Παρακολουθώντας το θέατρο: For colored girls

Ή When the rainbow is enuf

By Ntozake Shange

 

Στο έργο της Shange αναδεικνύεται η ατρόμητη και ειλικρινή γραφή για τις γυναίκες που παραγκωνίζονται και περιθωριοποιούνται ακόμη και στις σύγχρονες κοινωνίες. Η συγγραφέας αντλεί έμπνευση από καθιερωμένες μορφές τέχνης για να δημιουργήσει ένα έργο που περιγράφει μια συγκεκριμένη κουλτούρα. Οι χαρακτήρες, που είναι γυναίκες, μιλούν με ειλικρίνεια για την εμπειρία τους, που είναι συναισθηματική και πιστευτή. Το έργο της είναι προκλητικό, δημιουργώντας προσωπικές συναισθηματικές αντιδράσεις και έντονα συναισθήματα στον θεατή.   

                           

Η Ntozake Shange αξιοποίησε στο έργο της τόσο τις προσωπικές της εμπειρίες ζωής όσο και τις εμπειρίες γυναικών που γνώρισε στην πορεία της. Αν και γεννήθηκε σε μια εύπορη οικογένεια, αναγκάστηκε να φοιτήσει σε ένα σχολείο φυλετικής ενσωμάτωσης, όπου βίωσε έντονες διακρίσεις. Σε νεαρή ηλικία παντρεύτηκε και σύντομα χώρισε, γεγονός που την υποχρέωσε να ξεκινήσει τη ζωή της από την αρχή.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Shange βρέθηκε σε βαθιά υπαρξιακή κρίση. Η ίδια έχει περιγράψει εκείνη τη φάση ως μια προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο της ζωής της, καθώς δεν μπορούσε να προσδιορίσει τη θέση της στην κοινωνία. Δεν ήταν πλέον σύζυγος ή κόρη και αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει τον εαυτό της ως ανεξάρτητη γυναίκα, διαμορφώνοντας εκ νέου την ταυτότητά της.

Η Shange μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον με έντονη επαφή με τις τέχνες, καθώς οι γονείς της τη σύστησαν από μικρή ηλικία σε καλλιτέχνες και πολιτιστικά ρεύματα. Αργότερα, η Shange σπούδασε διάφορες μορφές τέχνης, μεταξύ των οποίων η αφρικανική αφήγηση, η θρησκεία και ο χορός. Όλα αυτά τα στοιχεία ενσωματώθηκαν στο έργο της και διαμόρφωσαν τη μοναδική μορφή της σκηνικής της έκφρασης.

Το έργο αποτελείται από μια σειρά ποιητικών σκηνών που εκφωνούνται από επτά γυναίκες, καθεμία συνδεδεμένη με ένα χρώμα του ουράνιου τόξου. Οι φωνές τους δεν αντιστοιχούν σε συγκεκριμένους θεατρικούς χαρακτήρες, αλλά λειτουργούν συλλογικά, εκφράζοντας κοινές εμπειρίες, σκέψεις και συναισθήματα μαύρων γυναικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Χωρίς να καταφεύγει σε γραφικές ή λεπτομερείς περιγραφές, το έργο εξερευνά ζητήματα όπως η ταυτότητα και η αυτοεκτίμηση, ο ρατσισμός και ο σεξισμός, καθώς και οι ανθρώπινες σχέσεις, η αγάπη και η προδοσία. Παράλληλα, αναδεικνύει τον πόνο που προκύπτει από αυτές τις εμπειρίες, αλλά και τη δύναμη, την αλληλεγγύη και τη διαδικασία της ίασης. Ο τίτλος του έργου υποδηλώνει ότι, παρά τις ιδιαίτερα δύσκολες εμπειρίες που παρουσιάζονται, η πορεία οδηγεί στην αυτοαναγνώριση, την αντοχή και την ελπίδα, με το «ουράνιο τόξο» να λειτουργεί ως σύμβολο πληρότητας και ζωής.

Το έργο θεωρείται σημαντικό, καθώς έδωσε φωνή σε εμπειρίες που μέχρι τότε σπάνια είχαν εκπροσωπηθεί στο θέατρο. Επιπλέον, αμφισβήτησε και ξεπέρασε τα όρια της παραδοσιακής δραματουργίας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση νέων θεατρικών μορφών. Για τους λόγους αυτούς, το for colored girls who have considered suicide / when the rainbow is enuf θεωρείται ορόσημο του φεμινιστικού και αφροαμερικανικού θεάτρου.

 

Richard, J.M. (2001). A thematic exploration of “For colored girls who have considered suicide/ When the rainbow is enuf”, by Ntozake Shange. Thesis, The University of Maine. Electronic Theses and Dissertations. 682. https://digitalcommons.library.umaine.edu/etd/682.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Απώλεια ταυτότητας και διαμόρφωση του εαυτού

 Ο εαυτός και η ταυτότητα είναι δύο θεμελιώδεις έννοιες άμεσα συνδεδεμένες για την ανθρώπινη ύπαρξη. Θεωρητικοί, όπως ο Erikson και ο Goffman μελέτησαν την έννοια της ταυτότητας εστιάζοντας σε σημαντικούς παράγοντες που τη διαμορφώνουν, όπως η εμπειρία, ο χρόνος και οι ρόλοι που επωμίζονται τα άτομα σε μια κοινωνία. Ο Tajfel και ο Turner υποστήριζαν ότι μπορούμε να μελετήσουμε την ταυτότητα μέσα από τις διομαδικές συγκρούσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη διαμόρφωση της ταυτότητας κατά τη διάρκεια της ζωής του ατόμου, με βάση τις ομάδες υπαγωγής. 

 

Σε περίπτωση που η δομημένη ταυτότητα του ατόμου κλονιστεί, το άτομο χάνει την αυτοαντίληψή του. Είναι σημαντική η ανάγκη του ατόμου να προσλαμβάνει τον εαυτό του ως ένα σταθερό σύνολο, ως μια ολότητα. Αν το άτομο έρθει αντιμέτωπο με την απώλεια ρόλων, που αποτελούν μέρος της δόμησης της ταυτότητάς του, τότε μπορεί να νιώθει ότι κλονίζεται η ταυτότητα που φέρει.

Ένα παράδειγμα απώλειας ταυτότητας οφείλεται στην απώλεια της εργασίας, καθώς το άτομο χάνει έναν σημαντικό κοινωνικό του ρόλο και μια κοινωνική θέση. Νιώθει ότι εξαρτάται από τους άλλους σε πρακτικό, οικονομικό και ψυχολογικό επίπεδο, ενώ ταυτόχρονα νιώθει περιθωριοποιημένο και υπό παρακμή.

Μία ακόμη σημαντική απώλεια είναι η απώλεια σχέσης, στην οποία το άτομο έχει επενδύσει συναισθηματικά. Το άτομο μπορεί να βιώσει τη διακοπή σχέσεων με φίλους, συντρόφους ή και μέλη της οικογένειας. Εξωτερικοί παράγοντες και αλλαγές στον τρόπο ζωής δουν περιοριστικά στις σχέσεις και οδηγούν στη διάλυση κάποιων σχέσεων. Στην περίπτωση ενός διαζυγίου ή ενός αποχωρισμού όπου το άλλο άτομο είναι εν ζωή, ο πενθών πρέπει να θρηνήσει την απώλεια κάποιου που συνεχίζει να ζει.

  

Πηγή:

Απώλεια «Σημαντικού Άλλου». 2018. Επιστημ. Επιμ. Γρηγόρης Ποταμιάνος. Εκδόσεις Παπαζήση.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Απώλεια «Σημαντικού Άλλου»

«Το ανά χείρας πόνημα αποτελεί μια σύγχρονη μελέτη που επικεντρώνεται στην έννοια της απώλειας αγαπημένου προσώπου (σημαντικού άλλου), αλλά και άλλων μορφών απώλειας.

 

Η τεράστια οδύνη που προκαλεί ο θάνατος του σημαντικού άλλου, αντιπροσωπεύει για τον άνθρωπο, την κορυφαία έννοια της απώλειας. Λίγο μετά την αναγνώριση της Ψυχολογίας ως ξεχωριστό επιστημονικό κλάδο, με ιδιαίτερο πεδίο μελέτης, άρχισαν να διατυπώνονται οι πρώτες απόψεις για την αντιμετώπιση της απώλειας και του πένθους. Το γεγονός αυτό δεν προκαλεί εντύπωση, καθώς ο άνθρωπος, ήδη από τις πρωτόγονες κοινωνίες, ανέπτυσσε πάντα ιδέες και τελετουργίες σχετικές με τη θνητότητα. Οι σχετικές προσεγγίσεις/θεωρίες ποικίλλουν και διαφοροποιούνται μεταξύ τους σε σημεία αξιοπρόσεκτα.

Η συνηθέστερη, αλλά συγχρόνως οδυνηρή, απώλεια που βιώνει το άτομο κατά την ενήλικη ζωή του είναι αυτή των γονέων. Το να χάσει ένας ενήλικας τους γονείς του αποτελεί ένα «φυσικό» και αναπόφευκτο κομμάτι του κύκλου της ζωής, καθώς οι γονείς ως γηραιότεροι, συνήθως, φεύγουν από την ζωή πριν τα παιδιά τους. Συγκρίνοντας τις αντιδράσεις πενθούντων, όμως, παρατηρούμε σημαντικά μεγαλύτερης έντασης αντιδράσεις πένθους, σε γονείς που βιώσαν τον θάνατο του παιδιού τους συγκριτικά με άτομα που βίωσαν απώλεια συζύγου ή γονέα.

Οι υπηρεσίες οι οποίες απευθύνονται στους πενθούντες είναι πολλαπλές και διαφοροποιημένες, χαρακτηριστικά παραδείγματα των οποίων αποτελούν η ομαδική θεραπεία, η φαρμακοθεραπεία και η συμβουλευτική ψυχολογία» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Ο Rollo May πιστεύει ότι ο φόβος χτυπά τον πυρήνα της αυτοεκτίμησης και της αίσθησης αξιών του ατόμου. Για τον φόβο του θανάτου, θεωρεί κρίσιμο ως ερώτημα τον τρόπο που σχετίζεται το άτομο με το γεγονός του θανάτου: εάν δαπανά την ύπαρξη τρέχοντας μακριά του, εάν καταστέλλει την επίγνωσή του σύμφωνα με εκλογικευμένες κοινωνικές πεποιθήσεις, με τρόπους δηλαδή που χρησιμεύουν για να καλυφθεί το τελικά σημαντικό γεγονός ότι το ίδιο το άτομο, σε κάποια άγνωστη μελλοντική στιγμή, θα πεθάνει.

Ο May θεωρεί τον θάνατο αναπόσπαστο μέρος της ζωής, και κρίνει ότι αντιμετωπίζοντας την ενδεχόμενη μη-ύπαρξη και βρίσκοντας νοήματα ζωής, το άτομο μπορεί να είναι πιο εναρμονισμένο με την αμεσότητα της ζωής. Η αυξημένη αίσθηση της συνείδησης και των νοημάτων, μπορούν να προσφέρουν ζωτικότητα στην ζωή και μείωση στον φόβο θανάτου.

Για πολλά άτομα, ένα σημαντικό θέμα που σχετίζεται με τη ζωή τους, είναι να βρουν την αξία και το νόημά της. Ένα επαναλαμβανόμενο ζήτημα είναι η απειλή του θανάτου έναντι του νοήματος της ζωής. Τα άτομα με το να βρίσκουν νόημα στη ζωή αναπτύσσουν αξίες, στόχους και προτεραιότητες και για την επίτευξή του απαιτείται η αναγνώριση και η αποδοχή του θανάτου.

Για τον Kastenbaum, ο θάνατος έχει τη δυνατότητα να προσφέρει νόημα στη ζωή, οδηγώντας τους ανθρώπους στην αποσαφήνιση των αξιών τους. Θεωρεί ότι η εύρεση νοήματος στη ζωή μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του φόβου θανάτου, και ότι τελικά, ζωή σημαίνει να αναλαμβάνει κάποιος την ευθύνη να βρει τις σωστές απαντήσεις στα προβλήματά της και να φέρνει σε πέρας τα θέματα που η ίδια θέτει διαρκώς στον καθένα μας» (σελ. 37).

 

Πηγή:

Απώλεια «Σημαντικού Άλλου». 2018. Επιστημ. Επιμ. Γρηγόρης Ποταμιάνος. Εκδόσεις Παπαζήση.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Θεωρητικές προσεγγίσεις του τραύματος

«Το τραύμα, όπως και το τραυματικό, στην ανθρώπινη συνθήκη, τόσο την ατομική όσο και τη συλλογική, είναι καθολικό ως εμπειρία και ως εκ τούτου συνιστά ευρύτατο πεδίο όχι μόνο των επιστημών του ανθρώπου, αλλά και του πολιτιστικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι. Εξάλλου, το φροϋδικό έργο εμπεριέχει τις αναθεωρήσεις του, πατώντας και σε αυτές. Γνωρίζουμε πόσο οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι επηρέασαν τη ζωή και τη σκέψη του Freud. 

 

Τα τραυματικά βιώματα, ατομικά και συλλογικά, συμμετέχουν στις ανθρώπινες ιστορίες και τις σημαδεύουν ως άδηλες μνήμες που μετουσιώνονται και δρουν στο παρόν μέσω εσωτερικών αλλά και εξωτερικών διαβουλεύσεων. Πόλεμοι, γενοκτονίες, ξεριζωμοί, φυσικές καταστροφές, επιδημίες τόσο ως συλλογικές εμπειρίες όσο και ως ατομικές παραπέμπουν στο τραύμα και στο τραυματικό, όπως και στο τραγικό- με τη σύγχρονη έννοιά του. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ‘’ακραίας τραυματικής εμπειρίας’’ συνδέεται στενά με συγκεκριμένα συλλογικά, εξωτερικά γεγονότα προκαλούμενα από τον ανθρώπινο παράγοντα» (σελ. 88).

Η λέξη τραύμα προέρχεται από το αρχαίο τρώμα, το οποίο προέρχεται από το τιτρώσκω, που σημαίνει πληγώνω.

Για τον Φρόυντ, το τραύμα είναι ένα συμβάν της ζωής ενός ατόμου, που «ορίζεται από την έντασή του, από την αδυναμία του ατόμου να το αντιμετωπίσει κατά τρόπο κατάλληλο και από τον συγκλονισμό και τις παθογόνες επιπτώσεις διαρκείας που επιφέρει στην ψυχική του οργάνωση» (σελ. 89). Ο Φρόυντ είχε διαπιστώσει ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στα υστερικά συμπτώματα και κάποια γεγονότα του παρελθόντος του ασθενούς που είναι συναισθηματικά φορτισμένα. Τα τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος απωθούνται στο ασυνείδητο και έρχονται στην επιφάνεια με τη μορφή συμπτωμάτων. Ο Φρόυντ μέσα από την κλινική πρακτική παρατήρησε τα συμπτώματα οφείλονται στην εσωτερική, ενδοψυχική πραγματικότητα. Συνδέει τη λιβιδινική θεώρηση με τη σεξουαλική ανάπτυξη του παιδιού και το τραύμα με το άγχος ευνουχισμού, το άγχος αποχωρισμού, την πρωταρχική σκηνή και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.

Ο Φρόυντ συνδέει το τραύμα με την αύξηση και τη συσσώρευση των διεγέρσεων, τις οποίες το Εγώ δεν μπορεί να μεταβολίσει, εξαιτίας ανωριμότητας ή ανεπάρκειας. Επίσης, συνδέει το τραύμα με τον ναρκισσισμό, υποστηρίζοντας ότι το τραύμα έχει μια θετική και οργανωτική διάσταση, που επιτρέπει την επεξεργασία του τραύματος και προσπαθεί να το αναγνωρίσει και να το κάνει αληθινό, κυρίως μέσα από την επανάληψη του τραύματος. Από την άλλη, το τραύμα έχει μια αρνητική και αποδιοργανωτική διάσταση, που δημιουργεί ψυχικό εγκλωβισμό, εξαιτίας του οποίου το τραύμα γίνεται καταστροφικό. Στην τελευταία περίπτωση το τραύμα δεν πρέπει να επανέλθει στη μνήμη.

Σύμφωνα με τον Ferenczi, «τραύμα είναι οτιδήποτε απρόβλεπτο, αδιευκρίνιστο, ανυπολόγιστο προκαλεί άγχος αφανισμού και προέρχεται από τη βία του εξωτερικού κόσμου» (σελ. 94). Το τραύμα προέρχεται από εξωτερικά γεγονότα και συνδέεται με τις σχέσεις με το αντικείμενο. Το Εγώ κατακλύζεται από αβοηθησία και άγχος, όταν είναι ανώριμο και δεν μπορεί να μεταβολίσει τα ερεθίσματα. Το Εγώ για να αμυνθεί ταυτίζεται με τον επιτιθέμενο ενήλικα, επιτρέποντας στο παιδί να διατηρήσει μια αρκετά καλή εικόνα του θύτη, κυρίως αν αυτός είναι ο γονέας. Τα τραύματα προέρχονται όχι μόνο από σεξουαλική επίθεση, αλλά και από στέρηση αγάπης ή από εγκατάλειψη από τα πρωταρχικά αντικείμενα φροντίδας. Η τραυματική αντίδραση αναζωπυρώνεται στις νέες εμπειρίες ανεπάρκειας του αντικειμένου (σελ. 94-95). 

Ο Winnicott θεωρεί ότι η μητέρα παίζει βασικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού. Αν η μητέρα αποτύχει στον ρόλο της, το βρέφος μπορεί να βιώσει την απειλή της ανυπαρξίας και του αφανισμού. Οι αποτυχίες της μητέρας λειτουργούν ως απειλές στην προσωπική ύπαρξη του Εαυτού. Ο Winnicott χρησιμοποιεί τον όρο ‘’ψευδής εαυτός’’ για να περιγράψει την αλλοτρίωση κατά την ανάπτυξη στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Πρόκειται για μια παραμόρφωση του Εγώ, όπου ο Ψευδής Εαυτός αντικαθιστά τον Αληθινό Εαυτό, ο οποίος έχει τραυματιστεί και δεν μπορεί να αποκαλυφθεί, για να μη πληγωθεί ξανά. Επομένως, το τραύμα συνδέεται με τον Ψευδή Εαυτό.

 

Πηγή:

Α. Ζαχαριά, Μ. Ματσουκά, Ν. Ταλούμη. 2024. «Η απώλεια και το πένθος στη δόμηση του ψυχισμού». Εκδόσεις Αρμός.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Η απώλεια και το πένθος στη δόμηση του ψυχισμού»

«Κάθε ανθρώπινη ύπαρξη πορεύεται στη ζωή διαχειριζόμενη, μεταξύ άλλων, συνεχείς πολυεπίπεδες ματαιώσεις. Τις μικρές και μεγάλες απώλειες άλλοι καταφέρνουν να τις διαχειριστούν αρκετά καλά, άλλοι όμως αδυνατούν να τις διαχειριστούν. 

 

Το πένθος είναι η απάντηση σε μια απώλεια, αλλά μια ακυρωμένη απώλεια οδηγεί στο νηπενθές, δηλαδή σε αυτό που δεν επιτρέπει πένθος. Το υπό διαμόρφωση και ανάπτυξη ψυχικό όργανο, η εσωτερική ψυχική πραγματικότητα και η σχέση της με την εξωτερική, οι αλληλεπιδράσεις τους στις διάφορες αναπτυξιακές περιόδους του ανθρώπου και η σύνδεσή τους με την απώλεια και το πένθος είναι τα βασικά θέματα που αναπτύσσονται στον τόμο, και μέσα από αυτά διερευνώνται ερωτήματα όπως: Πώς ένα πρώιμο και ανώριμο Εγώ πορεύεται από τα πρώτα χρόνια της ζωής εντάσσοντας τις εσωτερικές και εξωτερικές εμπειρίες που κινούνται και συμμετέχουν στο πλαίσιο ευχαρίστησης - δυσαρέσκειας; Πενθεί το βρέφος, το νήπιο, ο έφηβος, και πώς αντιμετωπίζουν την απώλεια του αντικειμένου;» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο αναλύει πως οι εμπειρίες της απώλειας (θάνατοι, χωρισμοί, ματαιώσεις, αλλαγές) αποτελούν βασικά στοιχεία για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και του ψυχισμού. Η απώλεια θεωρείται αναπόφευκτο μέρος της ζωής και το πένθος είναι η ψυχική διεργασία με την οποία ο άνθρωπος προσπαθεί να την επεξεργαστεί.

Στο βιβλίο αναλύονται ζητήματα, όπως η ψυχοδυναμική του πένθους και ο τρόπος που επηρεάζει τη δομή του ψυχισμού, οι πρώιμες εμπειρίες απώλειας στην παιδική ηλικία και η επίδρασή τους κατά την ανάπτυξη και οι μηχανισμοί άμυνας που χρησιμοποιεί το άτομο στην προσπάθειά του να διαχειριστεί την απώλεια. Επίσης, το βιβλίο διαπραγματεύεται τη διαφορά ανάμεσα στο υγιές πένθος και το παθολογικό πένθος, πώς το πένθος προσεγγίζεται από την ψυχοθεραπεία και τον ρόλο του πένθους στη διαμόρφωση ταυτότητας, σχέσεων και ωρίμανσης.

Το πένθος είναι μια διαδικασία ψυχικής μεταμόρφωσης, που βοηθάει το άτομο να γνωρίσει περισσότερο τον εαυτό του και να αναπτυχθεί. Το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με απώλειες σε όλη του τη ζωή και διαμορφώνει τον εαυτό του μέσα από αυτές.

 

Πηγή:

Α. Ζαχαριά, Μ. Ματσουκά, Ν. Ταλούμη. 2024. «Η απώλεια και το πένθος στη δόμηση του ψυχισμού». Εκδόσεις Αρμός.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Οι μύγες

Του Ζαν Πωλ Σαρτρ

 

«Πόσο σίγουροι είμαστε ότι δεν παίζουμε κάποιον ρόλο την ίδια στιγμή που λέμε ‘’αποφεύγω να πάρω μια συγκεκριμένη θέση’’;

Τι μας βεβαιώνει, ακόμα και τότε, ότι η πράξη μας δεν είναι θέατρο, δεν κατευθύνεται; Το κριτήριο στηρίζεται μόνο στον βαθμό της προσωπικής υπευθυνότητας που υπάρχει στις πράξεις μας, τότε μόνο υπάρχει αληθινή αντιμετώπιση, από τη δική μας μεριά, της ατομικής ελευθερίας.

 

Ο νεαρός Ορέστης μεγαλωμένος στην άνεση και την ανευθυνότητα, μακριά από την πραγματική του οικογένεια, όπου θα έπρεπε να εκδικηθεί για τον φόνο του πατέρα του, στην αρχή σκέφτεται να συνεχίσει να ζει ανέμελα. Ωστόσο, ο Ορέστης νιώθει μιαν ανησυχία. Αν τίποτα δεν του εναντιώνεται, τότε τίποτα δεν του ανήκει. Ξαναγυρίζει, λοιπόν, στο Άργος, την πόλη που γεννήθηκε χωρίς να ξέρει τίποτα για την ιστορία της. Μαθαίνει για το έγκλημα, το οποίο θα μπορούσε να εκδικηθεί, αλλά τότε ο κοινωνικός κομφορμισμός παρεμβαίνει με τη μορφή του Δία. Θα αρνηθεί τον κομφορμισμό που τον συμβουλεύει να μη διαταράξει την κοινωνική γαλήνη. Τη στιγμή, λοιπόν, που αποφασίζει να δράσει, ανακαλύπτει την ελευθερία, ανακαλύπτει πως μπορεί να διαλέξει τι μορφή θα πάρει ο κόσμος χάρη σε αυτόν, κι ας πρέπει να πληρώσει την υπευθυνότητά του. Το μεγαλείο του ανθρώπου στηρίζεται στη δέσμευση και στη θέλησή του να γίνει υπεύθυνος για κάτι» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).   

"Οι Μύγες και η Οδύσσεια της Ελευθερίας": Στα 1943 Οι Μύγες φανερώνουν τη βαθιά αλλαγή που ο πόλεμος, η αιχμαλωσία και η αντίσταση έφεραν στη σκέψη του Σαρτρ. Μέχρι τότε πίστευε απόλυτα, ότι η ελευθερία του ατόμου μπορεί μεν να απόδιωχνε την ψευτιά που την παγιδεύει και την καταπνίγει, δεν μπορούσε όμως να προσδιορίσει το δρόμο της πνευματικής αναζήτησης. Η θέση του ήταν μόνο μια πνευματική εγρήγορση που κινδύνευε να παραμείνει κριτική, αρνητική και στην πραγματικότητα μάταιη. Γιατί πόσο μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν παίζουμε κάποιο ρόλο, την ίδια στιγμή που λέμε "αποφεύγω να πάρω μια συγκεκριμένη θέση". Τι μας βεβαιώνει ακόμα και τότε, ότι η πράξη μας δεν είναι θέατρο, δεν κατευθύνεται; Το κριτήριο στηρίζεται μόνο, στο βαθμό της προσωπικής υπευθυνότητας που υπάρχει στις πράξεις μας. Αν ο στόχος μας μάς δεσμεύει και οι ίδιοι διακινδυνεύουμε, αν αναλαμβάνουμε τις συνέπειες της πράξης μας, τότε μόνο υπάρχει αληθινή αντιμετώπιση, από τη δική μας μεριά, της ατομικής ελευθερίας. Αυτή είναι και η αλλαγή του νεαρού Ορέστη στην εξέλιξη του έργου. 

Μεγαλωμένος μέσα στην άνεση, την ανευθυνότητα και τον αισθητισμό, μακριά από την πραγματική του οικογένεια, όπου θα 'πρεπε να εκδικηθεί το φόνο του πατέρα του, στην αρχή σκέφτεται να συνεχίσει να ζει ανέμελα χωρίς φασαρίες και μπλεξίματα. Ο παιδαγωγός του τον μεγάλωσε με τρόπο που του επιτρέπει να χαίρεται τη ζωή, χωρίς να δεσμεύεται. "Τώρα είσαι νέος, πλούσιος, όμορφος, σοφός σαν γέρος, απαλλαγμένος από δεσμά, από κάθε πίστη, χωρίς οικογένεια, χωρίς πατρίδα, χωρίς θρησκεία, χωρίς επάγγελμα, λεύτερος από κάθε υποχρέωση και με τη γνώση πως ποτέ σου δεν πρέπει να δεσμεύεσαι, με λίγα λόγια ένας ανώτερος άνθρωπος". Όμως, σ' αυτή την κρίσιμη στιγμή της επιλογής, ο Ορέστης νιώθει μιαν ανησυχία. Αν τίποτα δεν του εναντιώνεται, τότε και τίποτα δεν του ανήκει. Η λευτεριά του είναι κούφια, άχρηστη και αναρωτιέται αν πραγματικά ζει... "... Αλλά για ποιο λόγο; Για ν' αγαπήσεις ή να μισήσεις πρέπει να δοθείς. Είναι τόσο όμορφο να ανήκεις σε μια πλούσια γενιά, να μεγαλώνεις με όλα σου τα αγαθά και μια μέρα, αγαπάς ή μισείς και τότε χαρίζεις μαζί με τον εαυτό σου τα χωράφια σου, τα σπίτια σου, τις αναμνήσεις σου. Ποιος είμαι και τι έχω να χαρίσω εγώ; Μόλις υπάρχω. Είμαι πιότερο αερικό απ' όλα τ' αερικά που περιπλανιούνται σήμερα στην πόλη". 

Στα είκοσί του χρόνια ο Ορέστης ξαναγυρίζει στο Άργος, την πόλη που γεννήθηκε, χωρίς να ξέρει τίποτα για την ιστορία της. Νιώθει μακριά απ' τη ζωή της. Οι άνθρωποι και τα προβλήματά τους είναι ξένα σ' αυτό τον ανεύθυνο ταξιδιώτη. Αλλά αν κάποιος άλλος έβρισκε ανόητο το βασάνισμά τους, ο Ορέστης τους ζηλεύει. "Α! αν υπήρχε μια πράξη, καταλαβαίνεις, που να μου δίνει το δικαίωμα να μείνω ανάμεσά τους..." Γιατί στο μεταξύ, ο Σαρτρ είχε ανακαλύψει ότι η ζεστασιά της ανθρώπινης αλληλεγγύης μπορεί να χαρίσει ένα περιεχόμενο στον άνθρωπο και να του ανοίξει ένα δρόμο προς την ελευθερία. Αν θες να 'ρθεις σ' επαφή με την πραγματικότητα, που παρ' όλα αυτά δεν υπηρετεί μια ολοκληρωμένη ελευθερία, πρέπει ν' ανακατευτείς με τους ανθρώπους και να πάρεις μέρος στους αγώνες τους. Για να μεταμορφώσεις τον κόσμο, δίνοντάς του το νόημα που εσύ θέλεις, πρέπει να διαλέξεις και να δράσεις. Κι ο Ορέστης διστάζει. Μαθαίνει για το έγκλημα που οι τύψεις του βασανίζουν το Άργος και θα μπορούσε να βάλει σαν σκοπό του να εκδικηθεί, αλλά τότε, ο κοινωνικός κονφορμισμός παρεμβαίνει με τη μορφή του Δία, του βασιλιά των θεών. Για ποιο λόγο να τιμωρήσεις ένα φονικό που έγινε πριν από είκοσι χρόνια, και να διαταράξει την τάξη στο όνομα ενός αδικήματος που έχει παραγραφεί; [...] (Από την έκδοση, σελ. 20-22).

 

Ζαν Πωλ Σαρτρ. 2019. Οι μύγες. Αιγόκερως, Θέατρο.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Κατασκευάζοντας το νόημα της ζωής μας

Του Gerard Mendel

 

Ο Mendel ήταν ψυχαναλυτής και κοινωνιολόγος και υπήρξε ιδρυτής του ρεύματος της κοινωνιοψυχανάλυσης. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου του «Κατασκευάζοντας το νόημα της ζωής μας» αναφέρονται τα εξής:

«Όπως αποδεικνύει η διάδοση των τεχνικών "προσωρινής ανάπτυξης" ή η αμήχανη αμφισβήτηση των έμφυλων ταυτοτήτων, το άτομο της σημερινής εποχής βρίσκεται σε κρίση. Τα παραδοσιακά συστήματα αξιών δεν λειτουργούν πλέον, είτε πρόκειται για την ηθική και τις σχέσεις κοινωνικού φύλου που μέχρι πρότινος μεταβιβάζονταν από το πατριαρχικό σύστημα μέσω των θρησκειών, είτε για το όραμα της προόδου που αντικαταστάθηκε από ορισμένες πολιτικές ιδεολογίες. 

 

Απέναντι σε αυτήν τη σύγχυση, ο Gerard Mendel δείχνει σ' αυτό το εξαιρετικό βιβλίο ότι οι "ψυχολογικές μέθοδοι" που είναι σήμερα στη μόδα αδιαφορούν για το ουσιώδες, για το γεγονός ότι στη μεταπατριαρχική κοινωνία μας όπου δεσπόζει η αξία-χρήμα, κάθε άτομο οφείλει και θα οφείλει ολοένα και περισσότερο να επινοήσει τουλάχιστον κατά ένα μέρος τη ζωή του, δηλαδή το νόημα που πρέπει να δώσει στην ύπαρξή του. Διότι κανείς δεν μπορεί να ζήσει χωρίς κάποιο αξιακό σύστημα, ως κεντρικό πυρήνα της ταυτότητάς του. Ένα τέτοιο ατομικό σύστημα θα μπορούσε άραγε να συμβαδίζει με τη λειτουργία της κοινωνίας;

Ο Gerard Mendel επιστρατεύει τις πηγές της γενικής ανθρωπολογίας προκειμένου να στοχαστεί εκ νέου το ερώτημα των καθολικών αξιών. Και εξηγεί με ποιον τρόπο -και με ποιες κοινωνικές προϋποθέσεις- οι ψυχολογικές δυνατότητες του σημερινού ατόμου μπορούν να του επιτρέψουν, μέσω της συμμετοχής του σε διάφορες συλλογικές οντότητες, να κατασκευάσει το νόημα της ζωής του συμφιλιώνοντας την ενικότητα και το κοινωνικό» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Επομένως, το βιβλίο προσεγγίζει το ζήτημα του νοήματος, που αποτελεί μια δυναμική διαδικασία κατασκευής, που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις κοινωνικές σχέσεις, τον πολιτισμό και τις αξίες. Το νόημα της ζωής δεν μπορεί να μελετηθεί ως ένα ατομικό επίτευγμα, καθώς δεν μπορεί να αποκοπεί από το κοινωνικό πλαίσιο. Επίσης, άμεσα συνδεδεμένη με το νόημα της ζωής είναι η έννοια των αξιών, που αποτελούν βασικούς μηχανισμούς, μέσω των οποίων οι άνθρωποι οργανώνουν την εμπειρία τους και καθοδηγούν τις επιλογές τους. Οι αξίες είναι οι βιωμένες πρακτικές που διαμορφώνονται ιστορικά και πολιτισμικά. Στο σύνολο το βιβλίο δίνει έμφαση στην εμπειρία, τη σχέση και την κοινωνική αναγνώριση στη διαμόρφωση της ταυτότητας.  

 

Πηγή:

Gerard Mendel. 2012. Κατασκευάζοντας το νόημα της ζωής μας. Μια ανθρωπολογία των αξιών. Εκδόσεις Πλέθρον.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: Πολυπολιτισμική συμβουλευτική και κοινωνική δικαιοσύνη

«Η νέα εμπλουτισμένη 7η έκδοση του κλασικού βιβλίου στον χώρο της πολυπολιτισμικής συμβουλευτικής στηρίζεται στο μακροχρόνιο και εμπνευσμένο έργο του πρωτοπόρου Paul. Β. Pedersen, καθώς και άλλων τολμηρών διανοητών στον χώρο της συμβουλευτικής και ψυχολογίας, που συνέβαλαν στην εδραίωση της πολυπολιτισμικότητας ως τέταρτης δύναμης στον χώρο της ψυχικής υγείας. 

Στη νέα αυτή έκδοση, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση και σε μια άλλη πολύ σημαντική διάσταση στην εξέλιξη του πεδίου της συμβουλευτικής, τη διάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης, η οποία, συνδεόμενη με τη δράση και τη συνηγορία, επεκτείνει τον επιστημονικό ρόλο, την επαγγελματική ταυτότητα και το πεδίο των παρεμβάσεων των συμβούλων και των ειδικών ψυχικής υγείας στη σύγχρονη πολυπολιτισμική πραγματικότητα.

Πρόκειται για ένα βιβλίο που απευθύνεται όχι μόνο στο ακαδημαϊκό κοινό και τους ειδικούς ψυχικής υγείας με πολυπολιτισμικό προσανατολισμό, αλλά και σε όλους όσοι ενδιαφέρονται και στοχάζονται στη σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία για την ανέρευση κοινωνικής δικαιοσύνης ανάμεσα στους ανθρώπους και μεταξύ πολιτισμών» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Η πολυπολιτισμικότητα αποτελεί την τέταρτη δύναμη στον χώρο της ψυχολογίας, μετά τις υπόλοιπες τρεις δυνάμεις: η 1^η δύναμη που αφορά την ψυχανάλυση, η 2^η δύναμη που αναφέρεται στον συμπεριφορισμό, η 3^η δύναμη που περιλαμβάνει την ανθρωπιστική προσέγγιση. Στο πλαίσιο της συμβουλευτικής, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητή η πολιτισμική διαφορετικότητα, που επηρεάζει τη διαδικασία της συμβουλευτικής αλλά και τη συμβουλευτική σχέση.

Η κοινωνική δικαιοσύνη είναι μια έννοια στην οποία δίνει έμφαση το συγκεκριμένο βιβλίο, που συνδέεται με τη δράση, τη συνηγορία και τον ενεργό ρόλο των επαγγελματιών στην αντιμετώπιση ανισοτήτων. Ο σύμβουλος δεν περιορίζεται στο γραφείο του, καθώς εμπλέκεται σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα που ασκούν επιδράσεις στην ψυχική υγεία του ατόμου.

Λαμβάνοντας υπόψη τις έντονες μεταναστευτικές ροές και τις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις, το βιβλίο καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες των σύγχρονων κοινωνικών. Η ενσωμάτωση της κοινωνικής δικαιοσύνης το καθιστά επίκαιρο και βοηθάει στην ερμηνεία και κατανόηση του κόσμου γύρω μας.

«Η πολιτισμική ενσυναίσθηση περιλαμβάνει την αυξημένη συνειδητότητα για την αποτροπή των ψευδών υποθέσεων, την αυξημένη γνώση για την προστασία από τη μερική κατανόηση και τις αυξημένες δεξιότητες για την προώθηση των σωστών ενεργειών. Ο κίνδυνος συνίσταται στον καθορισμό τεχνητών ορίων στην ψυχολογία, σε μια ομογενοποίηση των θεωριών ή, ακόμα χειρότερα, στην επιβολή ενός προτύπου αμερικανοποίησης που παρουσιάζει μια μερική οπτική ως ολόκληρο τον τομέα, αποκλείοντας με αυτόν τον τρόπο τις εναλλακτικές οπτικές. Η ψυχολογία μετατρέπεται έτσι σε ένα υποσύνολο εθνικών/ πολιτικών συμφερόντων» (σελ. 19).

 

Πηγή:

Pedersen et al. 2017. Πολυπολιτισμική συμβουλευτική και κοινωνική δικαιοσύνη. Επιμ. Φ. Ίσαρη. Εκδόσεις Παρισιάνου.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Σχέσεις γονέων- εφήβων: Είναι τόσο ‘άσχημα’ τα πράγματα;

Μια έρευνα των Μπεζεβέγκη & Γεωργουλέα

 

Σε μια έρευνα των Μπεζεβέγκη & Γεωργουλέα, μελετήθηκαν οι σχέσεις ανάμεσα σε γονείς και εφήβους. Οι σχέσεις γονέων- εφήβων και κυρίως η γονική συμπεριφορά έχουν μελετηθεί εκτενώς στη διεθνή και την ελληνική βιβλιογραφία. Έχουν προταθεί μοντέλα για τη μελέτη της γονικής συμπεριφοράς, που στηρίζονται σε παράγοντες όπως αγάπη- εχθρότητα και αυτονομία- έλεγχος. Οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε αυτούς τους παράγοντες οδηγούν στις διαστάσεις της δημοκρατικότητας, της αυταρχικότητας και της ανεκτικότητας. 

 

«Οι δημοκρατικοί γονείς σέβονται τα παιδιά τους, τα ενθαρρύνουν να συμμετέχουν στις συζητήσεις και να εκφράζουν τις απόψεις τους για θέματα που τα αφορούν, ενθαρρύνουν την εκδήλωση αυτονομίας από μέρους των εφήβων, ενώ παράλληλα διατηρούν την τελική ευθύνη για τη λήψη των αποφάσεων από κοινού» (σελ. 120). Οι δημοκρατικοί γονείς ενθαρρύνουν τα παιδιά για λεκτική αλληλεπίδραση όταν ασκούν τη γονική εξουσία, διατυπώνοντας απαιτήσεις ή απαγορεύσεις, μιλώντας στα παιδιά για τους λόγους που τους οδήγησαν σε αυτό.

Οι αυταρχικοί γονείς ανακοινώνουν στα παιδιά τις επιθυμίες τους χωρίς να δίνουν εξηγήσεις για τους λόγους που τους οδήγησαν να πάρουν μια απόφαση. Οι γονείς αυτοί επιβάλλουν τη θέλησή τους και δεν επιτρέπουν στους εφήβους να εκφράσουν τις απόψεις τους για θέματα σχετικά με τη συμπεριφορά τους. Η υπακοή βρίσκεται στο επίκεντρο για αυτούς, καθώς θεωρείται σημαντική αρετή. Όταν το παιδί επιχειρεί να διαμαρτυρηθεί οι γονείς το τιμωρούν ή το εξαναγκάζουν να συμμορφωθεί.

Οι ανεκτικοί γονείς επιτρέπουν στα παιδιά να αγνοούν τις γονικές επιθυμίες. Οι έφηβοι είναι ελεύθεροι να αποφασίζουν μόνοι τους για θέματα που τους αφορούν, χωρίς να υπάρχει κάποιο ενδιαφέρον από την πλευρά των γονιών τους. Οι γονείς δεν ενδιαφέρονται για το τι κάνουν οι έφηβοι και συχνά αδιαφορούν για τις αποφάσεις τους. Επίσης, οι γονείς με ανεκτική συμπεριφορά λειτουργούν ισοπεδωτικά στη σχέση με τα παιδιά τους, καθώς δεν καταφέρνουν να είναι παρόντες και να τους δείχνουν τη στήριξη που έχουν ανάγκη.

Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στον ελλαδικό χώρο, εξετάστηκαν σε γονείς και εφήβους οι αντιλήψεις τους για τη γονική συμπεριφορά, οι συγκρούσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα σε εφήβους και γονείς καθώς και η επικοινωνία εφήβων- γονέων και το συναισθηματικό κλίμα της οικογένειας.

Οι περισσότεροι έφηβοι χαρακτήριζαν τη σχέση που είχαν με τους γονείς τους ως δημοκρατική, ενώ ένα μικρό ποσοστό τη χαρακτήριζε ως αυταρχική. Πιο συγκεκριμένα, οι έφηβοι θεωρούν τις μητέρες ως περισσότερο στοργικές και υποστηρικτικές, ενώ οι πατέρες είναι πιο αυστηροί και ασκούν περισσότερο έλεγχο στα παιδιά. Οι γονείς είχαν ακόμη πιο θετική εικόνα για τη σχέση με τα παιδιά τους.

Οι έφηβοι με δημοκρατικούς γονείς είχαν μια πιο θετική αναπτυξιακή πορεία, είχαν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο, εμφάνιζαν χαμηλότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, έχουν μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση, είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακούν σε αντικοινωνικές συμπεριφορές, εγκλήματα και χρήση ουσιών, ενώ προσαρμόζονται περισσότερο στους στόχους τους, και έχουν χαμηλά επίπεδα προσδοκίας για αποτυχία.

Τα θέματα που φαίνεται ότι προκαλούν πιο συχνά εντάσεις στη σχέση γονέων- εφήβων είναι τα εξής: θέματα σχετικά με το σχολείο –κυρίως η μελέτη και οι βαθμοί-, τις ώρες εξόδου –κυρίως της επιστροφής στο σπίτι-, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν οι έφηβοι, το είδος ψυχαγωγίας και διασκέδασης που επιλέγουν, τις διακοπές και τις παρέες των εφήβων και τον τρόπο επιλογής τους. Στα θέματα που υπήρχαν πιο συχνά συγκρούσεις, οι έφηβοι αντιλαμβάνονταν τη συμπεριφορά των γονιών τους ως αυταρχική.

Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «έφηβοι και γονείς έχουν παρόμοιες αντιλήψεις για τη γονική συμπεριφορά. Στο σύνολό της αξιολογείται θετικά και από τις δύο πλευρές, αλλά σε επιμέρους θέματα, που προκαλούν ένταση στις μεταξύ τους σχέσεις, έφηβοι και γονείς αναγνωρίζουν την ύπαρξη συγκρούσεων και δυσκολιών. Ωστόσο το στοιχείο αυτό δεν αλλοιώνει την ύπαρξη καλής ποιότητας επικοινωνίας και θετικού συναισθηματικού κλίματος στην οικογένεια» (σελ. 138). Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο παίζει η αποτελεσματική επικοινωνία ανάμεσα σε γονείς και εφήβους για τη διατήρηση της ισορροπίας στις σχέσεις μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο.

 

Πηγή:

Ανθρώπινη ανάπτυξη και οικογένεια. Επιμέλεια: Σπύρος Τάνταρος. Εκδόσεις Πεδίο, 2011.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ανθρώπινη ανάπτυξη και οικογένεια

Επιμέλεια: Σπύρος Τάνταρος

 

«Ως θεσμός με ιδιαίτερη βαρύτητα σε όλες σχεδόν τις κοινωνίες, η οικογένεια αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πεδίο έρευνας για τις κοινωνικές επιστήμες. Ειδικά η προσέγγιση της οικογένειας από την επιστήμη της ψυχολογίας έχει συνδεθεί κυρίως με το ενδιαφέρον για το εσωτερικό της οικογένειας και για το είδος των σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών της. 

 

Από τη φύση της, η οικογένεια αποτελεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο το άτομο αναπτύσσεται βιολογικά, συναισθηματικά και γνωστικά, ενώ παράλληλα κοινωνικοποιείται σε σημαντικό βαθμό. Γι' αυτό και η μελέτη των τρόπων με τους οποίους η οικογένεια συμβάλλει στην ανάπτυξη του ατόμου αποτελεί ένα άκρως ενδιαφέρον αλλά και δύσκολο ερευνητικό πεδίο.

Στο βιβλίο αυτό επιχειρείται η καταγραφή ενός τμήματος ερευνών που έχουν διεξαχθεί στον ελλαδικό χώρο και αφορούν την επίδραση του οικογενειακού πλαισίου στην ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου. Με αυτό τον τρόπο ο αναγνώστης θα σχηματίσει μια πρώτη εικόνα για τα θέματα που απασχολούν την έρευνα τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας, και θα κατανοήσει περισσότερο τις σημαντικές αλλαγές που συντελούνται σήμερα στη μορφή των οικογενειών και στις σχέσεις των ανθρώπων μέσα και έξω από το οικογενειακό πλαίσιο».

Ένα βιβλίο που περιλαμβάνει έρευνες για την οικογένεια και την ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου, για τον ρόλο των γονέων στη διαμόρφωση της ταυτότητας των παιδιών, καθώς και η ενδυνάμωση της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού, με έμφαση στην ψυχική ανθεκτικότητα. Επίσης, το βιβλίο παρουσιάζει τον χωρισμό των γονέων και την προσαρμογή των παιδιών σε αυτή τη νέα κατάσταση της οικογένειας. Στο βιβλίο αναφέρεται και η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε γονείς και εφήβους –πόσο άσχημα είναι τα πράγματα;

«Το βρέφος σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να γίνει αποδέκτης ‘’κακών’’ εσωτερικευμένων αντικειμένων των γονέων. Για παράδειγμα, λόγω των προβολών της, μια μητέρα μπορεί να αισθανθεί την εγκυμοσύνη ως απειλή και να αντιδράσει σε αυτήν με τρόμο. Αναφέρουμε την περίπτωση μιας μητέρας, η οποία, ενώ ήθελε την εγκυμοσύνη (επέλεξε οικειοθελώς την εξωσωματική), αισθανόταν έντονο άγχος στη σκέψη ότι δεν θα μπορούσε να απαλλαγεί από αυτήν σε περίπτωση που το επιθυμούσε, έπειτα από έναν προχωρημένο μήνα της εγκυμοσύνης, και ότι θα ήταν υποχρεωμένη να συνυπάρχει με το έμβρυο μέχρι τη γέννησή του. Το άγχος συνδεόταν με την ιδέα της ότι θα εγκλωβιζόταν σε μια σχέση όπου θα έπρεπε να παρέχει φροντίδα, ενώ η ίδια κινδύνευε να τη στερηθεί. Το βρέφος σε αυτή την περίπτωση βιώθηκε ως ‘’καταδιωκτικό’’. Πρόκειται για μια μέλλουσα μητέρα η οποία κατά την παιδική της ηλικία είχε βιώσει τη δική της μητέρα ως έντονα στερητική και καταδιωκτική» (σελ. 47).

«Η ψυχική ανθεκτικότητα καθορίζεται από την παρουσία παραγόντων επικινδυνότητας σε συνδυασμό με τη δράση θετικών δυνάμεων που συμβάλλουν στην προσαρμογή και την επάρκεια του ατόμου» (σελ. 95).

«Τα ανθεκτικά παιδιά μας διδάσκουν πως η επιτυχία, η εμπιστοσύνη και η φροντίδα μπορούν να αναπτυχθούν ακόμα και κάτω από αντίξοες συνθήκες. Μέσα από τα εμπόδια που ξεπερνιούνται με επιτυχία γεννιέται η ελπίδα- ένα δώρο που μπορούμε να μοιραστούμε με ένα παιδί» (σελ. 107).  

 

Πηγή:

Ανθρώπινη ανάπτυξη και οικογένεια. Επιμέλεια: Σπύρος Τάνταρος. Εκδόσεις Πεδίο, 2011.

 

Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.