«Το βιβλίο ‘’Η Προθετικότητα στον Εγκέφαλο και τη Συμπεριφορά’’ εστιάζεται σε ένα μάλλον παραμελημένο θέμα, που αφορά τόσο στην πλευρά της φιλοσοφίας όσο και σε αυτήν της νευροβιολογίας, σχετικά με την έννοια της «προθετικότητας» (intentionality). Ο όρος προθετικότητα αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η συνείδηση μπορεί να βρίσκεται «περί» των πραγμάτων. Είναι η ιδιότητα του νου με την οποία οι ψυχικές καταστάσεις κατευθύνονται προς (directed at) ή σχετίζονται με (are about) ή αναφέρονται σε (refer to) καταστάσεις του κόσμου. Η προθετικότητα παίζει σημαντικό ρόλο στην υποκειμενική εμπειρία και διατρέχει όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Στο βιβλίο συζητείται μια σειρά δυνητικών συνδέσεων του προτεινόμενου προθετικού συστήματος (intentional system) στον εγκέφαλο, παρατηρώντας τα εννοιολογικά και νευροβιολογικά ίχνη της αναφορικότητας (aboutness) και της κατευθυντικότητας (directedness). Προτείνεται επίσης μια σειρά ψυχικών διαταραχών, ως αποτέλεσμα διαταραχής αυτής της νευροφαινομενολογικής «κατασκευής». Θεωρώ ότι η περιήγησή μας στον χώρο αυτόν θα συμβάλει περαιτέρω στην κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ εγκεφάλου και νου, καθώς και της επέκτασης και αλληλεπίδρασής μας με τον κόσμο» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
«Για τον Searle (1983): ‘’η προθετικότητα είναι η ιδιότητα των ψυχικών καταστάσεων να κατευθύνονται προς ή περί ή για αντικείμενα ή καταστάσεις του περιβάλλοντος. Οι πεποιθήσεις, οι φόβοι, οι ελπίδες και οι επιθυμίες είναι προθετικές, αλλά δεν είναι προθετικές καταστάσεις, όπως η νευρικότητα, η έξαρση ή το πλεονάζον άγχος. Οι πεποιθήσεις και οι επιθυμίες μου κινούνται πάντα προς κάποιο συγκεκριμένο θέμα, αλλά η νευρικότητα και το απροσδιόριστο άγχος κινούνται προς οποιοδήποτε θέμα.
Ο Searle προσθέτει τον όρο ‘’προθετική αιτιότητα’’ νοώντας την προθετικότητα ως μια εσωτερική, ενστικτική ή λογική δομή της αντίληψης και της δράσης. Δίνει επίσης πολλά παραδείγματα καταστάσεων που θα μπορούσαν να είναι προθετικές καταστάσεις, όπως πεποίθηση, φόβος, ελπίδα, επιθυμία, αγάπη, μίσος, αποστροφή, αρέσκεια, δυσαρέσκεια, αμφιβολία, απορία, χαρά, έξαρση, κατάθλιψη, άγχος, υπερηφάνεια, τύψεις, λύπη, θλίψη, ενοχή, αγαλλίαση, ευερεθιστότητα, αμηχανία, αποδοχή, άφεση, εχθρότητα, συναισθηματικότητα, προσδοκία, θυμός, θαυμασμός, περιφρόνηση, σεβασμός, αγανάκτηση, πρόθεση, ευχολογία, θέληση, φαντασίωση, ντροπή, ηδονή, αηδία, έχθρα, τρόμος, ευχαρίστηση, αποστροφή, φιλοδοξία, διασκέδαση, απογοήτευση. Πολλές από τις τρέχουσες εμπειρίες δεν θα ήταν ίσως εφικτές χωρίς την προηγούμενη εμπειρία μας.
Σύμφωνα επίσης με τη θεωρία για την προθετικότητα που ανέπτυξε ο Searle, η κατεύθυνση προσαρμογής μιας προθετικής δράσης έχει πορεία από τον κόσμο προς τον νου, ενώ η κατεύθυνση αιτιότητα έχει πορεία από τον νου στον κόσμο, όπως για παράδειγμα το βίωμα που προκαλεί την κίνηση. Ο Searle επίσης ορίζει την αντίληψη ως μια προθετική και αιτιώδη συναλλαγή μεταξύ του νου και του κόσμου, όπου η κατεύθυνση προσαρμογής είναι από τον νου στον κόσμο και η αιτιώδης κατεύθυνση από τον κόσμο στον νου. Ανοίγει επίσης τη διερεύνηση του προβλήματος περί προθετικότητας της αντίληψης, χρησιμοποιώντας την έκφραση ‘’βίωμα του’’, και προσδιορίζοντας ότι αυτό το ‘’του’’ είναι ‘’του’’ της προθετικότητας. Υποστηρίζει επίσης ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις προηγούμενες προθέσεις και τις προθέσεις κατά τη δράση, αφού οι προηγούμενες προθέσεις είναι αυτές που προκαλούν τις προθέσεις κατά τη δράση, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν την κίνηση, μια διαδικασία που την ονόμασε μεταβατικότητα της εμπρόθετης αιτιότητας» (σελ. 6-8).
Πηγή:
Γιωτάκος, Ο. (2023). Η προθετικότητα στον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά. Εκδόσεις Βήτα.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου