Η ηλικία των πέντε ετών αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίοδος στην ανάπτυξη του παιδιού. Ο χαρακτηρισμός «πεντάχρονοι επαναστάτες» δεν αναφέρεται σε παιδιά που αντιδρούν από πείσμα ή επιδιώκουν να αμφισβητήσουν τους ενήλικες χωρίς λόγο. Αντίθετα, περιγράφει μια φυσική και εξαιρετικά σημαντική αναπτυξιακή φάση, κατά την οποία τα παιδιά ανακαλύπτουν τη δύναμη της προσωπικότητάς τους, διεκδικούν μεγαλύτερη αυτονομία και προσπαθούν να κατανοήσουν τον κόσμο μέσα από τη δική τους οπτική. Τα πεντάχρονα συχνά μας θυμίζουν μικρούς επαναστάτες, που κάνουν φάρσες, πειραματίζονται με τα όρια και δοκιμάζουν συνεχώς τι είναι αληθινό και τι όχι. Πρόκειται για μια περίοδο έντονης αναζήτησης της πραγματικότητας. Τα παιδιά προσπαθούν να κατανοήσουν πως λειτουργεί ο φυσικός κόσμος, πως κινούνται τα αντικείμενα στον χώρο γύρω τους, ποιες σχέσεις συνδέουν τα γεγονότα και ποιες αιτίες βρίσκονται πίσω από όσα παρατηρούν.
Στην ηλικία των πέντε ετών, το παιδί έχει ήδη κατακτήσει σημαντικές γλωσσικές, γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες. Το ψέμα δεν είναι απαραίτητα μια συνειδητή προσπάθεια εξαπάτησης, αλλά μια νέα γνωστική δυνατότητα που φαίνεται στα παιδιά συναρπαστική. Το παιδί δεν αρκείται πλέον στην απλή συμμόρφωση με τους κανόνες, αλλά αναζητά τις αιτίες πίσω από αυτούς. Το συνεχές «γιατί;» αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της ηλικίας. Τα παιδιά δεν αμφισβητούν την εξουσία επειδή θέλουν να την καταρρίψουν· επιδιώκουν να κατανοήσουν τη λογική της. Η περιέργεια, ο πειραματισμός και η συνεχής αναζήτηση εξηγήσεων αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της ηλικίας και θέτουν τα θεμέλια για τη μετάβαση στη σχολική μάθηση και στην πιο ώριμη λογική σκέψη που θα ακολουθήσει…
Η «επανάσταση» των πεντάχρονων εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Θέλουν να κάνουν πράγματα μόνα τους, να επιλέγουν τα ρούχα τους, να εκφράζουν γνώμη, να συμμετέχουν στις αποφάσεις που τα αφορούν, να διαπραγματεύονται τους κανόνες του παιχνιδιού και να υπερασπίζονται αυτό που θεωρούν δίκαιο. Συχνά δοκιμάζουν τα όρια που θέτουν οι ενήλικες, όχι επειδή επιθυμούν τη σύγκρουση, αλλά επειδή μέσα από αυτή τη διαδικασία κατανοούν τα όρια της ελευθερίας τους και τις συνέπειες των πράξεών τους.
Η στάση των ενηλίκων απέναντι σε αυτή τη συμπεριφορά είναι καθοριστική. Όταν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν κάθε αντίρρηση ως ανυπακοή, είναι πιθανό να περιορίσουν την πρωτοβουλία και την αυτοπεποίθηση του παιδιού. Αντίθετα, όταν ακούν με προσοχή, εξηγούν τους κανόνες, δίνουν επιλογές όπου αυτό είναι εφικτό και ενθαρρύνουν τον διάλογο, βοηθούν το παιδί να αναπτύξει υπευθυνότητα, αυτορρύθμιση και σεβασμό προς τους άλλους.
Το παιχνίδι αποτελεί το βασικό πεδίο όπου εκφράζεται αυτή η δημιουργική «επανάσταση». Μέσα από τους ρόλους, τις διαπραγματεύσεις και τις μικρές συγκρούσεις με τους συνομηλίκους τους, τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να επιχειρηματολογούν, να επιλύουν προβλήματα και να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα των άλλων. Έτσι, η αμφισβήτηση μετατρέπεται σε ευκαιρία μάθησης και κοινωνικής ωρίμανσης.
Οι πεντάχρονοι χρειάζονται όρια, αλλά ταυτόχρονα χρειάζονται και χώρο για πρωτοβουλία. Η ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την υγιή ανάπτυξή τους. Οι σταθεροί κανόνες, όταν συνοδεύονται από σεβασμό, συνέπεια και ειλικρινή επικοινωνία, δεν καταπιέζουν το παιδί· του προσφέρουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να εξερευνήσει, να δημιουργήσει και να αναπτύξει την προσωπικότητά του.
Τελικά, οι «πεντάχρονοι επαναστάτες» μας υπενθυμίζουν ότι η περιέργεια, η αμφισβήτηση και η επιθυμία για αυτονομία δεν είναι προβλήματα προς εξάλειψη, αλλά πολύτιμα στοιχεία της ανθρώπινης ανάπτυξης. Το ζητούμενο δεν είναι να καταστείλουμε αυτή την εσωτερική δύναμη, αλλά να τη μετατρέψουμε σε δημιουργικότητα, υπευθυνότητα και δημοκρατική συνύπαρξη. Η πραγματική πρόκληση για τους ενήλικες δεν είναι να κερδίσουν τη «μάχη» με το παιδί, αλλά να το συνοδεύσουν στη διαμόρφωση μιας προσωπικότητας που θα μπορεί να σκέφτεται κριτικά, να συνεργάζεται και να ενεργεί με αυτοπεποίθηση και σεβασμό.
Πηγή:
https://theobservantmom.com/the-misbehavior-and-growth-of-a-five-year-old/. The Misbehavior and Growth of Five Year Olds.
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου