Η ψυχολογία του καλλιτέχνη

Του Santiago Ramón y Cajal

 

Ο Santiago Ramón y Cajal επιχειρεί μια διεισδυτική ανάλυση της καλλιτεχνικής δημιουργίας, προσεγγίζοντάς την τόσο ψυχολογικά όσο και νευροβιολογικά. Προσπαθεί να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Για ποιον λόγο εγώ, όπως τόσοι άλλοι λόγιοι, ζω μια κωμωδία, όμως συγγράφω δράματα, έχω έναν ευχάριστο διάλογο, αλλά ταυτόχρονα λυπητερές σκέψεις; Ο συγγραφέας εξετάζει τα ιδιαίτερα ψυχικά χαρακτηριστικά που διακρίνουν τον καλλιτέχνη, δίνοντας έμφαση στη φαντασία, τη συναισθηματική ένταση και την αυξημένη ευαισθησία απέναντι στον κόσμο. Επίσης, υποστηρίζει ότι η εναλλαγή ανάμεσα στην πικρή γραφή και την ευχάριστη ομιλία μας θυμίζει το πέρασμα από τον πόνο στη χαρά, από τα δάκρυα στα γέλια.

Ο Cajal υποστηρίζει ότι η καλλιτεχνική δημιουργία δεν αποτελεί προϊόν στιγμιαίας έμπνευσης, αλλά αποτέλεσμα μακρόχρονης εσωτερικής διεργασίας, όπου η παρατήρηση, η μνήμη και το συναίσθημα συνδυάζονται δημιουργικά. Ο καλλιτέχνης διαθέτει την ικανότητα να μετασχηματίζει προσωπικές εμπειρίες και συγκινήσεις σε αισθητική μορφή, αποκαλύπτοντας πτυχές της ανθρώπινης ψυχής που συχνά παραμένουν ασυνείδητες. Συνήθως, θεωρεί ότι ο συγγραφέας θα επιλέξει να γράψει για το αντίθετο από αυτό που είναι η ζωή του. «Συγγραφείς που διάγουν έναν γαλήνιο, ήρεμο και πράο βίο θα συγγράψουν δράματα, ελεγείες, θρήνους, νουβέλες ή μελαγχολικά διηγήματα. Αυτοί που ζουν ένα πραγματικό δράμα, θα αναζητήσουν στη φαντασία κάποια ανακούφιση και παρηγοριά από τις πικρίες και θα συγγράψουν χρονογραφήματα, χαρούμενους στίχους, ευχάριστα και χαρμόσυνα διηγήματα ή πικάντικα ανέκδοτα» (σελ. 28).

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σχέση ανάμεσα στο ταλέντο και την εργασία. Ο Cajal τονίζει ότι το φυσικό χάρισμα από μόνο του δεν αρκεί· η καλλιτεχνική αριστεία προϋποθέτει πειθαρχία, επιμονή και συνεχή άσκηση. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η έντονη συναισθηματικότητα του καλλιτέχνη μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως πηγή δημιουργίας όσο και ως αιτία ψυχικής ευαλωτότητας. Επιπλέον, ο συγγραφέας συνδέει την καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία με τη λειτουργία του εγκεφάλου, υπονοώντας ότι η δημιουργικότητα εδράζεται σε συγκεκριμένες νευρικές διεργασίες, χωρίς ωστόσο να απομυθοποιείται η πνευματική και ανθρωπιστική διάσταση της τέχνης.

 

Πηγή:

Santiago Ramon y Cajal. 2014. Δοκίμια ψυχολογίας. Εκδόσεις Εκκρεμές.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.