Του Πωλ Φεγεράμπεντ
«Ο ‘’Αποχαιρετισμός στον Λόγο’’ απευθύνει μια ρωμαλέα πρόκληση στον επιστημονικό ορθολογισμό που υπόκειται στα δυτικά ιδεώδη της ‘’προόδου’’ και της ‘’ανάπτυξης’’, των οποίων οι ολέθριες συνέπειες αναγνωρίζονται πλέον ευρέως. Τα δοκίμια αυτού του βιβλίου, παρά την ποικιλία τους ως προς τα θέματα και τις αφορμές για τις οποίες γράφτηκαν, έχουν συνεπή φιλοσοφικό στόχο. Ο Φεγεράμπεντ είτε εξετάζει την ελληνική τέχνη και σκέψη είτε υπερασπίζεται την Εκκλησία στη διαμάχη της με το Γαλιλαίο είτε ερευνά την εξέλιξη της κβαντικής φυσικής είτε εκθέτει τον δογματισμό του Κάρλ Πόπερ, προβάλλει μια ιστοριστική και σχετιστική αντίληψη για τις επιστήμες. Η επίκληση του Λόγου, όπως επιμένει, είναι κενολογία και πρέπει να την αντικαταστήσουμε με μια αντίληψη της επιστήμης που να την υπάγει στις ανάγκες των πολιτών και των κοινωνιών. Προληπτικός, πολεμικός και αυστηρή επιχειρηματολογία, ο ‘’Αποχαιρετισμός στον Λόγο’’ θα εξοργίσει τους επικριτές του Φεγεράμπεντ και θα καταευχαριστήσει τους πολλούς που συμφωνούν μαζί του» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
«Καμία επιλογή δεν χρειάζεται να επηρεάσει τον ρόλο της επιστήμης στον πολιτισμό μας. Ούτε ισχυρίζομαι ότι μπορούμε να κάνουμε χωρίς τις επιστήμες. Εφόσον επιτρέψαμε ή και συμμετείχαμε στο να κατασκευαστεί ένα περιβάλλον στο προσκήνιο, και από υλικής απόψεως, στα τεχνικά προϊόντα, και από πνευματικής, στις ιδέες που αφήνουμε να καθοδηγούν τις μείζονες αποφάσεις, όλοι εμείς οι επιστήμονες, καθώς και οι απλοί πολίτες του Δυτικού πολιτισμού, είμαστε υποταγμένοι στην κυριαρχία τους. Εντούτοις, οι κοινωνικές συνθήκες αλλάζουν και μαζί τους αλλάζει και η επιστήμη.
Η επιστήμη του δέκατου ένατου αιώνα απαρνήθηκε τα πλεονεκτήματα της πολιτιστικής πολλαπλότητας, η επιστήμη του εικοστού αιώνα, φρονηματισμένη μετά από μια σειρά μάλλον ανατρεπτικών επαναστάσεων, και παρακινημένη από τους κοινωνιολόγους και τους ανθρωπολόγους, τα αναγνωρίζει. Οι ίδιοι, οι πολιτικοί, οι φιλόσοφοι και οι επιστήμονες, που υποστηρίζουν την επιστήμη, αλλάζουν την επιστήμη μέσα από αυτή την ίδια την υποστήριξη, και μαζί αλλάζουν επίσης τον κόσμο.
Ο κόσμος δεν είναι μια στατική οντότητα που κατοικείται από σκεπτόμενα μυρμήγκια τα οποία, έρποντας στις σχισμές της, σταδιακά ανακαλύπτουν τα γνωρίσματά της, δίχως να τα μεταβάλλουν ούτε στο ελάχιστο. Είναι μια δυναμική και πολυεδρική οντότητα που επηρεάζει και αντανακλά τη δραστηριότητα των εξερευνητών της. Ήταν κάποτε ένας κόσμος γεμάτος θεούς, κατόπιν έγινε ένας πληκτικός υλικός κόσμος, υπάρχει δε η ελπίδα πως θα αλλάξει κι άλλο, και θα γίνει ένας ειρηνικότερος κόσμος, όπου θα συνεργάζονται η ύλη και η ζωή, η σκέψη και τα αισθήματα, η ανανέωση και η παράδοση προς όφελος όλων» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
«Ο πρακτικός σχετικισμός αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επηρεάσουν τη ζωή μας απόψεις, έθιμα και παραδόσεις διαφορετικές από τις δικές μας. Έχει ένα πραγματολογικό μέρος, που αναφέρεται στο πώς μπορούμε να επηρεαστούμε καθώς και ένα κανονιστικό μέρος, που πραγματεύεται το πώς πρέπει να επηρεαστούμε» (σελ. 40).
«Το να μιλά κανείς για αξίες είναι έμμεσος τρόπος για να περιγραφεί το είδος ζωής που θέλει να ζήσει ή νομίζει ότι θα έπρεπε να ζει. Οι άνθρωποι όμως έχουν τακτοποιήσει τη ζωή τους με πολλούς και διάφορους τρόπους. Είναι αναμενόμενο, επομένως, πράξεις που φαίνονται απολύτως κανονικές σε έναν πολιτισμό, να απορρίπτονται και να καταδικάζονται σε έναν άλλο» (σελ. 43).
Πηγή:
Πωλ Φεγεράμπεντ. 2002. Αποχαιρετισμός στον λόγο. Εκδόσεις Εκκρεμές.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου