Σχέση μητέρας- γιου

«Οι αλλαγές της ανδρικής ταυτότητας, σε μεγάλο βαθμό, επιτυγχάνονται μέσα από τις ανατροπές που παρατηρούμε στα μοτίβα της σχέσης του άνδρα με τις σημαντικές γυναίκες της ζωής του. 

Αναζητώντας τις βαθύτερες αιτίες αυτών των φαινομένων, είναι αναπόφευκτο να φτάσει κανείς στη σχέση του άνδρα με την καθοριστική γυναικεία φιγούρα της ζωής του, τη μητέρα του. Μέσα από την επαφή μας με άνδρες, γυναίκες, ζευγάρια και ολόκληρες οικογένειες επιβεβαιώνεται, ξανά και ξανά, η εγγενής και αναπόδραστη σύνδεση του άνδρα με τη γυναικεία του φύση.

Στο γνωστό βιβλίο της Badinter με τίτλο Η ανδρική ταυτότητα, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι το αγόρι που γεννιέται από μια γυναικεία μήτρα και μένει επ’ αόριστον κάτω από την επιρροή της μητέρας πρέπει να αποβάλει την ταύτιση με τη γυναικεία του φύση για να ανδρωθεί. Αν κάτι διατρέχει σταθερά τον ψυχισμό των ανδρών είναι ο φόβος τους να μη θεωρηθεί οτιδήποτε κάνουν, σκεφτούν ή νιώσουν θηλυπρεπές.

‘’Αν δεν μπορέσει ο άνθρωπος να διαχειριστεί αυτό τον φόβο, όταν γίνει πατέρας, σε ένα βαθύ και ασυνείδητο επίπεδο θα τον διοχετεύσει στον γιο, που θα μεγαλώσει με τον ασυνείδητο τρόμο της ομοφυλοφιλίας.’’

(Ζιούβας & Κατάκη, σελ. 373-374).

Ζιούβας, Χ. & Κατάκη, Χ. (2019). Άνδρας: Η σιωπηρή επανάσταση. Αθήνα: Πατάκης.           

Παρεμβαίνουσα μη- κατευθυντικότητα στη ζωή μας

Η μη-κατευθυντικότητα αποτελεί μια προσέγγιση που επικεντρώνεται σε μια σχέση συνεργασίας με τον άλλο, όπου γίνεται προσπάθεια να επιτευχθεί ένας στόχος που έχει καθοριστεί από αυτόν. Η συγκεκριμένη προσέγγιση βρίσκεται ανάμεσα στον φροϋδισμό και τον ροτζερισμό, εστιάζοντας στη σύνθεση του εξωτερικού με το εσωτερικό. Εστιάζει, δηλαδή, στις εσωτερικές δυνάμεις του ατόμου, αλλά και στις εσωτερικές δυνάμεις που είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης με τον έξω κόσμο. 

 

«Ο άνθρωπος είναι ενταγμένος πολύ βαθιά μέσα στην πραγματικότητα και οι εσωτερικές του τάσεις τον φέρνουν σε επαφή με αυτήν» (Lobrot, 2015: 25-26).

Η παρεμβαίνουσα μη- κατευθυντικότητα στηρίζεται σε δύο κύριες αρχές, εκ των οποίων η πρώτη αφορά «το άκουσμα της επιθυμίας» του ίδιου του ατόμου και η δεύτερη αναφέρεται στη δουλειά που γίνεται μέσα σε ένα πλαίσιο συνεργασίας και εμπλοκής, όπου τα ίδια άτομα δεν έχουν τους ίδιους ρόλους. 

Αν επιβάλλουμε σε κάποιον αυτό που εμείς επιθυμούμε ή θεωρούμε σωστό είναι πολύ πιθανό να νιώσει καταναγκασμό, δηλαδή περιορισμό και μείωση της δράσης του αλλά και της ελευθερίας για δράση. Το άτομο νιώθει επίσης στέρηση των κερδών που θα αποκόμιζε από την πράξη, με αποτέλεσμα να βιώνει ματαίωση. Έτσι, το άτομο καταλήγει στην ψυχολογική αναδραστικότητα, δηλαδή στην αντίδραση ώστε να μπορέσει να αποκαταστήσει τη χαμένη του ελευθερία για δράση. Το άτομο νιώθει μια έντονη επιθυμία για κίνηση και δράση μέσα στον χώρο, μια ασυγκράτητη ανάγκη να τοποθετηθεί στο άλλο άκρο από αυτό που νιώθει ότι του επιβάλλουν. Πρόκειται για μια θεωρία που προέρχεται από τον χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας, με κύριο εκφραστή τον Brehm. 

Ο Brehm πραγματοποιεί έναν διαχωρισμό ανάμεσα στην αντίδραση στον καταναγκασμό και στη ματαίωση που προκύπτει από τον καταναγκασμό. Η αντίδραση στον καταναγκασμό οφείλεται στην επιθυμία του ατόμου να διαφυλάξει την ελευθερία δράσης του, ενώ η ματαίωση αποτελεί το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της άρνησης να ικανοποιήσει το άτομο μια επιθυμία, κυρίως όταν η άρνηση αυτή έχει διάρκεια στον χρόνο. 

«Οι άνθρωποι υποφέρουν όταν τους αρνούμαστε αυτό που θέλουν, όμως, όντας υποχρεωμένοι να ζήσουν χωρίς αυτό, με τον καιρό, χάνουν το ενδιαφέρον τους για αυτό που ήθελαν και το ξεχνούν. Οπότε εκείνοι που θέλουν να επιβάλουν έναν καταναγκασμό θεωρούν ότι κέρδισαν!» (Lobrot, 2015: 40).

Το ζήτημα της κατευθυντικότητας το συνδέει, ο Lobrot, με τον αποπροσανατολισμό από τα ενδιαφέροντα, τις ανάγκες και τους στόχους του ατόμου, με αποτέλεσμα να νιώθει καταναγκασμό, που οφείλεται στις απειλές που ενεργοποιούν φόβους. Όταν κάποιος στερεί από το άτομο πράγματα που επιθυμεί, τότε το άτομο νιώθει ματαίωση και επιθυμεί ακόμη περισσότερο αυτά που του έχουν στερήσει. «Η κατευθυντικότητα στο μέτρο που μας προσανατολίζει αλλού, μας κάνει να ασχολούμαστε και να πειραματιζόμαστε με άλλα αντικείμενα» (Lobrot, 2015: 44). Στόχος της κατευθυντικότητας είναι η αποτροπή από τις κατευθύνσεις που το άτομο έχει επιλέξει και ο προσανατολισμός ή η επιβολή κατευθύνσεων που θα το οδηγήσουν αλλού, αλλάζοντας τη ζωή και προσδίδοντας ένα νέο νόημα σ’ αυτή. 

Ο άνθρωπος μπορεί να επιθυμεί μόνο ο ίδιος για τον εαυτό του, καθώς η κάθε πράξη που επιλέξει αποτελεί ταυτόχρονα και μέρος του εαυτού του, η πράξη εντάσσεται στη γραμμή πλεύσης του. Το άτομο είναι σημαντικό να μάθει να αγαπά τον εαυτό του, που προϋποθέτει ότι θα πρέπει να είναι αφοσιωμένο στις δικές του αξίες και στον εαυτό. Στόχος της επιλογής μιας πράξης είναι η ικανοποίηση και η ευχαρίστηση του ατόμου, ενώ το άτομο είναι ένα ψυχικό ον που επικεντρώνεται στον ίδιο του τον εαυτό. 

Η μη κατευθυντικότητα στηρίζεται στο ότι το μη- κατευθυντικό άτομο επιδιώκει τους ίδιους στόχους και κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με το άτομο για το οποίο παρεμβαίνει. Η μη κατευθυντικότητα συμβάλλει στη δημιουργία συναισθηματικών δεσμών καθώς και κοινωνικών δεσμών. Η επιλογή της μη κατευθυντικότητας είναι αυτή που μας προστατεύει από τις συνέπειες που έχει η επιθυμία, καθώς δίνει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί μια άλλη δυναμική στο πλαίσιο των σχέσεων και στη συμμετοχή σε κοινωνικές ομάδες.

Lobrot, M. (2015). Ζώντας μαζί. Η παρεμβαίνουσα μη- κατευθυντικότητα στη ζωή μας. Αθήνα: Αρμός.

Μεγάλες Προσδοκίες… στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις…

Προσδοκίες VS ευγνωμοσύνη 

Γιατί δεν εκτιμούνται οι θυσίες που κάνουμε για τους άλλους;

Η πλειοψηφία των ανθρώπων θεωρεί ότι ένα από τα προνόμια αλλά και απαραίτητο συστατικό στοιχείο των ερωτικών σχέσεων είναι η θυσία καθώς και η παροχή υποστήριξης και βοήθειας κάθε φορά που θα παραστεί ανάγκη και ειδικότερα σε καταστάσεις αυξημένου στρες και αναστάτωσης. Θεωρείται δεδομένο το να θυσιαστεί ή να συμβιβαστεί ο/η σύντροφός μας προκειμένου να καλύψει πρώτα τις δικές μας ανάγκες. Μπορούμε, λοιπόν, να υπολογίζουμε στη θυσία και στην υποστήριξη του/της συντρόφου μας προσδοκώντας να είναι πάντα εκεί για εμάς, όμως ποιες είναι οι συνέπειες του να τρέφουμε τέτοιου είδους προσδοκίες θυσίας στις ερωτικές μας σχέσεις; 

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, το να υπάρχουν προσδοκίες για θυσίες μέσα στο ζευγάρι, τότε είναι λιγότερο πιθανό να εκτιμηθούν αυτές οι θυσίες, με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο ικανοποιημένοι και οι δυο από τη σχέση τους. Μια ομάδα επιστημόνων που μελετούν τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις, διεξήγαγε μια έρευνα στις Κάτω Χώρες, 126 ζευγαριών για 8 ημέρες. Κάθε μέρα και οι δυο σύντροφοι ανέφεραν οποιεσδήποτε θυσίες έκαναν, καθώς και πόσο ευγνώμονες ένιωθαν απέναντι στον/στη σύντροφό τους, πόσο σεβάστηκαν τον/τη σύντροφό τους και πόσο ικανοποιημένοι ένιωθαν από τη σχέση τους. Από όλα τα ζευγάρια ζητήθηκε επίσης να απαντήσουν στις εξής τέσσερις ερωτήσεις:

α) γενικά η θυσία αποτελεί ένα απαραίτητο στοιχείο των στενών σχέσεων;

β) είναι φυσιολογικό να υπάρχει η θυσία στις στενές σχέσεις;

γ) οι άνθρωποι θα πρέπει να κάνουν θυσίες προκειμένου να διατηρήσουν μια υγιή σχέση;

δ) αναμένω από τον σύντροφό μου να κάνει θυσίες στη σχέση μας; 

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι προσδοκίες σχημάτιζαν αντιδράσεις ως προς τις θυσίες, κι ότι οι άνθρωποι ήταν πιο ευγνώμονες, είχαν μεγαλύτερο σεβασμό για τους συντρόφους τους και ήταν πιο ικανοποιημένοι από τις σχέσεις τους τις ημέρες που θεωρούσαν ότι ο/η σύντροφός τους είχε κάνει κάποια θυσία για χάρη τους, αλλά ένιωθαν όλα τα παραπάνω ακόμη περισσότερο όταν έτρεφαν χαμηλές προσδοκίες για θυσίες.  Δηλαδή, οι άνθρωποι που είχαν υψηλές προσδοκίες για θυσίες, συγκινούνταν πολύ λιγότερο από τις θυσίες και δεν είχαν αυξημένη ευγνωμοσύνη, σεβασμό και ικανοποίηση κατά τις ημέρες που θεώρησαν ότι ο/η σύντροφός τους θυσιάστηκε γι’ αυτούς σε σύγκριση με τις ημέρες χωρίς θυσία. 

Προφανώς, δεν μπορούμε παρά να αναμένουμε βοήθεια, υποστήριξη και θυσία ως ένα βαθμό από τους συντρόφους μας, αν και αυτή η έρευνα έδειξε ότι μερικοί άνθρωποι τα προσδοκούν αυτά περισσότερο από άλλους. Όμως, όπως προείπαμε, αυτές οι προσδοκίες ίσως μειώσουν την ικανότητά μας να εκτιμούμε την εμπλοκή των συντρόφων μας σε τέτοιες συμπεριφορές. Όταν προσδοκούμε θυσίες από τους συντρόφους μας, τότε είναι που δεν βλέπουμε με το ίδιο θετικό βλέμμα αυτές τις θυσίες τους. 

Με άλλα λόγια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι «οι προσδοκίες για θυσίες σκοτώνουν την ευγνωμοσύνη». Λόγου χάρη, σκεφτείτε πόσοι φοιτητές προσδοκούν ως δεδομένο ότι κατά τη διάρκεια των σπουδών τους στο πανεπιστήμιο οι γονείς τους είναι υποχρεωμένοι να τους στηρίξουν οικονομικά και εν τέλει η ευγνωμοσύνη τους περιορίζεται σε ένα «ελάχιστο» και απλό λεκτικό «ευχαριστώ» ή και σε κάποιες αγκαλιές… Θα εκτιμούνταν όμως με τον ίδιο τρόπο εάν δεν υπήρχε η προσδοκία οικονομικής στήριξης των σπουδών τους από τους γονείς; Θα ήταν το ίδιο αν οι φοιτητές έπρεπε να δουλέψουν για να πληρώνουν τα έξοδά τους; Ακόμη τι θα συνέβαινε εάν οι γονείς τους, συμφωνούσαν μαζί τους να μην δουλέψουν κατά τη διάρκεια των σπουδών, αλλά να έπρεπε αργότερα, μετά την αποφοίτησή τους να πληρώσουν πίσω όλα τα χρήματα που ξόδεψαν οι γονείς τους για να τους σπουδάσουν; Ακόμη κι έτσι, δηλ. στην περίπτωση της οικονομικής στήριξης και της υποχρέωσης εξόφλησης μετά την αποφοίτηση, η ευγνωμοσύνη θα έπρεπε να ήταν μεγάλη για τη γενναιόδωρη χειρονομία των γονιών. 

Συνοψίζοντας, είναι σημαντικό να προσπαθούμε μέσα στην καθημερινότητά μας να συλλογιζόμαστε τις θυσίες που κάνει ο/η σύντροφός μας για μας και να του/της εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας, ακόμη και για πράγματα που περιμένουμε, ώστε να δίνουμε το μήνυμα ότι οι θυσίες που κάνει για εμάς είναι αξιοπρόσεκτες κι εκτιμούνται. 

Από την άλλη, εάν δεν εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας, τότε ο/η σύντροφός μας δε δέχεται τα απαραίτητα θετικά ερεθίσματα που είναι απαραίτητα προκειμένου να ενισχυθεί και να διατηρηθεί μια συμπεριφορά κι έτσι άθελά μας τον οδηγούμε στο να σταματήσει να κάνει θυσίες για εμάς, εφόσον τίποτα από όσα κάνει δεν εκτιμάται. 

Τέλος, εμείς ενδεχομένως να προσδοκούμε θυσίες από τον/την σύντροφό μας, τη στιγμή που από την άλλη πλευρά δεν υπάρχουν τέτοιου είδους προσδοκίες προς εμάς. Επίσης, θα πρέπει να έχουμε στο νου ότι αν δεν ακούμε ποτέ το «ευχαριστώ» για όσες θυσίες κάνουμε για τον/τη σύντροφό μας, τότε είναι πιθανό ο/η σύντροφός μας να έχει πέσει θύμα της παγίδας που περιγράφηκε σε αυτό το άρθρο, δηλ. ότι «οι προσδοκίες για θυσίες, σκοτώνουν την ευγνωμοσύνη».  

Βιβλιογραφία:

 https://www.psychologytoday.com/intl/blog/between-you-and-me/201909/how-expectations-are-shaping-your-relationship. How Expectations Are Shaping Your Relationship. Research shows that if you expect help, you might not appreciate it. Gordon A. (2019).