Του Σαρτρ
«Μερικοί Γερμανοί είχαν φανεί επιφυλακτικά, στην είσοδο του κεντρικού δρόμου. Ο Σασσεριώ, ο Πινέτ κι ο Κλαπό τους έριξαν. Τα κεφάλια χάθηκαν. Αυτή τη φορά, μας ανακάλυψαν. Ξανά σιωπή. Μακρά σιωπή. Ο Ματιέ συλλογιζόταν: «Τι να μαγειρεύουν;». Στον άδειο δρόμο, τέσσερις νεκροί, λίγο πιο πέρα, δυο άλλοι: ό,τι μπορέσαμε να κάνουμε. Τώρα έπρεπε να τελειώσουν τη δουλειά: να σκοτωθούν. Και γι’ αυτούς, τι θα είναι; Δέκα λεφτά καθυστέρηση στο καθορισμένο ωράριο» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
Το έργο διαδραματίζεται κατά την περίοδο της κατάρρευσης της Γαλλίας το 1940, μπροστά στην προέλαση των ναζιστικών στρατευμάτων, και εστιάζει στην εμπειρία της ήττας, της διάλυσης και της υπαρξιακής αγωνίας.
Το μυθιστόρημα παρακολουθεί τον μαθηματικό και διανοούμενο Ματιέ Ντελαρύ και άλλους χαρακτήρες της τριλογίας μέσα στο χάος της στρατιωτικής κατάρρευσης. Η Γαλλία βρίσκεται σε αποσύνθεση: ο στρατός υποχωρεί, οι θεσμοί καταρρέουν, και οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με την ωμή πραγματικότητα της ιστορικής ήττας. Δεν πρόκειται για ηρωικό πολεμικό αφήγημα· αντίθετα, ο Σαρτρ περιγράφει τη σύγχυση, τον φόβο, την αδράνεια και τη βαθιά αίσθηση ματαιότητας.
Το βιβλίο αποτελεί λογοτεχνική έκφραση του υπαρξισμού του Σαρτρ. Η ελευθερία, που σε προηγούμενα μέρη της τριλογίας εμφανιζόταν ως δυνατότητα επιλογής, εδώ βιώνεται ως βάρος μέσα σε συνθήκες ακραίου περιορισμού. Η ήττα αποκαλύπτει την αλήθεια των προσώπων: άλλοι βυθίζονται στην παθητικότητα, άλλοι αναζητούν νόημα μέσα στην καταστροφή.
Ο «θάνατος στην ψυχή» δεν αφορά μόνο τον φυσικό θάνατο αλλά και μια εσωτερική νέκρωση — την απώλεια βεβαιοτήτων, ιδεολογιών και αυταπατών. Οι χαρακτήρες βιώνουν την απογύμνωση από ψευδαισθήσεις: η ιστορία δεν υπακούει σε ηθικά σενάρια και η ατομική ευθύνη δεν αναιρείται ακόμη και μέσα στο χάος.
Το «Με τον θάνατο στην ψυχή» αποτελεί κορύφωση της τριλογίας, καθώς φέρνει τους χαρακτήρες αντιμέτωπους με το απόλυτο όριο: την ιστορική συντριβή και την προσωπική ευθύνη. Το μυθιστόρημα αναδεικνύει τη βασική θέση του Σαρτρ ότι ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες, ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος — δηλαδή να επιλέγει και να φέρει το βάρος των επιλογών του.
Πρόκειται για ένα σκοτεινό, απαιτητικό αλλά βαθιά στοχαστικό έργο, που συνδυάζει ιστορική μαρτυρία και φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στην ελευθερία, την ήττα και την ανθρώπινη ευθύνη.
Πηγή:
Σαρτρ. Με τον θάνατο στην ψυχή. Εκδόσεις Αρσενίδη.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου