Οι προσδοκίες που έχουμε για τους άλλους μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη συμπεριφορά και την απόδοσή τους. Ο κοινωνικός ψυχολόγος Robert Rosenthal απέδειξε ότι ακόμη και όταν οι προσδοκίες βασίζονται σε λανθασμένες πληροφορίες, μπορούν να οδηγήσουν σε πραγματικές αλλαγές στα αποτελέσματα.
Αρχικά, σε ένα πείραμα με εργαστηριακούς αρουραίους, οι φοιτητές πίστεψαν ότι κάποιοι αρουραίοι ήταν πιο «έξυπνοι» από άλλους, παρότι όλοι ήταν ίδιοι. Χωρίς να το συνειδητοποιούν, οι φοιτητές φέρθηκαν με περισσότερη φροντίδα και θετική διάθεση στους υποτιθέμενους «έξυπνους» αρουραίους, οι οποίοι τελικά είχαν καλύτερη απόδοση.
Στη συνέχεια, ο Rosenthal και η Lenore Jacobson μετέφεραν την έρευνα στο σχολείο. Ενημέρωσαν εκπαιδευτικούς ότι ορισμένοι μαθητές είχαν μεγάλες προοπτικές επιτυχίας, ενώ στην πραγματικότητα είχαν επιλεγεί τυχαία. Έναν χρόνο αργότερα, οι μαθητές αυτοί παρουσίασαν σημαντική βελτίωση, επειδή οι δάσκαλοι τους παρείχαν περισσότερη ενθάρρυνση, προσοχή και υποστήριξη. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα ή αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Αν και η θεωρία δέχθηκε κριτική επειδή δεν λαμβάνει πλήρως υπόψη κοινωνικούς παράγοντες, όπως η φτώχεια και οι ανισότητες, μεταγενέστερες έρευνες σε σχολεία, δικαστήρια, νοσοκομεία και άλλους χώρους επιβεβαίωσαν ότι οι προσδοκίες επηρεάζουν ουσιαστικά τη συμπεριφορά και τα αποτελέσματα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η μη λεκτική επικοινωνία. Ο τόνος της φωνής, οι εκφράσεις του προσώπου, οι χειρονομίες και η στάση του σώματος μεταφέρουν τις προσδοκίες μας συχνά πιο έντονα από τα λόγια. Έρευνες έδειξαν ότι ασθενείς και άλλοι άνθρωποι αντιλαμβάνονται αυτές τις ανεπαίσθητες ενδείξεις και επηρεάζονται από αυτές.
Ο ψυχολόγος Daniel Goleman υποστήριξε ότι η ενσυναίσθηση και η αυτογνωσία είναι απαραίτητες για να περιορίσουμε τις προκαταλήψεις μας και να δημιουργούμε θετικές σχέσεις. Παρόμοια, η ψυχίατρος Helen Reiss έδειξε ότι όταν οι γιατροί εκπαιδεύονται στην ενσυναίσθηση και στη μη λεκτική επικοινωνία, βελτιώνεται σημαντικά η σχέση τους με τους ασθενείς.
Ο Rosenthal τόνισε ότι δεν υπάρχει μια απλή συνταγή επιτυχίας ούτε συγκεκριμένες συμπεριφορές που λειτουργούν πάντα. Η αποτελεσματική επικοινωνία προκύπτει από τον συνδυασμό λεκτικών, μη λεκτικών και συναισθηματικών στοιχείων, ενώ βασική προϋπόθεση είναι η αναγνώριση των προσωπικών μας προκαταλήψεων και προσδοκιών.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι προσδοκίες μας επηρεάζουν τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε στους άλλους, και αυτή η συμπεριφορά μπορεί να ενισχύσει ή να περιορίσει τις δυνατότητές τους. Όταν αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους με εμπιστοσύνη, σεβασμό και πίστη στις ικανότητές τους, αυξάνουμε τις πιθανότητες να εξελιχθούν και να πετύχουν.
Όπως είπε και ο Γκαίτε: «Φερθείτε στους ανθρώπους σαν να είναι αυτό που θα έπρεπε να είναι και τους βοηθάτε να γίνουν αυτό που είναι ικανοί να είναι.»
Πηγή:
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου