Διαβάζοντας το βιβλίο: Παραμύθια και καθημερινή ζωή

«Εστιάζοντας στο λαϊκό παραμύθι ως ένα σύνολο πολύσημων συμβόλων, κοινωνικών πρακτικών, αισθητικών κανόνων και προσωπικών επιλογών και συναισθημάτων, το βιβλίο αυτό εξετάζει κάποια από τα πιο δυναμικά αφηγηματικά σχήματα που διατρέχουν την καθημερινή ζωή και την προφορική επικοινωνία των ελληνικών αγροτικών κοινοτήτων στη διάρκεια του μεταβατικού 20ού αιώνα, όταν οι αλλαγές στους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς μηχανισμούς κοινωνικής συγκρότησης αλλάζουν επίσης και τις αφηγηματικές συνήθειες. 

 

Η έρευνα επικεντρώνεται σε ένα σώμα παραμυθιακών παραλλαγών που καταγράφηκε στη διάρκεια μιας μακροχρόνιας επιτόπιας έρευνας σε δύο χωριά της Ρόδου -Αφάντου και Αρχάγγελο-, συγκριτικά με αντίστοιχες προφορικές αφηγήσεις που συγκεντρώθηκαν σε άλλες περιοχές (Μακεδονία, Θράκη, Θεσσαλία, Σποράδες, Κυκλάδες, Κρήτη, αλλά και από προσφυγικούς μικρασιατικούς πληθυσμούς). Με έμφαση στη λαογραφική θεωρία των ειδών, την ιστορικογεωγραφική μέθοδο, τη μελέτη των κοινωνικών και παραστασιακών πλαισίων της αφήγησης και τη συγκριτική ανάλυση θεμάτων, μοτίβων και υφολογικών στοιχείων κάθε παραμυθιού και κάθε αφηγητή, στο πλαίσιο της ευρύτερης ελληνικής, ευρωπαϊκής-μεσογειακής και διεθνούς παράδοσης, η συγγραφέας υπογραμμίζει ότι αφηγητές και ακροατές μοιράζονταν την πεποίθηση ότι τα παραμύθια, αν και ολοφάνερα συνδέονταν με την ψυχαγωγία και έναν κόσμο φαντασιακής εκπλήρωσης των επιθυμιών, κυρίως αξιολογούνταν σε σχέση με τις ίδιες τις ζωές τους, ως ένα μεταμφιεσμένο σύστημα πραγμάτευσης κοινωνικών ρόλων και συμπεριφορών. Από αυτήν την άποψη, οι ψυχολογικές εντάσεις και οι αισθητικές αντιθέσεις του λαϊκού παραμυθιού σχολιάζουν πλευρές της συλλογικής ζωής, από τις οικογενειακές σχέσεις και τις σχέσεις των φύλων έως κοινωνικά-ταξικά, οικονομικά και ηθικά ζητήματα» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Η μέθοδος του Franz Boas ήταν να ψάχνει έξω από το παραμύθι για να ανακαλύψει τα γεγονότα, την ιστορία και τα εθνογραφικά δεδομένα πίσω από αυτό, καθώς υποστήριζε ότι μια συλλογή λαϊκών διηγήσεων καθρεφτίζει τη ζωή των ανθρώπων που λένε αυτές τις ιστορίες. […]

Οι λαογράφοι επίσης αναρωτιούνται τι μπορούν να μάθουν για τη ζωή των ανθρώπων από τις οπτικές που υιοθετούν στις ιστορίες τους. Το λαϊκό παραμύθι είναι σαν ένα πηγάδι που δεν ξέρουμε το βάθος του, αλλά από όπου ο καθένας αντλεί σύμφωνα με τις ανάγκες του, αναφέρει ο Rohrich. […]

Ένα παραμύθι, μια παροιμία ή μια τελετουργία μπορεί να μοιράζονται ένα κοινό λεξιλόγιο, αλλά χαρακτηρίζονται από διαφορετικούς κανόνες σύνθεσης. Το επίπεδο των σημασιών προσδιορίζεται επομένως από το είδους ή από τον συγκεκριμένο παραμυθιακό πυρήνα» (σελ. 136).

 

Πηγή

Καπλάνογλου, Μ. (2022).Παραμύθια και καθημερινή ζωή. Εκδόσεις Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Η άγρια σκέψη

Του Claude Levi- Strauss

 

«Η Άγρια σκέψη, δημοσιευμένη το 1962, περιλαμβάνει την καλύτερη έκθεση των νόμων οι οποίοι, σύμφωνα με τον Levi-Strauss, διέπουν την ανθρώπινη νόηση στις κοινωνίες χωρίς γραφή. Ως "άγρια σκέψη" ο Γάλλος ανθρωπολόγος όρισε τη μορφή εκείνη της σκέψης που αναδύθηκε κατά τη νεολιθική περίοδο και η οποία οδήγησε στην ανακάλυψη των "τεχνών του πολιτισμού": στην κεραμική, στην υφαντική, στη γεωργία και στην εξημέρωση των ζώων, δραστηριότητες που εξακολουθούν να αποτελούν τα ερείσματα της ανθρώπινης ζωής. 

 

Η αρχή των ανακαλύψεων αυτών θα πρέπει να αναζητηθεί στην επιμονή της άγριας σκέψης να παρατηρεί την εμπειρική ποικιλομορφία και να την εκμεταλλεύεται πρωτίστως θεωρητικά, προκειμένου να καταστήσει σημαίνοντα τον πραγματικό κόσμο. Σε αντίθεση με τον δυτικό ορθολογισμό, η σκέψη των μη δυτικών κοινωνιών εξακολούθησε να βασίζεται στα δεδομένα των αισθήσεων, φτάνοντας με τον τρόπο αυτό στη δημιουργία μιας "επιστήμης του συγκεκριμένου".

Το όνομα του Levi-Strauss συνδέεται με το επιστημολογικό παράδειγμα της "δομικής ανθρωπολογίας", το οποίο βασίστηκε στην επιλεκτική μεταφορά ορισμένων αρχών της δομικής γλωσσολογίας του F. de Saussure, όπως αυτή τροποποιήθηκε από τη φωνολογία των Ν. Trubetzkoy και R. Jakobson. Η προσέγγιση που εισηγήθηκε ο Levi-Strauss ξεπέρασε τα όρια της ανθρωπολογικής θεωρίας και επηρέασε μια σειρά επιστημονικούς κλάδους όπως, μεταξύ άλλων, η ψυχανάλυση, η πολιτική θεωρία, η φιλοσοφία ή η λογοτεχνική κριτική.

Παρά το γεγονός ότι σήμερα πλέον η δομιστική προσέγγιση έχει διακλαδιστεί στα ποικίλα μεταδομιστικά ρεύματα, το έργο του Levi-Strauss παραμένει "κλασικό", και για τους νέους δρόμους που διάνοιξε για την ανθρωπολογική σκέψη αλλά και για το όραμά του για μια ισότιμη αποτίμηση των πολιτισμικών εκφράσεων όλων των κοινωνικών ομάδων, είτε αυτές ανήκουν στον δυτικό κόσμο είτε στις ταχύτατα εξαφανιζόμενες κοινωνίες των επονομαζόμενων "αγρίων"» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Ανάμεσα στη μαγεία και την επιστήμη επομένως η πρώτη διαφορά θα ήταν ότι η μία αξιώνει μια καθολική και ακέραιη αιτιοκρατία, ενώ η άλλη λειτουργεί διακρίνοντας επίπεδα, από τα οποία ορισμένα μόνον επιδέχονται μορφές αιτιοκρατίας που θεωρούνται ανεφάρμοστες σε άλλα επίπεδα. Αλλά μήπως θα μπορούσε κανείς να προχωρήσει ακόμη παραπέρα και να θεωρήσει ότι η αυστηρότητα και η ακρίβεια που παρουσιάζουν η μαγική σκέψη και οι τελετουργικές πρακτικές προδίδουν, κατ’ ουσίαν, μιαν ασυνείδητη αντίληψη όσον αφορά την αλήθεια της αιτιοκρατίας ως τρόπου ύπαρξης των επιστημονικών φαινομένων, οπότε η αιτιοκρατία θα ήταν γενικά ένα αντικείμενο υποψίας και παιχνιδιού πριν ακόμη καταστεί αντικείμενο γνώσης και σεβασμού; Σ’ αυτή την περίπτωση, οι τελετουργίες και οι μαγικές δοξασίες θα μπορούσαν να θεωρηθούν εκδηλώσεις πίστης προς μιαν αγέννητη ακόμη επιστήμη» (σελ. 35).  

 

Πηγή:

Claude Levi- Strauss. 2019. Η άγρια σκέψη. Εκδόσεις Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ένας σχεδόν τέλειος ένοχος

Του Πασκάλ Μπρυκνέρ

 

«Πώς κατέληξε ο ‘’λευκός’’ άντρας ο αποδιοπομπαίος τράγος των ημερών μας; Ποιοι μετασχηματισμοί στις δυτικές κοινωνίες δημιούργησαν τους μηχανισμούς που του φορτώνουν την ευθύνη για όλες τις συμφορές της ανθρωπότητας διαχρονικά; Με ορόσημο την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο διάσημος Γάλλος συγγραφέας εξετάζει, µε λόγο αντισυμβατικό και άρτια δομημένη επιχειρηματολογία, τη διολίσθηση στη Γαλλία αλλά και σε όλη την Ευρώπη από τον προοδευτισμό του τριπτύχου «φεμινισμός – αποαποικιοποίηση – αντιρατσισμός» της παραδοσιακής αριστεράς στον σκοταδισμό που εκπροσωπεί η κακοχωνεμένη made in USA εκδοχή του.

Αναλύοντας την τρέχουσα επικαιρότητα και αντλώντας στοιχεία από τη νεότερη και σύγχρονη παγκόσμια ιστορία, ο Πασκάλ Μπρυκνέρ διατυπώνει το εξής ερώτημα: Μήπως η αδιαμαρτύρητη αποδοχή του στίγματος του σύγχρονου αποδιοπομπαίου τράγου για τον λευκό άντρα οδηγεί εν τέλει στην υποκατάσταση ενός ρατσισμού από έναν άλλον και σε ένα είδος πολέμου όλων εναντίον όλων;» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Ο Mπρυκνέρ είναι πάντοτε επιφυλακτικός απέναντι στην ιδεολογική στράτευση που βασίζεται στην απόλυτη παράδοση κι όχι στον ορθό λόγο. Ήταν και είναι αλλεργικός στη μία και μόνη αλήθεια, στις απόλυτες γενικεύσεις».  Fabrice Gaignault, Lire.

«Στο εμπεριστατωμένο αυτό βιβλίο, ο Πασκάλ Μπρυκνέρ φωτίζει –µε νευρώδη γραφή– την κατασκευή του “λευκού αποδιοπομπαίου τράγου”, συνθέτοντας τη γενεαλογία και την κλινική εικόνα της “καινούριας πανούκλας” που κατακλύζει την αποδυναμωμένη Δύση».  Emmanuel Hecht, Lire.

«Σε μια κοινωνία που επηρεάζεται όλο και περισσότερο από την ιδεολογική ποικιλομορφία, η κριτική στάση του Μπρυκνέρ απέναντι σ’ αυτήν τη ριζοσπαστικοποίηση φανερώνει αληθινό θάρρος».  Rachel Binhas, Marianne.

«Είμαστε όλοι μετανάστες, λοιπόν, είτε μας αρέσει είτε όχι. Οι πρόγονοί μας ήταν μετανάστες, εξηγούσε ο ιστορικός Ζεράρ Νουαριέλ… Να, λοιπόν, που οδηγούμαστε σε έναν εξτρεμισμό της ετερότητας. Από το μεταναστευτικό ζήτημα προκύπτει ένα διπλό διακύβευμα: αυτό της τιμής μας και εκείνο του Τελείως Άλλου ως φορέα Σωτηρίας. Ο Τελείως Άλλος στη θεολογία είναι πάντα ο Θεός, ο απόλυτα υπερβατικός, κυρίως κατά τον καλβινιστή Καρλ Μπαρτ» (σελ. 367).

 

Πηγή:

Πασκάλ Μπρυκνέρ. 2024. Ένας σχεδόν τέλειος ένοχος. Εκδόσεις Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Συντροφιά με τον άνεμο

Της Γρηγοριάδου- Σουρέλη Γαλατεία

 

«Τρία από τα πιο όμορφα παραμύθια της πολυγραφότατης συγγραφέως, όπου δίπλα στην οργιαστική φαντασία υπάρχουν μηνύματα και προβάλλονται αξίες. 

 

Στο πρώτο, μια γριά πουκαμίσα που την πειράζει η υγρασία, γιατί έχει αρθριτικά, παρασύρεται από τον άνεμο και μαζί του γυρίζει όλο τον κόσμο, λέγοντας όλα τα παραμύθια που τόσα χρόνια είχε μάθει. Η σοφία των γηρατειών προσφέρει τη χαρά στους νέους.

Στο δεύτερο, είναι ένας μικρός γκρινιάρης πιγκουίνος. Έχει πολλά δικά του παιχνίδια, αλλά δεν έχει φίλους. Για να αποκτήσει, πρέπει πρώτα να μάθει να προσφέρει και να μοιράζεται τη χαρά του με τους άλλους.

Στο τρίτο, ένα ξυπνητήρι ερωτεύεται ένα ρολόι-κούκο. Τι παράξενος έρωτας! Όμως στον κόσμο των παραμυθιών όλα γίνονται. Ακόμα και δύο ρολόγια να ξεχάσουν να μετρούν την ώρα» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Μια γριά πουκαμίσα κρυώνει. Όποια ηλιαχτίδα είναι κοντά στην οδό Κληματαριάς, στη Φωτεινούπολη, να τρέξει, να τη ζεστάνει. Να τρέξει να τη στεγνώσει» (σελ. 19).

«Ήταν ένα πολύ όμορφο πιγκουινάκι. Πώς το έλεγαν; Νομίζω Τσίρι τίρι ουφ ουφ ουφ. Εκτός αν το Τσίρι τίρι ήταν το όνομά του, και το ουφ ουφ ουφ του το κόλλησαν μετά, επειδή όλο ουφ και ουφ έκανε» (σελ. 49).

«Ο ξυπνητήρος ξεκίνησε και πήγε στην πολιτεία και ζει τώρα παρέα με την Τιρολέζα του. Όταν νυχτώνει κι όλοι έχουν πάει στο κρεβάτι, βγαίνει η Τιρολέζα» (σελ. 82).

 

Πηγή:

Γρηγοριάδου- Σουρέλη Γαλατεία. 2011. Συντροφιά με τον άνεμο. Εκδόσεις Πατάκη.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Τα πάθη του Έρωτα

Του Blaise Pascal

«Στη μεγάλη ψυχή όλα είναι μεγάλα. Η καθαρότητα του πνεύματος συνεπάγεται και την καθαρότητα του πάθους. Μόνος, ο άνθρωπος είναι ατελής πρέπει να βρει ένα ταίρι για να 'ναι ευτυχής. Ας μην αποκλείουμε τη λογική απ' τον έρωτα - αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του. Είχαν άδικο οι ποιητές που περιέγραψαν τον έρωτα τυφλό. Η αλήθεια των παθών δεν μεταμφιέζεται τόσο εύκολα όσο οι σοβαρές αλήθειες. Ένας σιωπηλός έρωτας είναι άλλωστε πιο διαπεραστικός από τα όποια λόγια. (Blaise Pascal, 1632-1662)», (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου). 

 

Στο έργο αυτό, ο έρωτας παρουσιάζεται όχι μόνο ως πηγή ευτυχίας αλλά και ως αιτία βαθιάς οδύνης. Ο Pascal αναδεικνύει τη διττή φύση του συναισθήματος: από τη μια πλευρά, ο έρωτας εξυψώνει τον άνθρωπο και του δίνει νόημα, από την άλλη, μπορεί να τον οδηγήσει σε εσωτερικές συγκρούσεις, πάθη και αδιέξοδα.

Οι χαρακτήρες συχνά βιώνουν έντονες ψυχολογικές μεταπτώσεις, γεγονός που δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη ψυχή μπροστά στην ερωτική επιθυμία. Ο έρωτας δεν είναι ποτέ απλός ή ‘’αγνός’’, αλλά εμπεριέχει  ζήλια, πάθος, εγωισμό και φόβο απώλειας.

Ο έρωτας λειτουργεί ως καθρέφτης του εαυτού μας: μέσα από αυτόν οι ήρωες ανακαλύπτουν τις αδυναμίες αλλά και τις βαθύτερες ανάγκες τους.

«Πόσο ευτυχισμένη είναι μια ζωή όταν αρχίζει με τον έρωτα και τελειώνει με τη φιλοδοξία! Αν μπορούσα να διαλέξω, αυτήν θα διάλεγα. Όσο έχουμε φωτιά, μας αγαπάνε, αλλά η φωτιά αυτή σβήνει, χάνεται: πόσο ευρύχωρη και ωραία είναι τότε η θέση για τη φιλοδοξία! Η ταραχώδης ζωή τέρπει τα μεγάλα πνεύματα, ενώ στα μέτρια δεν προκαλεί καμία ευχαρίστηση, είναι σε όλα μηχανές. Να γιατί, όταν η ζωή αρχίζει με τον έρωτα και τελειώνει με τη φιλοδοξία, είμαστε στην ευτυχέστερη δυνατή κατάσταση για την ανθρώπινη φύση» (σελ. 25).

«Ο άνθρωπος είναι γεννημένος για την ηδονή: το αισθάνεται, είναι αυταπόδεικτο. Ακολουθεί, λοιπόν, τη λογική του αφηνόμενος στην ηδονή. Αλλά πολύ συχνά αισθάνεται το πάθος στην καρδιά του χωρίς να ξέρει από πού άρχισε» (σελ. 31).

 

Πηγή:

Blaise Pascal. 2007. Τα πάθη του έρωτα. Εκδόσεις Ροές.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Η τέχνη και ο χώρος

«Με αφετηρία την τέχνη της γλυπτικής ο Martin Heidegger σε αυτό το σύντομο μελέτημά του, που μπορεί να θεωρηθεί και το «κύκνειο άσμα» του, ξαναστοχάζεται το ζήτημα του χώρου που τον είχε απασχολήσει από τα νεανικά του ήδη χρόνια. 

Η ειδική θεώρηση, σταθερά από την πλευρά του ανθρώπινου υποκειμένου, φωτίζει τη συνάρτηση του χώρου με την τέχνη οιονεί παραγωγού της αλήθειας για τη ζωή μας» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

 

Στο έργο αυτό ο Heidegger διερευνά πως το έργο τέχνης και κυρίως το γλυπτό δεν καταλαμβάνει απλώς έναν προϋπάρχοντα χώρο, αλλά ανοίγει και ορίζει τον ίδιο τον χώρο.

«Ο χώρος ανήκει άραγε στα αρχέγονα φαινόμενα, με την αντίληψη των οποίων καταλαμβάνει τον άνθρωπο ένα δέος που μπορεί να οδηγηθεί έως την αγωνία; Διότι πίσω από τον χώρο, τουλάχιστον έτσι φαίνεται, δεν υπάρχει τίποτα στο οποίο θα μπορούσε κανείς να αναχθεί. Ενώπιον αυτού δεν υπάρχει καμία διαφυγή προς κάτι άλλο. Ό,τι ιδιάζει στον χώρο πρέπει να δειχθεί αφ’ εαυτού του» (σελ. 36).

«Το κενό δεν είναι κάτι μηδαμινό. Ούτε είναι ένα ελάττωμα. Μέσα στη γλυπτική ενσάρκωση το κενό παίζει κατά τον τρόπο της αναζητητικής, προτάσσουσας εγκαθίδρυσης τόπων» (σελ. 51).

 

Heidegger, Martin. 2006. Η τέχνη και ο χώρος. Εκδόσεις Ινδίκτος.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Η αθλιότητα του ανθρώπου

Του Blaise Pascal

 

«Εφόσον δεν μπορούν να εξαναγκάσουν τη δικαιοσύνη, καθιστούν δίκαιη την υπακοή στη δύναμη, αφού δεν μπορούν να ισχυροποιήσουν τη δικαιοσύνη, δικαιώνουν την ισχύ».  

