Διαβάζοντας το παραμύθι: Ο Γουίλι το ζωηρό λαγουδάκι

Διαβάζοντας το παραμύθι: Ο Γουίλι το ζωηρό λαγουδάκι

 

Ο Γουίλι ήταν ένα μικρό λαγουδάκι, που ήθελε πολύ να κάνει ένα ξεχωριστό δώρο στη μαμά του για τα γενέθλιά της, κάτι που να της δείχνει πόσο την αγαπούσε. Γι’ αυτό και ζήτησε τη βοήθεια της γιαγιάς του, της σοφής λαγουδίνας που ζούσε στην άλλη άκρη του δάσους και πάντα ήξερε τι να κάνει. Ύστερα από μερικές μέρες υπομονής και φροντίδας, το δώρο ήταν επιτέλους έτοιμο.

Με την καρδιά του γεμάτη χαρά και ανυπομονησία, ο Γουίλι ξεκίνησε από το σπίτι της γιαγιάς του για να επιστρέψει στο σπίτι του. Ήταν σίγουρος πως ήξερε καλά τον δρόμο και δεν άκουσε τη συμβουλή της να φύγει νωρίς. Όμως το δάσος αλλάζει όταν πέφτει η νύχτα. Οι σκιές μεγάλωσαν, οι γνώριμοι ήχοι έγιναν παράξενοι και σύντομα το μικρό λαγουδάκι κατάλαβε πως είχε χάσει τον δρόμο του.

Τότε ένιωσε φόβο, αλλά και λύπη για τη βιασύνη του. Καθισμένος κάτω από ένα δέντρο, σκέφτηκε πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν είχε ακούσει τη γιαγιά του και αν δεν είχε εμπιστευτεί τόσο πολύ τον εαυτό του. Παρ’ όλα αυτά, δεν το έβαλε κάτω. Θυμήθηκε τις συμβουλές που του είχαν δώσει οι μεγάλοι και προσπάθησε να τις ακολουθήσει με ψυχραιμία.

Μερικές φορές, η υπερβολική αυτοπεποίθηση και η βιασύνη είναι κακοί σύμβουλοι. Όμως τα λάθη μπορούν να γίνουν πολύτιμα μαθήματα. Το μικρό λαγουδάκι μέσα από αυτή την περιπέτειά του θα καταλάβει πως οι μικροί χρειάζεται να ακούν τις συμβουλές των μεγάλων, γιατί η εμπειρία τους μπορεί να τους προστατεύσει και να τους δείξει τον σωστό δρόμο — ακόμη κι όταν το δάσος σκοτεινιάζει.

 

Ο Γουίλι το ζωηρό λαγουδάκι. 2018. Εκδόσεις Τζιαμπίρης Πυραμίδα.  

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το παραμύθι: Οι εποχές της σποράς

Της Κατερίνας Παλαιοθόδωρου

 

«Μια φορά κι έναν καιρό, υπήρχε ένα φτωχικό παραθαλάσσιο χωριουδάκι, όπου μικροί και μεγάλοι ζούσαν μόνο από τα καλά της θάλασσας. Τα αγαθά της γης δεν τα είχαν γευτεί ποτέ. Μια μέρα όμως, ο Θοδωρής, ένας νέος του χωριού, χρειάστηκε να ταξιδέψει μακριά από τον τόπο του και τότε γνώρισε άλλα μέρη… Η γη προσφέρει απλόχερα τα αγαθά της στους ανθρώπους, όταν εκείνοι τη φροντίζουν… Οι εποχές του οργώματος, της σποράς και του θερισμού παρουσιάζονται σ' ένα λαϊκό παραμύθι, μέσα από τις σελίδες του οποίου ξεδιπλώνεται η ομορφιά της φύσης» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το παραμύθι περιγράφει τα στάδια που περνά κάποιος για να καλλιεργήσει τη γη και τον κόπο και την προσπάθεια που πρέπει να καταβάλει ώστε να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ακόμα και όταν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι και δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε θα πρέπει πρώτα να αναζητήσουμε τις κατάλληλες γνώσεις και πληροφορίες ώστε να μπορέσουμε να φτάσουμε και να κατακτήσουμε τον στόχο μας.

Κάθε σπόρος που φυτεύεται χρειάζεται υπομονή, φροντίδα και αγάπη ώστε να βρει τον τρόπο να ανθίσει. Η σπορά είναι μια διαδικασία χωρίς άμεση ανταμοιβή, ενώ απαιτείται πίστη, καθώς το άτομο θα πρέπει να επενδύσει και να ασχοληθεί με κάτι που ακόμα δεν φαίνεται. Οπότε αυτό το παραμύθι μας δείχνει ότι οι δυσκολίες και οι καθυστερήσεις δεν είναι αποτυχία, είναι απλά μια διαδικασία μετάβασης στην οποία το άτομο θα πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικές και να μπορέσει να φτάσει σε μια κατάσταση ωρίμανσης. Ακόμα και όταν η γη μοιάζει άγονη με προσπάθεια και επιμονή μπορεί να γίνει εύφορη, καθώς μέσα της σιωπηλά υπάρχει η δυνατότητα της αλλαγής. Και με τον ίδιο τρόπο μπορούμε και εμείς οι άνθρωποι να αλλάξουμε, να καλλιεργήσουμε τον εαυτό μας και να μπορέσουμε να ανθίσουμε…

 

Κατερίνα Παλαιοθόδωρου. Οι εποχές της σποράς. Εκδόσεις Αερόστατο.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το παραμύθι: Ένα ευτυχισμένο βασίλειο

Της Χρυσηίδας Δημουλίδου

 

«Μια φορά κι ένα καιρό, σε μια κοιλάδα γεμάτη λουλούδια, στο βασίλειο των Χρυσομελισσών, κυβερνούσε η καλή και δίκαια βασίλισσα Μελισσόφη και ο λαός ήταν πολύ ευτυχισμένος. Μια μέρα βρήκαν μισοπεθαμένη στον χιονιά τη Σφήκα και την περιμάζεψαν, κι εκείνη έγινε η πιστή ακόλουθος και οικονόμος της βασίλισσας. Κανείς όμως δεν κατάλαβε πόσο μοχθηρή ήταν και πως ο αληθινός σκοπός της ήταν να κλέψει τον θρόνο από τη Μελισσόφη και να αρπάξει τον θησαυρό του βασιλείου. Κι όταν μια μέρα η βασίλισσα αρρώστησε βαριά, η Σφήκα αποφάσισε να πραγματοποιήσει τα σκοτεινά σχέδιά της…»

Από την ημέρα που έγινε βασίλισσα η Σφήκα τα πράγματα στο βασίλειο ήταν πλέον τελείως διαφορετικά… για όλους…

Η μέλισσα που έπρεπε να διαδεχτεί τη βασίλισσα στον θρόνο δεν το έμαθε ποτέ και η σφήκα πρόσεξε την ομορφιά και τη λάμψη της και προσπαθούσε να τη μειώσει.

Ένα παραμύθι που δείχνει πως η κακία και ο δόλος χρησιμοποιούνται από κάποιους ανθρώπους για να φτάσουν στην εξουσία ή για να πετύχουν αυτό που θέλουν… και ο μόνος τρόπος για να παραμείνουν στη θέση που δεν αξίζουν είναι προσπαθώντας να μειώσουν και να υποτιμήσουν όσους αξίζουν…

 

 

Χρυσηίδα Δημουλίδου. Ένα ευτυχισμένο βασίλειο. Εκδόσεις Διάπλαση.

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Ο μύθος του 10% και άλλοι νευρομύθοι

Η άποψη ότι χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους νευρομύθους. Παρότι ακούγεται εντυπωσιακή και αισιόδοξη —αφού υπονοεί ότι διαθέτουμε τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες— δεν στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Οι Christopher Chabris και Daniel Simons επισημαίνουν ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί ως ενιαίο σύστημα και ότι σχεδόν όλες οι περιοχές του εμφανίζουν δραστηριότητα, ακόμη και όταν δεν εκτελούμε κάποια απαιτητική εργασία. Νευρώνες που δεν χρησιμοποιούνται ατροφούν, επομένως δεν θα είχε εξελικτικό νόημα να διατηρούμε το 90% του εγκεφάλου μας ανενεργό. Οι νευροαπεικονιστικές εικόνες που δείχνουν ορισμένες «φωτισμένες» περιοχές απλώς καταγράφουν σημεία με αυξημένη δραστηριότητα σε σχέση με άλλα — δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες περιοχές δεν λειτουργούν.

 

Εξίσου προβληματικές είναι και άλλες δημοφιλείς πεποιθήσεις για τον εγκέφαλο. Έρευνα της Sanne Dekker και των συνεργατών της, που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Psychology, έδειξε ότι μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών πιστεύει τόσο στον μύθο του 10% όσο και σε άλλες μη τεκμηριωμένες ιδέες, όπως ότι ο υπερβολικός «εμπλουτισμός» του περιβάλλοντος ενισχύει απαραίτητα τη νοητική ανάπτυξη των παιδιών ή ότι οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν η διδασκαλία προσαρμόζεται αποκλειστικά στο προσωπικό τους μαθησιακό στυλ (οπτικό, ακουστικό, κιναισθητικό).

Στην πραγματικότητα, τα πειράματα με ζώα δείχνουν ότι ένα εξαιρετικά φτωχό και αφύσικο περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη· δεν αποδεικνύουν όμως ότι η υπερβολική παροχή ερεθισμάτων οδηγεί σε ανώτερη νοητική εξέλιξη. Αντίστοιχα, παρόλο που οι άνθρωποι έχουν μαθησιακές προτιμήσεις, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η προσαρμογή της διδασκαλίας αποκλειστικά σε αυτές βελτιώνει ουσιαστικά την απόδοση.

Ο μύθος του 10% έχει αποδοθεί κατά καιρούς σε παρερμηνείες δηλώσεων του William James («κάνουμε χρήση ενός μικρού τμήματος των νοητικών και σωματικών μας δυνατοτήτων») ή ακόμη και στον Albert Einstein, που προσπαθούσε να κατανοήσει το δικό του τεράστιο νοητικό δυναμικό, χωρίς όμως ιστορική επιβεβαίωση. Η διάδοσή του οφείλεται κυρίως στη γοητεία που ασκεί η ιδέα των «κρυμμένων δυνατοτήτων».

Το βασικό δίδαγμα είναι η σημασία της κριτικής σκέψης. Όταν ακούμε έναν εντυπωσιακό ισχυρισμό για τον εγκέφαλο, χρειάζεται να αναρωτιόμαστε: «Τι αποδείξεις υπάρχουν για αυτόν τον ισχυρισμό; Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη έρευνα ή έρευνες που μπορεί να επικαλεσθεί ο φίλος σας για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του; Υπάρχουν σχετικές έρευνες δημοσιευμένες σε επιστημονικά περιοδικά; Τι δείγμα χρησιμοποιήθηκε για αυτή την έρευνα; Ήταν αρκετά μεγάλο ώστε να δικαιολογήσει σαφή συμπεράσματα; Το συγκεκριμένο εύρημα έχει επαληθευτεί; Διαδόσεις, όπως ο μύθος του 10% δεν θα μακροημερεύσουν αν οι ισχυρισμοί για την ύπαρξη τους βρεθούν αντιμέτωποι με την κριτική σας σκέψη» (σελ. 113).

 

Πηγή:

Schacter, D.L., Gilbert, D.T. & Nock, M.K. (2025). Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg, σελ. 112-113.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Η νόσος αλτσχάϊμερ και ο ιππόκαμπος: Διαφορές ανάλογα με το φύλο

Η νόσος Alzheimer's είναι μια χρόνια, προοδευτική και μη αναστρέψιμη εκφυλιστική νόσος του εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από σταδιακή καταστροφή νευρικών κυττάρων και συνάψεων, γεγονός που οδηγεί σε επιδείνωση της μνήμης, της σκέψης, της κρίσης, της γλωσσικής ικανότητας και τελικά της ίδιας της αυτονομίας του ατόμου. Με την πάροδο του χρόνου, οι ασθενείς χάνουν την ικανότητα να εκτελούν ακόμη και βασικές καθημερινές δραστηριότητες. Στις ΗΠΑ συγκαταλέγεται στις κυριότερες αιτίες θανάτου στους ηλικιωμένους, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο τα περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν δραματικά τις επόμενες δεκαετίες λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

 

Παρότι για πολλά χρόνια θεωρούνταν ότι η μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου στις γυναίκες οφείλεται απλώς στο ότι ζουν περισσότερο, νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν και βιολογικές διαφορές που επηρεάζουν την εμφάνιση και την εξέλιξη της νόσου. Μεγάλες αναλύσεις ειδικών κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε πολλές περιοχές του κόσμου η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και συχνά εξελίσσεται ταχύτερα.

Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις διαφορές φαίνεται να διαδραματίζει ο ιππόκαμπος — μια δομή του εγκεφάλου απαραίτητη για τη μάθηση, την κωδικοποίηση νέων πληροφοριών και τη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Ο ιππόκαμπος είναι από τις πρώτες περιοχές που επηρεάζονται στη νόσο Alzheimer, παρουσιάζοντας σταδιακή ατροφία (μείωση όγκου).

Σε έρευνες όπου χρησιμοποιήθηκε μαγνητική τομογραφία (MRI), συγκρίθηκαν ασθενείς με πιθανή νόσο Alzheimer και υγιείς ηλικιωμένοι. Οι μετρήσεις του όγκου του ιππόκαμπου έγιναν επανειλημμένα μέσα σε διάστημα ενός έτους, επιτρέποντας στους ερευνητές να παρακολουθήσουν τον ρυθμό μεταβολής.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς με Alzheimer είχαν ήδη μικρότερο όγκο ιππόκαμπου σε σύγκριση με τους υγιείς. Ο ρυθμός μείωσης του όγκου ήταν σημαντικά ταχύτερος στους ασθενείς. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα: στις γυναίκες με Alzheimer η ατροφία του ιππόκαμπου προχωρούσε περίπου 1,5 φορά γρηγορότερα από ό,τι στους άνδρες. Επιπλέον, μεταγενέστερες έρευνες έδειξαν ότι σε άτομα που ήταν νοητικά υγιή κατά την αρχική εξέταση, οι μεταβολές στον όγκο του ιππόκαμπου αποτελούσαν ισχυρότερο προγνωστικό δείκτη για μελλοντική εμφάνιση της νόσου στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια βιολογική μεταβολή έχει διαφορετική «προγνωστική βαρύτητα» ανάλογα με το φύλο.

Ιδιαίτερα σημαντικά δεδομένα προέρχονται από τη μακροχρόνια διαχρονική μελέτη The Nun Study, η οποία διεξάγεται σε μέλη της θρησκευτικής κοινότητας School Sisters of Notre Dame στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η μελέτη αυτή είναι μοναδική επειδή περιλαμβάνει μεγάλη ομάδα γυναικών με παρόμοιο τρόπο ζωής και περιβάλλον, γεγονός που μειώνει εξωτερικούς συγχυτικούς παράγοντες. Συνδυάζει γνωστικές αξιολογήσεις, νευροαπεικονιστικά δεδομένα και μεταθανάτιες παθολογοανατομικές εξετάσεις. Διαθέτει γραπτά κείμενα των συμμετεχουσών από τη νεαρή τους ηλικία.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ήταν ότι τα γλωσσικά χαρακτηριστικά σε αυτοβιογραφικά κείμενα που είχαν γραφτεί δεκαετίες νωρίτερα μπορούσαν να προβλέψουν ποια άτομα είχαν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν Alzheimer. Κείμενα με απλούστερη γραμματική δομή και λιγότερο σύνθετες έννοιες σχετίζονταν με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου αργότερα στη ζωή.

