Αλλάζουν την προσδοκία του ατόμου από την ανεξέλεγκτη κατάσταση σε μια κατάσταση ελέγχου όταν τα επιθυμητά αποτελέσματα είναι εφικτά. Το άτομο με κατάθλιψη θα πρέπει να συνειδητοποιήσει πότε τα αποτελέσματα που επιθυμεί είναι στην πραγματικότητα υπό τον έλεγχό του.

4. Αλλάζουν τις μη ρεαλιστικές εξηγήσεις για την αποτυχία σε εκείνες που είναι εξωτερικές, παροδικές και συγκεκριμένες. Επίσης, αλλάζουν τις μη ρεαλιστικές εξηγήσεις για την επιτυχία σε αυτές που είναι εσωτερικές, σταθερές και σφαιρικές.

Η μαθημένη αβοηθητότητα συχνά σχετίζεται με άλλες αρνητικές καταστάσεις, όπως αρνητικά συναισθήματα, συναισθηματική εξάντληση και κυνισμός, άγχος, ντροπή και μοναξιά. Το άτομο ανάλογα με το αν έχει διαμορφώσει ένα αισιόδοξο ή απαισιόδοξο στυλ αναπτύσσει σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό το αίσθημα της μαθημένης αβοηθητότητας.

 

Μια ακόμη θεωρία που αναπτύχθηκε για να εξηγήσει την κατάθλιψη είναι η θεωρία της απελπισίας, που υποστηρίζει ότι οι γνωστικές διεργασίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ερμηνεύσουν μόνο ένα είδος κατάθλιψης, την κατάθλιψη με στοιχεία απελπισίας. Τα άτομα με αυξημένο επίπεδο απελπισίας έχουν πιο πολλές πιθανότητες να εμφανίσουν: μειωμένη κινητοποίηση, θλίψη, αυτοκτονικό ιδεασμό, μειωμένη ενεργητικότητα, ψυχοκινητική επιβράδυνση, διαταραχές στον ύπνο, δυσκολίες στη συγκέντρωση, αρνητικές σκέψεις. Σημαντικότερος εκλυτικός παράγοντας για την κατάθλιψη είναι το αίσθημα που αναπτύσσει το άτομο ότι δεν θα υπάρξει επιθυμητή εξέλιξη στα πράγματα και ότι το ίδιο δεν έχει τη δυνατότητα να αλλάξει αυτή την κατάσταση. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι μέσω των οποίων μπορεί κανείς να οδηγηθεί στην απελπισία, όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η πεποίθηση ότι τα αρνητικά γεγονότα ζωής θα έχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες. Τα άτομα με κατάθλιψη αναπτύσσουν ένα μοντέλο αρνητικής σκέψης στο οποίο οι άνθρωποι κατηγορούν τον εαυτό τους για τα αρνητικά γεγονότα που βιώνουν στη ζωή τους και θεωρούν ότι τα αίτια αυτών των γεγονότων είναι μόνιμα και υπεργενικεύουν τις αδυναμίες που έχουν σε συγκεκριμένους τομείς της ζωής τους, με αποτέλεσμα να νιώθουν ότι ποτέ δεν πρόκειται να αλλάξει η κατάσταση, αναπτύσσοντας έντονα το αίσθημα της απελπισίας.

 

Πηγές:

https://positivepsychology.com/learned-helplessness-seligman-theory-depression-cure/. Learned Helplessness: Seligman’s Theory of Depression.

Kring et al. (2010). Ψυχοπαθολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

https://www.mentalhelp.net/depression/cognitive-theories/seligman/. Cognitive Theories of Major Depression – Seligman.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Φωτεινή τριάδα της προσωπικότητας

Η φωτεινή τριάδα της προσωπικότητας (Light triad of personality) αποτελείται από τον Καντιανισμό, τον ανθρωπισμό και την πίστη στην ανθρωπότητα. Τα άτομα με αυτά τα χαρακτηριστικά κινητοποιούνται κυρίως από την οικειότητα, την ανάγκη δηλαδή για κοντινές σχέσεις και τις υπερβατικές αξίες του εαυτού. 

 

Η φωτεινή τριάδα αναπτύχθηκε σε αντίθεση με τη σκοτεινή τριάδα, που αποτελείται από τον ναρκισσισμό, τον Μακιαβελισμό και την ψυχοπάθεια. Πρόκειται για δύο σύνολα προσωπικοτήτων, που σχετίζονται και με άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως είναι η διάνοια και το άνοιγμα στην εμπειρία. Προσωπικότητες με χαρακτηριστικά φωτεινής τριάδας είναι ο Γκάντι και ο Νέλσον Μαντέλα.

Η φωτεινή τριάδα της προσωπικότητας περιλαμβάνει χαρακτηριστικά που εμφανίζονται πιο συχνά σε άτομα που έχουν πιο «φωτεινά» μοντέλα σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών στην καθημερινή τους ζωή.

Όσον αφορά τα τρία φωτεινά χαρακτηριστικά:

Ο Καντιανισμός αναφέρεται στην τάση ορισμένων να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους με βάση κάποιο σκοπό που έχουν ο καθένας για τον εαυτό του, παρά ως άβουλα όντα.

Ο ανθρωπισμός αναφέρεται στην πίστη των ανθρώπων στην εγγενή αξιοπρέπεια και αξία των άλλων ανθρώπων.

Η πίστη στην ανθρωπότητα περιγράφει μια συνολική τάση να βλέπει το άτομο το καλύτερο στους άλλους ανθρώπους και να πιστεύει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι βασικά καλοί.

Ο Kaufman και συν. (2019) μελέτησαν ποιες πτυχές της προσωπικότητας ενός ατόμου κάνουν το άτομο να είναι «καλό». Όλοι οι άνθρωποι έχουν θετικά και αρνητικά χαρακτηριστικά στην προσωπικότητά τους, ενώ τα φωτεινά στοιχεία οδηγούν σε διαφορετικά μοντέλα σκέψης και συμπεριφοράς.

Το άτομο που συγκεντρώνει περισσότερα στοιχεία από τη φωτεινή τριάδα της προσωπικότητας έχει περισσότερο την τάση να προωθεί στρατηγικά πλάνα, να συνεργάζεται, να έχει πολύ καλή ακαδημαϊκή πορεία και να εξελίσσεται…

Τα άτομα που φέρουν τα χαρακτηριστικά της φωτεινής τριάδας της προσωπικότητας έχουν αυξημένες πιθανότητες να εκδηλώνουν περισσότερα θετικά συναισθήματα, να λαμβάνουν περισσότερη ικανοποίηση από τη ζωή, να έχουν μεγαλύτερη προσωπική ανάπτυξη, να εκδηλώνουν περισσότερο αλτρουισμό και ευγνωμοσύνη, να εκφράζουν συγχώρεση και ελπίδα, κουράγιο, να είναι πιο ώριμα και αυθεντικά, να έχουν περισσότερα δυνατά σημεία στον χαρακτήρα τους και να συμμετέχουν σε θετικές ρομαντικές σχέσεις (Kaufman και συν., 2019).

 

Πηγές:

Kaufman και συν. (2019). The Light vs. Dark Triad of Personality: Contrasting Two Very Different Profiles of Human Nature.  https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2019.00467/full.

Malik et al. (2020). Abusive supervision as a trigger of malevolent creativity: Do the Light Triad traits matter? https://www.researchgate.net/publication/343961367_Abusive_supervision_as_a_trigger_of_malevolent_creativity_Do_the_Light_Triad_traits_matter.  

https://simplypsychology.org/light-triad-personality.html

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.