 

«Εφόσον δεν μπορούν να εξαναγκάσουν σε υπακοή τη δικαιοσύνη, καθιστούν δίκαιη την υπακοή στη δύναμη· αφού δεν μπορούν να ισχυροποιήσουν τη δικαιοσύνη, δικαιώνουν την ισχύ. Γράφοντας στις περίφημες "Σκέψεις" του για τη δεινή οντολογική θέση και τελικά για την αθλιότητα που χαρακτηρίζει το είδος μας, ο «μαθηματικός φιλόσοφος» Μπλεζ Πασκάλ δεν αποκηρύσσει ούτε αποστρέφεται ψυχρά. Βλέπει απλώς τον κόσμο και τον εαυτό του από μια απόσταση που ζαλίζει: γιατί το αίνιγμα της ύπαρξής μας δεν καθιστά πια τον άνθρωπο μέτρο όλων των πραγμάτων αλλά το εκκρεμές ανάμεσα στο μηδέν και το άπειρο - έναν μικρό δισταγμό του σύμπαντος. Και διαθέτει ακόμη την οξυδέρκεια, ήδη από τον 17ο αιώνα, να μην προτείνει κανένα σύστημα, μόνο την παραδοχή ότι κανένα σύστημα δεν αρκεί - μια γνήσια φιλοσοφική διακήρυξη αβεβαιότητας, με τη μορφή πνευματικής εξομολόγησης, που λυτρώνεται από την ίδια της την αγωνία» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Όταν δεν γνωρίζουμε την αλήθεια ενός πράγματος, είναι βολικό να υπάρχει ένα κοινό σφάλμα που ικανοποιεί το ανθρώπινο μυαλό… Διότι η κύρια ασθένεια του ανθρώπου είναι η ανήσυχη περιέργειά του για πράγματα που δεν μπορεί να γνωρίσει, δεν του κάνει τόσο κακό να σφάλλει όσο να είναι τόσο ανώφελα περίεργος».

«Οι καλές πράξεις που μένουν εν κρυπτώ είναι οι πιο αξιέπαινες» (σελ. 62).

«Περί της επιθυμίας να μας εκτιμούν όσοι είναι γύρω μας. –Η αλαζονεία μας διακατέχει πολύ φυσιολογικά, στις αθλιότητες, στα λάθη μας κ.ο.κ. Ευχαρίστως χάνουμε και τη ζωή μας, φτάνει να μιλήσουν για αυτό.

Ματαιοδοξία: παιχνίδι, κυνήγι, επίσκεψη, κωμωδίες, ψευτοδιαιώνιση του ονόματος» (σελ. 63).

«Η φύση μας έγκειται στην κίνηση, η πλήρης ακινησία είναι ο θάνατος» (σελ. 84).

«Ανία. Τίποτα πιο αβάσταχτο για τον άνθρωπο από την πλήρη σχόλη, χωρίς πάθη, χωρίς μέριμνα, χωρίς διασκέδαση, χωρίς εργασία. Νιώθει τότε τη μηδαμινότητά του, την εγκατάλειψή του, την ανεπάρκειά του, την εξάρτησή του, την αδυναμία του, το κενό του. Πολύ σύντομα θα βγάλει από τα βάθη της ψυχής του την ανία, το σκοτάδι, τη θλίψη, την πικρία, τον θυμό, την απελπισία» (σελ. 85).

 

Blaise Pascal. 2011. Η αθλιότητα του ανθρώπου. Οξύ, Επίλεκτα.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Πάσχα (V)

 

Μακάριοι όσοι μπορούν να θρέψουν την ύπαρξή τους με το φως του όρθρου της Κυριακής και να κρατήσουν τη λαμπαδίτσα τους αναμμένη σε μια απόμερη κόχη του εαυτού των, θησαυρό καλοσύνης και ανεξάντλητη πηγή μακροθυμίας και παρηγοριάς. Μακάριοι όσοι μπορούν με τα πάμφωτα μάτια του λησμονημένου παιδιού να ξαναβλέπουν μέσα στη νύχτα τους φωσφορισμούς των Αγγέλων και τους αρωματισμένους βοστρύχους των Μυροφόρων! 

 

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Χειρόγραφα της μοναξιάς, 1991.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Πάσχα (IV)

 

 

Μα ο παιδιάτικος όρθρος της Ανάστασης δεν είναι μονάχα η ώρα της θείας παρουσίας. Είναι και η ώρα της σπιτικής καλοσύνης. Είναι η ώρα που ο άνθρωπος δένεται με τους προγόνους του, με τους γύρω του, με τον τόπο του, που αισθάνεται βαθύτερο και ευγενικότερο τον εαυτό του. Η φαντασμαγορία της πασχαλινής ευφροσύνης γίνεται ψυχικό γεγονός και όσο μακραίνει το διάστημα, τόσο φωτεινότερη στέκεται στα βάθη της μνήμης- στο τέλος, είναι ένας ολόκληρος παράδεισος, κάτι που κανείς δεν κατορθώνει να το συλλάβει σε όλη την ένταση του εξουσιαστικού του συμβόλου. 

 

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Χειρόγραφα της μοναξιάς, 1991.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Πάσχα (ΙΙΙ)

 

 

Το γέρικο σπίτι της πρώτης Ανάστασης ξέφτισε, χάλασε, σωριάστηκε. Οικοδόμοι και μαραγκοί έχτισαν στον τόπο του άλλο σπίτι. Καινούργιοι νοικοκυραίοι, άλλα παιδιά, άλλα χαμόγελα το γέμισαν με την αξεθύμαστη ζωντάνια τους. Οι παλιοί πήραν  μονάχα τη μνήμη του μαζί τους και φύγανε και πήγανε σε άλλους τόπους. Στο αναμεταξύ το λαμπριάτικο τραπέζι, η ζεστή κουλούρα και το κόκκινο αυγό, μάζευαν ολοένα και λιγότερους ολόγυρά τους. Η γιαγιούλα πήγε να ιδεί την άλλη ανάσταση, την ανάσταση ζωής και την ανάσταση ‘’κρίσεως’’. 

 

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Χειρόγραφα της μοναξιάς, 1991.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

 

Πάσχα (ΙΙ)

 

 

 

 

Ο καθένας δημιουργεί μέσα του τη δική του ανάσταση, που είναι μια και πολλαπλή, που είναι πάντα ανοιξιάτικη και κατάφωτη, και πρόσχαρη κι εγκάρδια, την ανάσταση του παλιού σπιτιού, με τα χαμόγελα της μανούλας και τη συλλογισμένη φαιδρότητα του πατέρα και τα ξαφνιασμένα ξεσπάσματα των παιδιών, που κάθονται όλα ολόγυρα στο τραπέζι, με τα μάτια αλλοπαρμένα από τη χαρούμενη αγρύπνια, με την έκφραση λαίμαργη και επίσημη, με τη μεγάλη ολάσπρη λαμπάδα, που καίει μπροστά στο καπνισμένο εικονοστάσι, και με το φάσμα της πανάρχαιας γιαγιούλας που περιμένει εκεί στο παραγώνι το άγγελμα της ανάστασης, που είναι ίσως και η τελευταία δική της ανάσταση. 

 

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Χειρόγραφα της μοναξιάς, 1991.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Καλό Πάσχα (Ι)

 

Μα να, η καμπάνα σημαίνει. Μια θάλασσα από βιολέτες και πασχαλιές ανθίζει στους κήπους. Τα χελιδόνια ξανάχτισαν τη φωλιά τους. Τα βουνά είναι βαθυγάλαζα και οι κάμποι ανθισμένοι. Κι η νύχτα η πολύαστρη των θαυμάτων ξετυλίγεται με την προαιώνια αταραξία της προς τον όρθρο της Κυριακής. Δεν είμαστε πια παιδιά. Μα ένα πλήθος αστραφτερά, παιδιάτικα ματάκια είναι πρόθυμα να αγρυπνήσουν και τούτη την χρονιά για να πάρουν μαζί τους τη μεγάλη χαρά της σπιτικής ανάστασης. Θα την ξαναζήσουμε την παιδιάτικη ανάσταση και σε τούτη τη νέα στιγμή, θα θυμηθούμε όσους λείπουν, θα κοιτάξουμε όσους υπάρχουν ολόγυρά μας, θα θησαυρίσουμε μέσα μας όση στοργή μας προσφέρεται και θα ξεκινήσουμε για το παραπέρα ταξίδι, ξανανιωμένοι από το φως και το θάλπος της κλητής και αγίας ημέρας, της μιας των Σαββάτων.

 

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Λαμπρή του 1938, Χειρόγραφα της μοναξιάς, 1991. 

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Διαβάζοντας το βιβλίο: Φωτογραφοθεραπεία και Παραμυθοθεραπεία

Αποσπάσματα για την παραμυθοθεραπεία

 

«Μια ουσιαστική συμβολή του παραμυθιού στην ψυχολογική λειτουργία είναι ότι τα παιδιά ταυτίζονται με τους ήρωες των παραμυθιών (Μαλαφάντης, 2014· Bettelheim, 1995). Μέσα από τα παραμύθια τα παιδιά βοηθιούνται στο να προβάλλουν το «Εγώ» τους και επίσης να εκφράσουν κάποιες ονειροπολήσεις τους, φαντασιώσεις τους και επιθυμίες τους. Επιπροσθέτως, μέσα από τα παραμύθια τα παιδιά μπορούν να επεξεργαστούν τα ψυχικά τους βιώματα και να κατανοήσουν τις εσωτερικές συγκρούσεις τους και να τις επιλύσουν μέσα από τη φαντασία τους (Aνασόντζη, 2019· Bettelheim, 1995). Κατά τη διάρκεια της διήγησης, το παιδί ενισχύεται ηθικά και ψυχικά, καθώς επεξεργάζεται τρόπους αντιμετώπισης παρόμοιων καταστάσεων, όπως οι καταστάσεις που οι ήρωες αντιμετωπίζουν στις περιπέτειές τους. Το παραμύθι βιώνεται ως μια ανάγκη από το παιδί, προκειμένου αυτό να καθαρθεί από τα άγχη του και τις αγωνίες του. Μάλιστα, το χαρακτηριστικό κλείσιμο των παραμυθιών από τους αφηγητές, όπως λ.χ. «ήμουν κι εγώ εκεί κι έφαγα και ήπια κι ακόμα στάζουν τα μουστάκια μου κρασί» φανερώνει την αληθοφάνεια όσων αφηγήθηκε, κι αυτό γίνεται επειδή το παιδί έχει ανάγκη να στηρίζεται στην αλήθεια και όχι στο ψέμα (Σακελλαρίου, 2003, σελ. 82-83)».

«Το θεραπευτικό παραμύθι βασίζεται σε μια αφήγηση που συμβάλλει στην ανάδειξη μιας προβληματικής κατάστασης, σε μια συγκεκριμένη εμπειρία, σε συγκεκριμένες περιστάσεις και στην αναζήτηση λύσεων. Το παραμύθι είναι ένα μέσο που δίνει την ευκαιρία στο άτομο να γνωρίσει τον εαυτό του, να έρθει σε επαφή με τα συναισθήματά του και να επεξεργαστεί εμπειρίες, τραύματα και συγκρούσεις που έχει βιώσει στο παρελθόν. Τα παραμύθια μπορούν να έχουν παγκόσμια-καθολικά θέματα και να ειδωθούν ως δραματικές αναπαραστάσεις βασικών ψυχολογικών διεργασιών. Ενθαρρύνουν τη δημιουργική σκέψη, μετατρέπουν σε καθολικά τα προβλήματα, ώστε να είναι αντιληπτά και κατανοητά από όλους, ενώ δημιουργούν μια ελπίδα για το μέλλον (Pasca, 2015·Smirnioti et al., 2017)», σελ. 185.

«Η παραμυθοθεραπεία επιτρέπει στο άτομο να καταλάβει πώς τα συμπτώματα και τα συναισθήματα μέσα από τα παραμύθια μπορεί να τα επεξεργαστεί συμβολικά ή μεταφορικά και εν τέλει να τα αποδεχτεί. Το θεραπευτικό παραμύθι στηρίζεται στην αφήγηση, καθώς αποτελεί έναν σύνδεσμο ανάμεσα σε σώμα και ψυχή. Μέσα από το βίωμα του παραμυθιού, ο θεραπευόμενος σκέφτεται και δρα, ζει και εκφράζεται. Το θεραπευτικό παραμύθι μπορεί να μεσολαβήσει ανάμεσα στον πόνο και την οδύνη. Το άτομο μπορεί να έρθει πιο κοντά στο πρόβλημα που το απασχολεί με έναν συμβολικό τρόπο (Pasca, 2015)», σελ. 186.

«Η αφήγηση ιστοριών επιτρέπει τη μεταφορά της γνώσης με αποτελεσματικό τρόπο, καθώς είναι πιο εύκολο να κατανοηθεί τι λέμε στους άλλους και στους εαυτούς μας για τις εμπειρίες μας. Γνωσιακοί-συμπεριφορικοί θεραπευτές μπορούν να ενσωματώσουν ιστορίες, μεταφορές και αναλογίες στην καθημερινή τους πρακτική. Η ανάπτυξη ιστοριών σε ένα ομαδικό πλαίσιο μπορεί να ενισχύσει τις σχέσεις (την ψυχική επαφή μεταξύ των μελών της ομάδας), να ενεργοποιήσει τα μέλη ώστε αποκτήσουν μια νέα οπτική (Blenkiron, 2005· Ruini et al., 2014·Treadwell et al., 2011)», σελ. 210.

 

Αποσπάσματα από το βιβλίο:

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Φωτογραφοθεραπεία και Παραμυθοθεραπεία (Ι)

Αποσπάσματα για τη φωτογραφοθεραπεία

 

«Ο εαυτός και η ταυτότητα του ατόμου αποτελούνται από μια αφηγηματική δομή. Η αφήγηση είναι αυτή που συνδέει τη φωτογραφία με την ιστορία. Η φωτογραφία είναι μια καταγραφή της στιγμής, που το κάθε άτομο την παρατηρεί με τον δικό του τρόπο και κάθε φορά μπορεί να εστιάσει σε διαφορετικές πτυχές της φωτογραφίας. Αυτά που απασχολούν το άτομο, όλα όσα έχει βιώσει, τα συναισθήματα που νιώθει, επηρεάζουν το πώς βλέπει και αναλύει την κάθε φωτογραφία. Η αφήγηση του καθενός και η εντύπωση που διαμορφώνει έχουν υποκειμενικό χαρακτήρα. Οπότε η ερμηνεία της κάθε φωτογραφίας και οι συνδέσεις με πτυχές του εαυτού, αλλά και με οπτικές της ζωής εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, ενώ κάθε φορά η φωτογραφία μπορεί να αναλυθεί και με διαφορετικό τρόπο (Suler, 2023)», σελ. 44.

«Σύμφωνα με τους Stevens και Spears (2009), η φωτογραφοθεραπεία έχει στενούς δεσμούς με τις προσεγγίσεις της art therapy και με το έργο του Carl Jung, ο οποίος θεωρούσε ότι είναι πιο εύκολο να αντιμετωπίσουμε συναισθηματικές δυσκολίες αν τους δώσουμε σχήμα και μορφή, παρά αν μείνουμε μόνο σε μια λεκτική συζήτηση. Η φωτογραφία, όπως και οι άλλες μορφές τέχνης, χρησιμοποιείται ως το μέσο για να μπορέσει ο θεραπευόμενος, μέσα από μια συγκεκριμένη, αντικειμενική μορφή που είναι πιο εύκολη, να εκφράσει συναισθήματα και σκέψεις και να επεξεργαστεί προβλήματα και ανησυχίες που έχει», σελ. 45.

«Η φωτογραφία μπορεί να ενθαρρύνει το άτομο να εστιάσει σε λεπτομέρειες, να αναζητήσει πιθανές αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον και τα πρόσωπα γύρω του. Η ηλικία παίζει ρόλο, καθώς τα ηλικιωμένα άτομα πιο συχνά καταφεύγουν σε μια αναπόληση του παρελθόντος, του εαυτού και της ζωής τους μέσα από φωτογραφίες. Η αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εαυτό και στη φωτογραφία που αποτυπώνει μια εικόνα του παρελθόντος είναι ένας διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν. Το άτομο μεγαλώνοντας μπορεί να πρέπει να αντιμετωπίσει μια αναπηρία, σωματική, κοινωνική ή ψυχική και να μπορέσει να αναγνωρίσει και να αποδεχτεί τη νέα κατάσταση. Η αυτεπίγνωση είναι από τα πιο σημαντικά ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει το άτομο ως μια συνειδητή προσοχή προς τον εαυτό, που αφορά σημαντικές πτυχές του εαυτού (Zwick, 1978)», σελ. 50.

«Μέσω της φωτογραφίας, το άτομο μπορεί να συλλάβει εικόνες με νόημα, ανακαλώντας και δίνοντας στον θεραπευτή πληροφορίες που θα τον βοηθήσουν να κατανοήσει και να ερμηνεύσει τον εσωτερικό του κόσμο (Bignante, 2010). Οι φωτογραφίες μπορούν να αποτελέσουν το ερέθισμα για ανάσυρση πληροφοριών από το ασυνείδητο, που έρχονται στην επιφάνεια με τη μορφή συναισθημάτων, αναμνήσεων και εικόνων (Weiser, 2000). Ο θεραπευόμενος έχει έναν ενεργητικό ρόλο κατά την περιγραφή και ανάλυση των φωτογραφιών και αποτελεί συνεργάτη του θεραπευτή κατά τη θεραπευτική διαδικασία (Van Auken et al., 2010)», σελ. 52.

 

Αποσπάσματα από το βιβλίο:

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Σχέση σημαίνει επιθυμία, οχι υποχρέωση

 

Ο καθένας μπορεί να δώσει έναν δικό του ορισμό για τη σχέση. Η σχέση σημαίνει κάτι διαφορετικό για τον καθένα μας, ενώ όταν σκεφτόμαστε ή φανταζόμαστε μια σχέση μας έρχονται διαφορετικά πράγματα στο μυαλό. Το τι περιμένουμε και προσδοκούμε από μια σχέση εξαρτάται από τα βιώματα και τις εμπειρίες που έχουμε, από την εικόνα που έχουμε από τις σχέσεις γύρω μας, ξεκινώντας από τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια και από την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Τι περιμένουμε από έναν άνθρωπο και

τι είδους συμπεριφορά αξίζουμε; Ποια πράγματα θεωρούμε σημαντικά και σε ποια μπορούμε να υποχωρήσουμε ή να συμβιβαστούμε; Τι είδους αξίες θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικές και απαραίτητες για μια σχέση;

Η σχέση θέλει διαρκή προσπάθεια, δεν αρκεί να μας ενδιαφέρει ο άλλος ή να είμαστε ερωτευμένοι. Η σχέση χρειάζεται χρόνο, για να τη χτίσουμε και χρειάζεται τη διαρκή παρουσία μας, για να μπορέσουμε να τη διατηρήσουμε. Είναι σημαντικό να εξασφαλίσουμε υγιείς σχέσεις, που δεν μας κρατάνε πίσω, δεν βγάζουν τα χειρότερα στοιχεία του χαρακτήρα μας, δεν μας κακοποιούν και δεν γινόμαστε εμείς κακοποιητικοί απέναντι στους άλλους.

Μια υγιής σχέση στηρίζεται στο πάρε-δώσε, χωρίς όμως εξαρτήσεις και έντονη κτητικότητα, δίνοντας ο ένας στον άλλο την ελευθερία της επιλογής και τον δικό του χώρο και χρόνο. Μια υγιής σχέση δέχεται τα θετικά αλλά και τα αρνητικά του καθενός, συγχωρεί τα λάθη και ωθεί σε προσπάθειες βελτίωσης των συμπεριφορών και από τις δύο πλευρές. Μια υγιής σχέση στηρίζεται στην ειλικρίνεια και στη γνήσια συνύπαρξη, στο πραγματικό ενδιαφέρον και στην απόλαυση της πραγματικότητας.

 

Από το βιβλίο: 

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Συναισθηματικά νεκρός...

 

Συναισθηματικά νεκρός… αλλά πόσο θα ζήσεις έτσι;
Για πάντα; Πόσο «ζωντανός» μπορεί να είναι ένας «νεκρός»; Αδιέξοδο… και τώρα τι κάνουμε; Τι πιθανότητες έχουν να ζωντανέψουν τα συναισθήματα; Και πώς να το κάνεις αυτό; Μήπως απλά κοιμούνται; Μήπως όλα μπορούν να γίνουν όπως πριν; Τι μπορεί να ζωντανέψει τα συναισθήματα; Ένας άνθρωπος, μια κατάσταση, ένα ενδιαφέρον; Όποιο κι αν είναι το ερέθισμα μόνο εσύ θα μπορέσεις να το καταφέρεις. Μήπως δεν είναι τελείως νεκρά και είναι απλά μισοπεθαμένα περιμένοντας εσένα να τους δώσεις ξανά ζωή;

 

Από το βιβλίο:

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.