Διαβάζοντας το βιβλίο: Το νόημα του άγχους

του Rollo May

 

Σύμφωνα με το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«’’Το Νόημα του Άγχους’’ είναι το τρίτο, χρονικά, βιβλίο που γράφτηκε ποτέ με τη λέξη ‘’άγχος’’ στον τίτλο του. Παράλληλα, αποτέλεσε μια από τις καλύτερες παραγωγές της λεγόμενης ‘’τρίτης δύναμης’’ της ψυχολογίας, μιας τάσης που τότε αντιστεκόταν στις μηχανιστικές αντιλήψεις του συμπεριφορισμού και της κατεστημένης ψυχανάλυσης. Παρά τις δεκαετίες που μεσολάβησαν από την πρώτη του έκδοση, παραμένει κλασικό και μπορεί, ακόμη και σήμερα, τόσο η προσέγγιση όσο και τα συμπεράσματά του να αποτελέσουν ανάχωμα σύγχρονων τεχνοκρατικών και απλουστευτικών, λογικών που θεωρούν δυνατή και επιθυμητή, ‘’μια ζωής χωρίς άγχος’’.

Ο Rollo May υποστηρίζει ότι μια ύπαρξη δίχως άγχος είναι αδύνατη, και τελικά μη ανθρώπινη. Το άγχος είναι φαινόμενο ‘’οντολογικό’’, που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο και τον ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα όντα, όπως είναι και η συνείδηση του θανάτου του, όπως είναι και η ίδια του η συνείδηση… Το βιβλίο, πάνω από όλα, αποτελεί μια συνοπτική, και προκλητική, ιστορία της έννοιας του άγχους και μια βαθύτατη συζήτηση των ερμηνειών που του δόθηκαν από τους σημαντικότερους φιλοσόφους, ψυχιάτρους και ψυχολόγους της εποχής».

Το βιβλίο αναφέρεται στην Τρίτη δύναμη της Αμερικανικής ψυχολογίας και ψυχιατρικής, που ήταν ένα ρεύμα που προσπάθησε να ξεχωρίσει και να επικρατήσει, καθώς μέχρι τότε επικρατούσε η Ψυχανάλυση και ο Συμπεριφορισμός (Μπηχεβιορισμός). Η Τρίτη δύναμη περιελάμβανε προσωποκεντρικές προσεγγίσεις, υπαρξιακές θεωρίες, την προσέγγιση Gestalt και τη δραματοθεραπεία.

Το βιβλίο περιλαμβάνει τις σύγχρονες ερμηνείες του άγχους, παρουσιάζοντας το άγχος στα μέσα του 20^ου αιώνα, όπως απεικονίζεται στη λογοτεχνία, τις κοινωνικές μελέτες, την πολιτική σκηνή, τη φιλοσοφία και τη θεολογία, καθώς και την ψυχολογία. Στις φιλοσοφικές ερμηνείες του άγχους, ο Rollo May κάνει αναφορά στον Σπινόζα, τον Πασκάλ και τον Κίρκεγκωρ. Στη συνέχεια, παρουσιάζει τις βιολογικές ερμηνείες του άγχους, τις ψυχολογικές ερμηνείες του άγχους και τις πολιτισμικές ερμηνείες του άγχους. Επίσης, ενδιαφέρεται για το άγχος όπως ερμηνεύεται από τους ψυχοθεραπευτές, κάνοντας αναφορά στον Φρόυντ, τον Ρανκ, τον Άντλερ, τον Γιουνγκ, τη Χόρνεϋ και τον Σάλιβαν.

Το άγχος αποτελεί μια διάχυτη ανησυχία, ενώ η βασική διαφορά ανάμεσα στο άγχος και τον φόβο είναι η εξής: ο φόβος είναι μια αντίδραση σε έναν ειδικό κίνδυνο, ενώ το άγχος είναι μη ειδικό, αόριστο, χωρίς αντικείμενο. Το άγχος συνοδεύεται από την αβεβαιότητα και την αδυναμία μπροστά στον κίνδυνο.

Στο βιβλίο, ο Rollo May προτείνει τον εξής ορισμό:

«Το άγχος είναι η ανησυχία που πυροδοτείται από μια απειλή σε κάποια αξία που το άτομο θεωρεί ουσιαστική για την ύπαρξή του σαν προσωπικότητα» (σελ. 214). Η απειλή μπορεί να είναι κατά της φυσικής ζωής ή κατά της ψυχολογικής ύπαρξης ή προς κάποια αξία που είναι σημαντική για το άτομο. Το άγχος εμφανίζεται σαν μια υποκειμενική, άνευ αντικειμένου, εμπειρία. «Όταν ο Κίρκεγκωρ τονίζει ότι το άγχος αναφέρεται σε μια εσωτερική κατάσταση και ο Φρόυντ υποστηρίζει ότι στο άγχος το αντικείμενο αγνοείται, δεν σημαίνει ότι η κατάσταση κινδύνου που πυροδοτεί το άγχος είναι ασήμαντη. Ούτε ο όρος ‘’χωρίς αντικείμενο’’ αναφέρεται μόνο στο γεγονός ότι ο κίνδυνος που προκαλεί το άγχος, στην περίπτωση του  νευρωτικού άγχους, απωθείται στο ασυνείδητο. Το άγχος είναι χωρίς αντικείμενο κυρίως γιατί μας προσβάλλει σε εκείνη τη βάση της ψυχολογικής δομής στην οποία συμβαίνει η αντίληψη του εαυτού σαν διακριτού από τον κόσμο των αντικειμένων» (σελ. 215-216).

 

Πηγή:

Rollo May. 2010. Το νόημα του άγχους. Εκδόσεις ύψιλον.

 

Ελένη Παπαδοπούλου και Νίκος Κουραβάνας, Ψυχολόγοι, MSc, MA

 

 

Ποια είναι και πώς βιώνεται η εμπειρία της «συναισθησίας»;

Παρουσιάζει ενδιαφέρον η περίπτωση της Lorde και της Billie Eilish, οι οποίες είναι δύο από τις πιο σημαντικές και επιδραστικές γυναικείες φωνές της σύγχρονης εναλλακτικής ποπ μουσικής σκηνής. Οι δύο αυτές καλλιτέχνιδες δεν αντιλαμβάνονται τη μουσική μόνο ως ήχο, αλλά και ως εικόνα. Όταν δημιουργούν ή ακούν ένα τραγούδι, μπορούν να βιώνουν ταυτόχρονα χρώματα, σχήματα ή άλλες αισθητηριακές εμπειρίες. Αυτή η ιδιαίτερη αντίληψη ονομάζεται συναισθησία και συμβαίνει όταν ένα ερέθισμα που κανονικά ανήκει σε μία αίσθηση προκαλεί ταυτόχρονα εμπειρία σε μια διαφορετική αίσθηση.

 

Για παράδειγμα, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να «βλέπουν» χρώματα όταν ακούν μουσική, άλλοι μπορεί να συνδέουν γράμματα και αριθμούς με συγκεκριμένα χρώματα, ενώ κάποιοι μπορεί να αισθάνονται γεύσεις ή μυρωδιές όταν βλέπουν συγκεκριμένα σχήματα ή ακούν ήχους. Έτσι, ένα άτομο με συναισθησία μπορεί να βλέπει πάντα το γράμμα Α ως κόκκινο ή να αντιλαμβάνεται ένα συγκεκριμένο τραγούδι ως μια συγκεκριμένη χρωματική εικόνα.

Παρόλο που παλαιότερα η συναισθησία θεωρούνταν σπάνια και ασυνήθιστη εμπειρία, οι έρευνες δείχνουν ότι εμφανίζεται συχνότερα από όσο πιστευόταν. Μία από τις πιο συνηθισμένες μορφές είναι η σύνδεση γραμμάτων ή αριθμών με χρώματα, η οποία εμφανίζεται περίπου σε 1 στους 100 ανθρώπους. Επίσης, φαίνεται ότι οι άνθρωποι με συναισθησία, ιδιαίτερα όσοι συνδέουν ήχους με χρώματα, εμφανίζουν συχνότερα ενδιαφέρον για καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

Η συναισθησία δεν αποτελεί απλώς έναν διαφορετικό τρόπο περιγραφής του κόσμου, αλλά μπορεί να επηρεάζει πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αντίληψη. Για παράδειγμα, ένα άτομο που βλέπει συγκεκριμένους αριθμούς με συγκεκριμένα χρώματα μπορεί να ξεχωρίσει ευκολότερα έναν αριθμό ανάμεσα σε πολλούς άλλους, επειδή το χρώμα λειτουργεί σαν επιπλέον πληροφορία. Παράλληλα, οι συναισθητικοί άνθρωποι συχνά παρουσιάζουν καλύτερη μνήμη για χρώματα, επειδή οι πληροφορίες αποθηκεύονται μαζί με τις πρόσθετες αισθητηριακές εμπειρίες τους.

Οι μελέτες δείχνουν επίσης ότι η συναισθησία μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούν τα ερεθίσματα. Για παράδειγμα, άτομα που συνδέουν γράμματα με χρώματα μπορεί να θεωρούν ορισμένα γράμματα πιο φωτεινά ή πιο έντονα, επειδή τα συνοδεύουν οι προσωπικές τους χρωματικές εμπειρίες. Οι άνθρωποι χωρίς συναισθησία δεν παρουσιάζουν αυτή τη διαφοροποίηση.

Οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν πώς δημιουργείται η συναισθησία στον εγκέφαλο. Ορισμένες έρευνες με τεχνικές όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) δείχνουν ότι οι συναισθητικοί μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τα χρώματα, αν και τα αποτελέσματα είναι έως τώρα αντικρουόμενα. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η συναισθησία έχει και γενετική βάση, καθώς έχουν εντοπιστεί συγκεκριμένες γονιδιακές αλλαγές που σχετίζονται με την ανάπτυξη των νευρικών συνδέσεων.

Το σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η ανθρώπινη αντίληψη δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου οργανώνει και επεξεργάζεται τις πληροφορίες με διαφορετικό τρόπο. Για καλλιτέχνες όπως η Lorde και η Billie Eilish, η συναισθησία δεν αποτελεί απλώς μια ασυνήθιστη εμπειρία, αλλά ένα βασικό εργαλείο δημιουργίας που τους βοηθά να μετατρέπουν τους ήχους σε εικόνες και συναισθήματα.

 

Πηγή:

D.L. Schacter et al., 2025, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα.

 

Ελένη Παπαδοπούλου και Νίκος Κουραβάνας, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Λανθασμένες αντιλήψεις για τη σχιζοφρένεια

«Η σχιζοφρένεια είναι μια ψύχωση, είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή στην οποία τα συναισθήματα, η σκέψη, η κρίση και η αντίληψη που έχει το άτομο για την πραγματικότητα είναι τόσο διαταραγμένα, ώστε η λειτουργικότητά του επηρεάζεται σοβαρά. 

Τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας συνήθως χωρίζονται σε θετικά και αρνητικά.

Θετικά συμπτώματα είναι μη φυσιολογικά βιώματα και αντιλήψεις, όπως παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, ασυνάρτητη και ανοργάνωτη σκέψη, παράδοξη και επιθετική συμπεριφορά.

Αρνητικά συμπτώματα είναι η απουσία σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφοράς που φυσιολογικά θα χαρακτήριζαν το άτομο, όπως π.χ. άμβλυνση συναισθημάτων, απώλεια κινήτρων, φτώχεια σκέψης, απουσία ενεργητικότητας, απάθεια και κοινωνική απόσυρση» (σελ. 25-26).

Το πρόβλημα με τη σχιζοφρένεια είναι να γίνει διάκριση ανάμεσα στη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή. Επίσης, η πορεία της σχιζοφρένειας αν και έχει διακυμάνσεις τείνει να είναι συνεχής και η έκφραση των συναισθημάτων του ατόμου είναι πιο πιθανό να είναι απρόσφορη ή να υπολείπεται σε αυθορμητισμό. Ο ασθενής μπορεί να ακούει φωνές, που θα σχολιάζουν τις πράξεις του ή θα διαφωνούν μεταξύ τους.

«Το Πρόγραμμα της Παγκόσμιας Ψυχιατρικής Εταιρείας κατά του Στίγματος και των Διακρίσεων Εξαιτίας της Σχιζοφρένειας παραθέτει έναν κατάλογο από ευρέως διαδεδομένες λανθασμένες αντιλήψεις για τη σχιζοφρένεια, μεταξύ των οποίων είναι οι εξής:

Κανένας δε γιατρεύεται από τη σχιζοφρένεια.

Η σχιζοφρένεια δεν έχει θεραπεία.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι συνήθως βίαιοι ή επικίνδυνοι.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι πιθανό να μεταδώσουν σε άλλους την τρέλα τους.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι τεμπέληδες και αναξιόπιστοι.

Η σχιζοφρένεια είναι αποτέλεσμα εσκεμμένης αδυναμίας της βούλησης.

Οτιδήποτε λένε οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι ανοησίες.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι παντελώς ανίκανοι να πάρουν λογικές αποφάσεις για την ίδια τους τη ζωή.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια είναι απρόβλεπτοι.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια δεν μπορούν να εργαστούν.

Για τη σχιζοφρένεια υπεύθυνοι είναι οι γονείς» (σελ. 168-169).

Η ταινία «Ο Σολίστας» αποτελεί παράδειγμα επιτυχημένης χρήσης ενός κυρίαρχου μέσου ψυχαγωγίας με στόχο την αύξηση της επίγνωσης και πρόσφερε πληροφόρηση για σοωαρές ψυχικές νόσους. Η ταινία μετέφερε μηνύματα κατά του στίγματος, όπως:

«Οι άνθρωποι γιατρεύονται από τη σχιζοφρένεια.

Οι περισσότεροι άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορούν να εργαστούν, ακόμα κι αν παρουσιάζουν συμπτώματα.

Η εργασία βοηθά τους ανθρώπους να γιατρευτούν από τη σχιζοφρένεια.

Η ανταπόκριση και η στάση των ανθρώπων απέναντι σε κάποιον με σχιζοφρένεια μπορεί να επηρεάσουν την πορεία της ασθένειας.

Οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορούν και θα έπρεπε να περιλαμβάνονται στην κοινότητα.

Παρόλα αυτά, η ταινία αυτή απέτυχε να μεταδώσει το σημαντικό μήνυμα:

Η κακή γονεϊκή φροντίδα δεν προκαλεί σχιζοφρένεια» (σελ. 188).

 

Πηγή

Ρίτσαρντ Ουόρνερ. 2005. Το περιβάλλον της σχιζοφρένειας. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

 

Τα συναισθήματα στο παιδικό σχέδιο

«Ένα σχέδιο εκφράζει με ουσιαστικό τρόπο τα συναισθήματα και το συγκινησιακό κόσμο του παιδιού. Ακόμη και μια μικρή γραμμή, μια κηλίδα, ένα λουλούδι χωρίς φύλλα, δηλαδή ακόμη και κάτι ασήμαντο μπορεί να μας διηγηθεί πολλά για τον κόσμο του. 

 

Μέσω της ανάλυσης των σχεδίων τους, είμαστε σε θέση να καταλάβουμε αυτά που θέλουν να πουν τα παιδιά για τους γονείς τους, την οικογένειά τους και την ανάπτυξή τους κυρίως όμως για τους τρόπους με τους οποίους έρχονται σε επαφή με τον έξω κόσμο, πώς τον αντιλαμβάνονται και πώς θα τον ήθελαν.

Τα παιδιά κάνουν τη φωνή τους να ακουστεί κυρίως σχεδιάζοντας: ο ήλιος είναι ο μπαμπάς, το σπίτι είναι η μαμά, το δέντρο είναι το Εγώ, τα άτομα αντιπροσωπεύουν την οικογένεια…

Ακόμη και η χρήση του χρώματος έχει μεγάλη σημασία, γιατί ερμηνεύεται ως σύμβολο της ζωτικότητας και της συναισθηματικότητας του παιδιού.

Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι τα μικρά παιδιά ή και τα μεγαλύτερα, μολονότι αφήνονται ελεύθερα να σχεδιάσουν ότι θέλουν, τείνουν να αποκλείουν τις τηλεοπτικές φιγούρες, προτιμώντας το δέντρο, το σπίτι, τον ήλιο, τα λουλούδια και τα ζώα. Με αυτή την επιλογή τους εφιστούν με επιτακτικό τρόπο την προσοχή των ενηλίκων στην ανάγκη τους να βιώσουν τα χρόνια της ανάπτυξης σε ένα κλίμακα στενότερων και πιο προσωπικών επαφών.

Το παιδί φαίνεται να αναζητά την παρουσία των γονέων, επιπλέον, θέλει ο χρόνος που θα περνά μαζί τους να μην είναι επιφανειακός. Λέει ξεκάθαρα ότι η μαμά και ο μπαμπάς μπορούν να βγουν να δουλέψουν, όταν όμως βρίσκονται στο σπίτι, πρέπει να ασχοληθούν μαζί του χωρίς τηλέφωνα ή τηλεόραση και κυρίως δείχνοντας περισσότερο ενδιαφέρον. Μπορεί ένα σχέδιο να τα εκφράσει όλα αυτά;

Και όμως ναι.

Με ήλιος χωρίς ακτίνες, με σπίτι χωρίς παράθυρα ή καπνό, με μαύρα σύννεφα από τα οποία πέφτει μαύρη βροχή ή με κατακόκκινα πρόσωπα μας διηγούνται, για παράδειγμα τη μελαγχολία τους.

Η ερμηνεία του σχεδίου, μολονότι διατηρεί ορισμένους γενικούς και θεμελιώδεις κανόνες που συνδέονται με τον οικουμενικό συμβολισμό, διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία (σελ. 69-70).

Το τεστ της ανθρώπινης φιγούρας

Πρόκειται για μια τεχνική κατά την οποία ζητείται από το άτομο να σχεδιάσει μια ανθρώπινη μορφή. Είναι ένα τεστ που χρησιμοποιείται ως προβολική τεχνική προσωπικότητας.

Ο εξεταζόμενος παίρνει ένα λευκό χαρτί και ένα μολύβι και του ζητείται, με μια απλή οδηγία, να σχεδιάσει έναν άνθρωπο. Συνήθως δεν απαιτείται ιδιαίτερη καλλιτεχνική ικανότητα και η διαδικασία είναι σχετικά σύντομη. Η λογική της κλασικής προβολικής προσέγγισης, ιδιαίτερα μετά τη δουλειά της Karen Machover, είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο κάποιος σχεδιάζει μια ανθρώπινη μορφή μπορεί να συνδέεται με την εικόνα σώματος, την αυτοαντίληψη, τις συναισθηματικές εμπειρίες και ορισμένες πλευρές της προσωπικότητας.

Δεν εξετάζει απλώς αν η ζωγραφιά είναι «όμορφη». Μπορεί να εξετάσει συνολικά:

·         το μέγεθος της φιγούρας,

·         τη θέση της στο χαρτί,

·         την αναλογία των μελών του σώματος,

·         πόσο ολοκληρωμένη είναι η φιγούρα,

·         τη στάση του σώματος,

·         το πρόσωπο και τα χαρακτηριστικά του,

·         τα χέρια και τα πόδια,

·         τα ρούχα και τις λεπτομέρειες,

·         τη χρήση της γραμμής και της σκίασης,

·         πιθανές παραλείψεις ή υπερβολικές τονίσεις,

·         τη συνολική οργάνωση του σχεδίου.

Σε ορισμένα συστήματα καταγράφονται πολύ συγκεκριμένες λεπτομέρειες, όπως η παρουσία ματιών, χεριών, ποδιών, δακτύλων, ενδυμάτων κ.λπ.

Στην προβολική θεωρία, η ανθρώπινη φιγούρα θεωρήθηκε ότι μπορεί να λειτουργεί ως ένα είδος «προβολής» της εικόνας που έχει το άτομο για τον εαυτό του και το σώμα του.

Για παράδειγμα, ο εξεταστής μπορεί να ενδιαφερθεί για το εάν το άτομο:

·         παρουσιάζει μια πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη φιγούρα,

·         παραλείπει ορισμένα μέρη του σώματος,

·         δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε συγκεκριμένα σημεία,

·         χρησιμοποιεί έντονη ή πολύ αδύναμη γραμμή,

·         σχεδιάζει μια ιδιαίτερα άκαμπτη ή κινητική στάση.

Όμως δεν πρέπει να γίνεται μηχανική αντιστοίχιση του τύπου «μικρή φιγούρα = χαμηλή αυτοεκτίμηση» ή «μεγάλα χέρια = επιθετικότητα». Η σύγχρονη βιβλιογραφία δείχνει ότι η εγκυρότητα πολλών τέτοιων προβολικών ερμηνειών είναι περιορισμένη.

Ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό μιας ζωγραφιάς δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση.

Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να σχεδιάσει μικρή φιγούρα επειδή:

·         δεν έχει συνηθίσει να σχεδιάζει,

·         φοβάται ότι θα κάνει λάθος,

·         έτσι έμαθε να σχεδιάζει,

·         έχει περιορισμένο χώρο στο χαρτί,

·         είναι απλώς το προσωπικό του στυλ.

Επομένως η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το πολιτισμικό πλαίσιο, τις οδηγίες, τις συνθήκες εξέτασης, το ιστορικό του ατόμου και άλλα δεδομένα αξιολόγησης.

 

Πηγή:

Εύη Κρότι- Αλμπέρτο Μάνι. 2003. Πώς να ερμηνεύουμε τα παιδικά σχέδια. Η κρυφή γλώσσα των παιδιών. Εκδόσεις Καστανιώτη.  

 

Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA

Κατατακτήριες εξετάσεις Ψυχολογίας Παντείου (2014-2025)

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

 

ΘΕΜΑΤΑ 2014

Κλινική Ψυχολογία

Πώς ένα ουδέτερο ερέθισμα μπορεί να προκαλέσει συναίσθημα φόβου ή ντροπής και να εξαλειφθεί με βάση την κλασική θεωρία του συμπεριφορισμού. Ύστερα με τους ίδιους όρους, να αναφέρετε με βάση την ψυχαναλυτική και την προσωποκεντρική προσέγγιση το ίδιο φαινόμενο.

 

Κοινωνική Ψυχολογία

Κατά τη γνώμη σας το γενετικό μοντέλο κοινωνικής επιρροής μπορεί να επιφέρει πολιτική αλλαγή; Αν ναι, να αναφέρετε εμπειρικά ένα παράδειγμα νεοελληνικής ή ευρωπαϊκής ιστορίας και να τεκμηριώσετε επιστημονικά με έρευνα την κοινωνική επιρροή.

 

Μεθοδολογία

Να αναφέρετε τα τρία διαφορετικά είδη ομάδων ελέγχου, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους.

********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2015

Κοινωνική Ψυχολογία

1. Διατυπώστε τις υποθέσεις και το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας «Ιστορική μνήμη και εθνική ταυτότητα»

2. Αναλύστε τα αποτελέσματα ξεχωριστά για τους δύο πίνακες και σχολιάστε τα.

3. Τι συμπεράσματα προκύπτουν;

 

Μέθοδοι Έρευνας

Για ποιους λόγους οι ερευνητές χρησιμοποιούν την αντιστοιχισμένη ομάδα ελέγχου στους ερευνητικούς σχεδιασμούς;

 

Κλινική Ψυχολογία

1. Πώς οι προβολικές τεχνικές αξιολόγησης διαφέρουν από τα ερωτηματολόγια προσωπικότητας και ψυχοπαθολογίας όσον αφορά τη θεωρητική βάση, τη δομή, τους τρόπους χορήγησης και αξιολόγησης των απαντήσεων του θεραπευόμενου.

2. Επιλέξτε ένα προβολικό τεστ και ένα ερωτηματολόγιο προσωπικότητας και ψυχοπαθολογίας και συγκρίνετέ τα με βάση την ψυχομετρική αξιοπιστία και εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής των αποτελεσμάτων.

3. Πολλοί κλινικοί ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τακτικά μεθόδους με χαμηλούς σχετικά δείκτες ψυχομετρικής αξιοπιστίας και εγκυρότητας. Πώς δικαιολογούν αυτή την τακτική; Αναπτύξτε ένα αντίλογο και τη δικιά σας τεκμηριωμένη άποψη για τη σημασία των ψυχομετρικών ιδιοτήτων των δοκιμασιών που χρησιμοποιούνται στην πρακτική της κλινικής ψυχολογίας.

******************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2016

Κοινωνική ψυχολογία

Αλλαγή στάσεων: Να προσδιορίσετε τη λειτουργία των μοντέλων πειθούς διττής διαδικασίας (μοντέλο πιθανότητας λεπτομερούς επεξεργασίας και μοντέλο ευρετικής/ συστημικής επεξεργασίας). Να αναφέρετε μια τουλάχιστον έρευνα από την οποία φαίνεται η εφαρμογή του καθενός.

 

Μέθοδοι έρευνας

Ποιες είναι τρεις σημαντικές απειλές εννοιολογικής εγκυρότητας ενός ερευνητικού σχεδιασμού;

 

Κλινική ψυχολογία

Α Μέρος

Αναφέρετε τις βασικές διαφορές της ψυχαναλυτικής και γνωστικο-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας ως προς τη θεωρητική βάση, τον σκοπό και τη μορφή της κλινικής παρέμβασης.

Β Μέρος

Α. Δώστε το όνομα και ένα παράδειγμα από το διεργασιακό λάθος του οποίου μια τυχαία συμπεριφορά εκλαμβάνεται ως χαρακτηριστική της προσωπικότητας.

Β. Τι στόχο έχει η νοοκατασκευαστική προσέγγιση ως τεχνική αμφισβήτησης των δυσλειτουργικών γνωσιών και δώστε τρία παραδείγματα ερωτήσεων.

Γ. Με βάση τα 4Σίγμα μια έγγαμης καταθλιπτικής γυναίκας δημιουργήστε και συμπληρώστε το βασικό πεντάστηλο.

********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2017

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Α. Αναφέρετε τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής, του άγχους αποχωρισμού, της διαταραχής αυτιστικού φάσματος και της δυσλεξίας ως προς τα διαγνωστικά τους στοιχεία. Αναφέρετε μια ωφέλιμη και μια βλαβερή χρήση της διάγνωσης στην κλινική και εκπαιδευτική πρακτική.

 Β1. Αναφέρετε ένα τεστ νοημοσύνης, ένα αναπτυξιακό τεστ, ένα οπτικοκινητικό τεστ και ένα προβολικό τεστ που θα χορηγούσε ένας κλινικός ψυχολόγος σε ένα κοινοτικό Κέντρο Ψυχικής Υγείας για παιδιά προσχολικής ηλικίας; Περιγράψτε συνοπτικά το κάθε ένα από αυτά και αναφέρετε σε ποιες ηλικίες απευθύνονται.

Β2. Στο Γενικό Νοσοκομείο αναφέρετε ένα βραχύχρονο πρόγραμμα ψυχοθεραπείας και ποιες τεχνικές θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ο κλινικός ψυχολόγος για να αντιμετωπίσει έναν ασθενή με κρίση πανικού.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Να αξιολογήσετε τις πολιτικές εξελίξεις του 2015 (εκλογή ΣΥΡΙΖΑ, επανεκλογή ΣΥΡΙΖΑ, δημοψήφισμα, κτλ) με βάση το γενετικό μοντέλο κοινωνικής επιρροής του Moscovici.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Αναφέρετε τους βασικούς κανόνες δεοντολογίας που θα (πρέπει να) λάβει υπόψη του ένας ερευνητής κατά την ερευνητική διαδικασία.

**************************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2018

Κοινωνική Ψυχολογία

Με βάση τις κοινωνιοψυχολογικές θεωρίες να εξηγήσετε τις αρνητικές αντιδράσεις μερίδας πολιτών και μεγάλου μέρους του πολιτικού κόσμου στη Συμφωνία των Πρεσπών.

 

Κλινική Ψυχολογία

Θέμα Α

Περιγράψτε συνοπτικά δύο ερωτηματολόγια προσωπικότητας και ψυχοπαθολογίας για μη φυσιολογικές προσωπικότητες.

Θέμα Β

α. Περιγράψτε σε ένα κείμενο 100 λέξεων τις συνέπειες όταν η θετική αναγνώριση του εαυτού από σημαντικούς άλλους συνοδεύεται από πολλαπλούς όρους αξίας. 

 

Μέθοδοι έρευνας

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της τριγωνοποίησης.

********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2019

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Αναφέρετε τρεις απειλές της εξωτερικής εγκυρότητας και παραδείγματα πάνω σ’ αυτές.

 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

1. Ποιες είναι οι διαφορές της προκαλούμενης συμπεριφοράς (αντιδράσεις) και της συντελεστικής συμπεριφοράς (δράσεις).

Ποια από τα διαγνωστικά στοιχεία της διαταραχής της κατάθλιψης και της ειδικής φοβίας μπορούν να εξηγηθούν με παραδείγματα από την προκαλούμενη συμπεριφορά καθώς και με παραδείγματα από τη συντελεστική συμπεριφορά.

2. Άρνηση- απώθηση, Προβολή- προβλητική ταύτιση: ποιες είναι οι διαφορές;

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Το προσφυγικό και μεταναστευτικό «κύμα» δημιούργησε ποικίλες αντιδράσεις στον ελληνικό χώρο που εγείρουν το ερώτημα αν (και κατά πόσο) υπάρχει «έκδηλος» ή και «λανθάνων» ρατσισμός στον ελληνικό πληθυσμό. Δώστε θεωρητικά τεκμηριωμένη απάντηση στο παραπάνω ερώτημα.

*******************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2020

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Σε ένα σχολείο έχετε να αντιμετωπίσετε δύο ομάδες που συγκρούονται. Με βάση θεωρίες για τις διομαδικές σχέσεις τι θα μπορούσατε να κάνετε για να λήξει η σύγκρουση.

 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Να περιγράψετε τα πλέον αποδεκτά κριτήρια για το πότε η αποκλίνουσα συμπεριφορά αποτελεί ένδειξη της «ψυχικής ασθένειας» και τους περιορισμούς αυτών των κριτηρίων.

Να αναπτύξετε τα κύρια επιχειρήματα της διαστασιακής προσέγγισης της ψυχοπαθολογίας και τα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από αυτή. 

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Να αναφέρετε τα είδη της τριγωνοποίησης. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της.

****************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2021-2022

ΚΟΙΝΩΝΙΚH ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Τι στρατηγικές πρέπει να αναπτύξει η ΛΟΑΤΚΙ + κοινότητα για να επηρεάσει;

 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Α. Να περιγράψετε τις αλλαγές/ αναθεωρήσεις που υπέστη διαχρονικά η θεωρία της μαθημένης αβοηθητότητας και πώς αυτές συνδέονται με την κατανόηση της κατάθλιψης.

Β. Να περιγράψετε, δίνοντας σχετικά παραδείγματα, τέσσερα γνωσιακά/ διεργασιακά λάθη.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Ποια είναι τα ισχυρά και ποια τα αδύναμα σημεία της δειγματοληπτικής ερευνητικής μεθόδου;

************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2022-2023

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

1. Αναφερθείτε στον ορισμό και στο θεωρητικό πλαίσιο καθώς και στην κλινική πρακτική:

α. προκατάληψη επεξεργασίας πληροφοριών

β. προβολική υπόθεση

γ. σύστημα ανταλλάξιμων αμοιβών

δ. μίμηση προτύπου

2. Αναφερθείτε στους πέντε μεγάλους παράγοντες σε περίπου 20 γραμμές.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Ο ρόλος της κοινωνικής σύγκρισης στη διατήρηση και αλλαγή της κοινωνικής τάξης. Τεκμηριώστε με θεωρητικά και ερευνητικά δεδομένα.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Αναφερθείτε στα τέσσερα είδη σφάλματος που ελαχιστοποιούν την ακρίβεια των δειγματοληπτικών ερευνών.

***********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2023

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

1. Περιγράψτε τους όρους:

Ιστορικός ντετερμινισμός, αμοιβαίος/ αμφίδρομος ντετερμινισμός, αρχή επιγενετικής ωρίμανσης, σύμπλεγμα του Ιωνά, υποθετικός φιναλισμός.

2. Περιγράψτε τις διαδικασίες της προσοχής και της παρότρυνσης/ κινήτρου στη μάθηση μέσω παρατήρησης.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Σύγχρονα γνωστικά μοντέλα αλλαγής των στάσεων (διπλής διαδικασίας) και γενετικό μοντέλο επιρροής. Ομοιότητες και διαφορές σε μεθοδολογικό, επιστημολογικό και θεωρητικό επίπεδο: αναφορικά με τη συμμόρφωση κα  την καινοτομία.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Περιγράψτε σύντομα τέσσερις αδυναμίες (μειονεκτήματα) των πειραματικών σχεδίων της έρευνας.

 

***********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2024-2025

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Επικέντρωση:

α) Πώς ορίζεται;

β) Ποιες είναι οι μορφές επικέντρωσης;

γ) Πως συνδέεται με την ταυτότητα;

 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

α) Να περιγράψετε το επιστημονικό παράδειγμα της «προδιάθεσης- στρες» (ορισμός, παραδείγματα παραγόντων προδιάθεσης και στρεσογόνου επίδρασης) και τη συμβολή του συγκεκριμένου μοντέλου στην κατανόηση της ψυχοπαθολογίας.

β) Σε κείμενο 20 περίπου γραμμών να αναπτύξετε τα 4 στυλ ζωής, κατά τον Άντλερ, και να τα συνδέσετε με την υστέρηση κοινωνικού ενδιαφέροντος.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Να περιγράψετε σε μια σύντομη παράγραφο σε τι αναφέρεται η αξιοπιστία μεταξύ βαθμολογητών.

 

***********************************************************************

ΘΕΜΑΤΑ 2025 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

1. Να περιγράψετε την αποσυνδεδεμένη- αποστασιοποιημένη θεωρία προσωπικότητας της Horney και το αντίστοιχο στυλ ζωής της θεωρίας του Adler.

2. Να περιγράψετε ορισμό, θεωρητικό πλαίσιο και παραδείγματα των παρακάτω εννοιών: εποικοδομητικός εναλλακτισμός, μετα-ανάγκες, λειτουργική αυτονομία κινήτρων, προληπτική- δεισιδαίμων συμπεριφορά.

 

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Να αναφέρετε τα τέσσερα επίπεδα ανάλυσης κα να πείτε τουλάχιστον ένα παράδειγμα στο καθένα και γιατί είναι χρήσιμη η διάκριση επιπέδων.

 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Περιγράψτε πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα για τα συσχετιστικά σχέδια έρευνας. 

 

ΠΗΓΗ:

https://katataktiriespsixologias.blogspot.com/ 

 

Ελένη Παπαδοπούλου & Νίκος Κουραβάνας, Ψυχολόγοι, MSc, MA