Επιπλέον, μεταθανάτιες εξετάσεις έδειξαν ότι μικρότερος όγκος ιππόκαμπου συσχετιζόταν ισχυρά με παθολογικά ευρήματα της νόσου, ακόμη και σε γυναίκες που δεν είχαν εμφανίσει κλινικά συμπτώματα άνοιας όσο ζούσαν. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο ιππόκαμπος αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο βιοδείκτη για τη νόσο στις γυναίκες.

Οι διαφορές μεταξύ των φύλων δεν περιορίζονται μόνο στον ιππόκαμπο. Οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ατροφία και σε άλλες εγκεφαλικές περιοχές, ταχύτερη γνωστική επιδείνωση μετά τη διάγνωση και ενδεχομένως διαφορετική αλληλεπίδραση ορμονικών, γενετικών και νευροβιολογικών παραγόντων. Τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές πρακτικές συνέπειες, όπως η μέτρηση του όγκου του ιππόκαμπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προγνωστικός δείκτης, ιδιαίτερα στις γυναίκες, η διάγνωση ίσως χρειάζεται διαφορετικά κριτήρια ή όρια ανάλογα με το φύλο και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις στο μέλλον μπορεί να προσαρμόζονται με βάση τις βιολογικές διαφορές ανδρών και γυναικών.

Δεδομένης της τεράστιας και αυξανόμενης παγκόσμιας επίπτωσης της νόσου Alzheimer, η κατανόηση των διαφορών μεταξύ των δύο φύλων δεν αποτελεί απλώς επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά κρίσιμο βήμα για πιο έγκαιρη διάγνωση, ακριβέστερη πρόγνωση και αποτελεσματικότερη θεραπευτική αντιμετώπιση.

 

Πηγή:

Schacter, D.L., Gilbert, D.T. & Nock, M.K. (2025). Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Μιλώντας για το διαζύγιο

Πώς να μιλήσετε στα παιδιά σας και να τα βοηθήσετε να το ξεπεράσουν

 

«Με το διαζύγιο τερματίζεται ένας γάμος, όχι όμως και η οικογένεια. Τα παιδιά πάντα θα χρειάζονται και τους δύο γονείς να τα αγαπούν και να νοιάζονται γι' αυτά. Γι' αυτό έχουν ανάγκη από γονείς ικανούς να συνεργαστούν μεταξύ τους για να τα μεγαλώσουν. Είτε τα πάτε καλά με τον ή την πρώην σύζυγό σας είτε όχι, το βιβλίο αυτό μπορεί να σας βοηθήσει:
• να σκεφτείτε πώς και πόσο θα επηρεάσει τα παιδιά σας το διαζύγιο
• να συζητήσετε ήρεμα και γλυκά αλλά και με ειλικρίνεια με τα παιδιά σας
• να τα προστατέψετε από τυχόν διαφωνίες σας με τον ή την πρώην σύζυγό σας
• να τα προτρέψετε να αγαπούν και τους δύο γονείς τους
• να χειριστείτε δύσκολες καταστάσεις από το θέμα των διακοπών μέχρι το θέμα των χρημάτων
• να ανακάμψετε από τη δύσκολη αυτή περίοδο.

Διαβάστε αυτό το βιβλίο από την αρχή ως το τέλος ή κατά ενότητες. Αν χειριστείτε το διαζύγιό σας με αξιοπρέπεια και προσοχή, θα βοηθήσετε πολύ τα παιδιά σας. Όταν ο πόνος που νιώθετε τώρα δε θα είναι πια παρά μια ανάμνηση, τα παιδιά σας θα σας ευγνωμονούν γι' αυτό» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Στο βιβλίο αναφέρονται ορισμένες πρακτικές συμβουλές για να ξεπεράσουν τα παιδιά το διαζύγιο: οι γονείς θα πρέπει να ακούνε τα συναισθήματα των παιδιών τους, να διατηρήσουν τη ρουτίνα, να αποφύγουν συγκρούσεις μπροστά στα παιδιά και να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία. Οι γονείς είναι σημαντικό να έχουν ένα κοινό μέτωπο, να απαντούν στα παιδιά με ειλικρίνεια και απλότητα, να καθησυχάζουν τα παιδιά υπενθυμίζοντάς το ότι δεν φταίνε αυτά για το διαζύγιο και να ενημερώνουν τα παιδιά για τις πρακτικές αλλαγές.

 

Πηγή:

Ρομπέρτα Μπέγιερ & Κεντ Γουιντσέστερ. Μιλώντας για το διαζύγιο. Πώς να μιλήσετε στα παιδιά σας και να τα βοηθήσετε να το ξεπεράσουν. Εκδόσεις Κέδρος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Είναι άδικο…

Συναισθήματα…

«Είναι κάποιες στιγμές που αισθάνεσαι ότι κάτι είναι άδικο; Προσπάθησε να μη θυμώνεις και σκέψου ότι κι οι άλλοι άνθρωποι αισθάνονται συχνά αδικημένοι από τα πράγματα που κάνεις εσύ. Μέσα από το βιβλίο ‘’Είναι άδικο…’’ θα διαπιστώσεις ότι ο μπαμπάς σου έχει δίκιο όταν σου λέει ότι πρέπει να είσαι ευχαριστημένος με αυτά που έχεις. Για αυτό χάρισε ένα χαμόγελο στον εαυτό σου και διώξε όλες τις άσχημες σκέψεις μακριά!» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου). 

 

«Όταν κάτι είναι άδικο…

…νιώθω σαν μια μέλισσα που δεν μπορεί να φτάσει σε ένα λουλούδι!

… νιώθω σαν μια γάτα παγιδευμένη σε ένα κλουβί!

… νομίζω πως θέλω να χτυπήσω κάποιον!

[…]

Όταν οι φίλοι μου πιστεύουν ότι είμαι τυχερή όταν πηγαίνω με τους γονείς μου διακοπές στην Γαλλία.

Είναι άδικο!».

Τα παιδιά νιώθουν ότι είναι άδικο κάθε κατάσταση και γεγονός στο οποίο οι συνθήκες δεν είναι υπέρ τους. Το βιβλίο βοηθάει τα παιδιά να κατανοήσουν το συναίσθημα της αδικίας και της αγανάκτησης, εξηγώντας ότι και οι άλλοι μπορεί να νιώθουν το ίδιο από τις δικές τους πράξεις. Το βιβλίο διδάσκει στα παιδιά την ενσυναίσθηση και την αποδοχή ότι η ζωή δεν είναι πάντα ίση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιδρούμε θυμώνοντας…  

 

Πηγή:

Brian Moses. 2003. Είναι άδικο… Μοντέρνοι καιροί.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Ψυχαναλυτική προσέγγιση του παιδικού σχεδίου

«Η πρώτη μελέτη που έγινε αποκλειστικά πάνω στο σχέδιο, στο πλαίσιο της ψυχανάλυσης, είναι αυτή της Sophie Morgenstern το 1927 σε ένα κορίτσι άλαλο. Ήταν τότε που για πρώτη φορά μελετήθηκε ουσιαστικά η αξιοποίηση των σχεδίων στις ψυχαναλυτικές παρεμβάσεις. Η Morgenstern προσέγγισε την προβολική αξία του σχεδίου και έδειξε ότι το σχέδιο έχει εκφραστική αξία στο παιδί πολύ ανώτερη από τη γλώσσα και επίσης ότι ακολουθεί νόμους διαφορετικούς από αυτούς των ενηλίκων. Έδωσε έμφαση και ερμήνευσε τα σύμβολά που είχαν κυρίως σχέση με τη σεξουαλικότητα. Υποστήριζε ότι η έκφραση ασυνείδητων επιθυμιών στο σχέδιο παίζει τον ρόλο μιας βαλβίδας ασφαλείας που προσφέρει μια ακίνδυνη εκτόνωση των συναισθημάτων. Σε αντίθετη περίπτωση, αυτά θα εγκλωβίζονταν και ίσως να γίνονταν επικίνδυνα. Οι εργασίες της έδωσαν ώθηση στις μετέπειτα ψυχαναλυτικές έρευνες σχετικά με το παιδικό σχέδιο, αλλά αναμφίβολα είχε προτείνει μια πολύ γενική ερμηνεία των σχεδίων. Τα συμπεράσματα της Morgenstern θεωρούνται έκτοτε βασικές αρχές στη φροϋδική- ψυχαναλυτική ερμηνεία του σχεδίου.

 

Αργότερα, η Francoise Dolto θέλησε να δώσει μεγαλύτερη αυστηρότητα σε αυτή την ερμηνεία με το να συγκρίνει διαφορετικές κλινικές περιπτώσεις, επιχειρώντας μια άλλη προσέγγιση μέσα από μια προβολική οπτική, εμπνευσμένη όμως από μεταγενέστερα ψυχαναλυτικά ρεύματα. Πίστευε στην ψυχαναλυτική αξιοποίηση του παιδικού σχεδίου. ‘’Με το παιδικό σχέδιο αποκτάμε πρόσβαση στις φαντασιακές αναπαραστάσεις, στο συναισθηματισμό, στην εσωτερική συμπεριφορά και στον συμβολισμό του υποκειμένου. Με αυτόν τον τρόπο το ίδιο το σχέδιο μας βοηθά αρχικά να το κατανοήσουμε σιωπηρά και στη συνέχεια να προσανατολίσουμε τη συζήτησή μας με τα παιδιά.

Ορισμένοι επιστήμονες αξιοποίησαν το παιδικό σχέδιο κατά την ψυχαναλυτική θεραπεία, συσχετίζοντάς το με το παιχνίδι και το όνειρο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Melanie Klein. Όσον αφορά τη σχέση με το όνειρο, η Klein διαπιστώνει τη στενή συγγένεια του σχεδίου και του ονείρου, αφού στο σχέδιο συναντάμε τους μηχανισμούς του ονείρου, όπως τη συμβολοποίηση, τη συμπύκνωση και τη μετατόπιση.  

Υποστηρίζει ότι τόσο το σχέδιο όσο και το όνειρο συμμετέχουν σε δύο επίπεδα έκφρασης: στο συνειδητό, που είναι και εμπρόθετο και στο ασυνείδητο, που κυριαρχείται από πολύπλοκο συμβολισμό. Η ψυχανάλυση ξεκινά από το πρώτο επίπεδο και το έκδηλο περιεχόμενό του, δηλαδή το σχέδιο, και προσπαθεί να φθάσει στο δεύτερο (ασυνείδητο) και στο λανθάνον περιεχόμενό του. Το παιδικό σχέδιο αντιμετωπίζεται από την Klein ως προνομιακός χώρος προβολής των φαντασιώσεων» (σελ. 147-150).

 

Πηγή:

Ηρώ Μυλωνάκου- Κεκέ. 2022. Πώς τα παιδιά μιλούν με το σχέδιο. Ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση και εφαρμογές. Εκδόσεις Παπαζήση.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Πώς τα παιδιά μιλούν με το σχέδιο

Ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση και εφαρμογές

 

«Από την πρώτη επαφή με ένα παιδικό σχέδιο ξεκινάει αναπόφευκτα ένα ταξίδι του ενηλίκου στον μαγικό κόσμο του παιδιού, έτσι όπως αυτός παρουσιάζεται στα ‘’λογής φανερώματά του’’. Είτε ο ενήλικος είναι απλός παρατηρητής είτε ειδικός επιστήμονας, το ταξίδι αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον και συνάμα πολύπλοκο. Το παιδικό σχέδιο αποτελεί προνομιακό μέσο δημιουργικότητας, έκφρασης και επικοινωνίας, το οποίο με την ειδική γνώση του ενηλίκου γίνεται σημαντικό ‘’ενδιάμεσο’’ που υποστηρίζει την πολύπλευρη ψυχοπαιδαγωγική ενδυνάμωση του παιδιού· επιπλέον, επιτρέπει τη διερεύνηση και την πρόσβαση σε τρέχουσες συναισθηματικές καταστάσεις και σε βασικά στοιχεία της προσωπικότητάς του.

Η προσπάθειά μας να αφήσουμε ίχνη δημιουργίας και έκφρασης είναι πράξη πανανθρώπινη, που αρχίζει αυθορμήτως από πολύ νωρίς. Σταδιακά, επηρεάζεται από ποικίλες παραμέτρους, όπως βιολογικές, ψυχοσυναισθηματικές, αναπτυξιακές, επικοινωνιακές, οικογενειακές, εκπαιδευτικές, πολιτισμικές και κοινωνικές. Κατά τα τελευταία σχεδόν εκατόν πενήντα χρόνια υπήρξε συστηματικό ενδιαφέρον για τη μελέτη των παιδικών σχεδίων, τόσο από καλλιτέχνες που τα αντιμετώπισαν ως πηγή έμπνευσης, όσο και από επιστήμονες διαφορετικών γνωστικών πεδίων (παιδαγωγούς, ψυχιάτρους, ψυχολόγους, οικογενειακούς θεραπευτές, ειδικούς στην τέχνη).

Για τη διαμόρφωση συνολικής αντίληψης σχετικά με την «ερμηνεία» και την πολλαπλή ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση των παιδικών σχεδίων, ο δρόμος είναι μακρύς, γεμάτος με ευρήματα που ενθουσιάζουν, αλλά και με αμφισημίες που προβληματίζουν. Στο βιβλίο περιγράφεται αυτό ακριβώς το «ταξίδι» για μεγάλους στον μαγικό κόσμο των παιδιών. Επισημαίνονται -μέσω διαφορετικών επιστημονικών προσεγγίσεων και μίας συνθετικής ιστορικο-κριτικής θεώρησης- οι δυνατότητες, οι προοπτικές αλλά και οι πιθανές παρανοήσεις στην προσπάθεια κατανόησης του ζητήματος «πώς τα παιδιά μιλούν με το σχέδιο».

Επιπροσθέτως, συζητώνται επιζήμιες για το παιδί τακτικές και παρουσιάζονται προτάσεις εφαρμογής για την πολλαπλή ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση του παιδικού σχεδίου από εκπαιδευτικούς, γονείς και ειδικούς επαγγελματίες» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το παιδικό σχέδιο χρησιμοποιείται με διάφορους τρόπους στο πλαίσιο της αξιολόγησης και της θεραπείας των παιδιών. «Το σχέδιο αντιμετωπίζεται ως ένα προνομιακό μέσο προβολής, όπου το παιδί προβάλλει την αυτοεικόνα του, χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τρέχουσες συναισθηματικές καταστάσεις, κίνητρα, επιθυμίες, κλπ., και ερμηνεύεται χωρίς να συνδέεται πάντα ή απαραίτητα με ψυχαναλυτικές αναφορές» (σελ. 151).   

 

Πηγή:

Ηρώ Μυλωνάκου- Κεκέ. 2022. Πώς τα παιδιά μιλούν με το σχέδιο. Ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση και εφαρμογές. Εκδόσεις Παπαζήση.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.