Το φαινόμενο του φαρισαϊσμού ή της υποκρισίας
Μια μελέτη εξέτασε το φαινόμενο του φαρισαϊσμού/ της υποκρισίας, γνωστό και ως φαινόμενο ‘’αγιότερος από εσένα’’ ή αλλιώς της ‘’υπερβολικά ενάρετης αυτοπαρουσίασης’’ (holier than thou effect) κατά το οποίο οι άνθρωποι περιγράφουν ότι είναι περισσότερο πιθανό να προβούν σε καλές πράξεις, όπως να δωρίσουν χρήματα για φιλανθρωπικό σκοπό, να προσφέρουν βοήθεια σε έναν ξένο ή να αποφύγουν να συμπεριφερθούν με αγένεια.
Οι άνθρωποι πιστεύουν δηλαδή ότι είναι πιο ηθικοί και ότι είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν κοινωνικά επιθυμητές συμπεριφορές σε σύγκριση με τους άλλους. Αυτό το φαινόμενο αποτελεί μια μορφή γνωστικής μεροληψίας, όπου τα άτομα υπερεκτιμούν την πιθανότητα ή τη συχνότητα με την οποία θα επιδείξουν ενάρετη, ηθική, ευγενική, γενναιόδωρη ή κοινωνικά επιθυμητή συμπεριφορά σε σύγκριση με την πραγματική τους συμπεριφορά ή με εκείνη των άλλων.
Πιο αναλυτικά, το φαινόμενο αυτό εκδηλώνεται με δύο τρόπους. Πρώτον, τα άτομα εκτιμούν ότι είναι πιο πιθανό από τους συνομηλίκους τους να ενεργήσουν με ηθικό, αλτρουιστικό ή κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, γεγονός που αποτελεί μια μορφή του γνωστού φαινομένου «άνω του μέσου όρου» (better-than-average effect). Δεύτερον, όταν οι προβλέψεις αυτές συγκρίνονται με την πραγματική συμπεριφορά, διαπιστώνεται ότι οι άνθρωποι υπερεκτιμούν σημαντικά τον εαυτό τους, ενώ οι προβλέψεις τους για τη συμπεριφορά των άλλων είναι αρκετά πιο ακριβείς.
Συμμετέχοντες από ατομικιστικές κουλτούρες, όπως Άγγλοι και Γερμανοί ήταν περισσότερο πιθανό να περιγράψουν τον εαυτό τους ως καλύτερο από όσο πραγματικά ήταν, σε σύγκριση με συμμετέχοντες από συλλογικά προσανατολισμένες κουλτούρες, όπως ισπανόφωνοι και Αμερικανοί κινεζικής καταγωγής. Αυτή η μεροληψία ίσχυε μόνο για τις αντιλήψεις που αφορούσαν τον εαυτό: τόσο τα μέλη των συλλογικά προσανατολισμένων όσο και αυτά των ατομικιστικών κοινωνιών ήταν εξίσου ακριβή στην πρόβλεψη της μελλοντικής ηθικής και ενάρετης συμπεριφοράς των οικείων τους.
Επομένως, οι άνθρωποι που προέρχονται από συλλογικές κοινωνίες επηρεάζονται λιγότερο από το φαινόμενο αυτό (holier-than-thou) και γενικά προβλέπουν τη συμπεριφορά τους με μεγαλύτερη ακρίβεια και αντικειμενικότητα. Αντίθετα, οι άνθρωποι που προέρχονται από ατομικιστικές κοινωνίες υπερεκτιμούν την αλτρουιστική τους δράση και πραγματοποιούν λιγότερο ρεαλιστικές αξιολογήσεις για τον εαυτό τους, προσπαθώντας να παρουσιάσουν μια όσο το δυνατόν καλύτερη εικόνα για τους ίδιους.
Πηγή:
Balcetis, E., Dunning, D. & Miller, R.L. (2008). Do collectivists know themselves better than individualists? Cross-cultural studies of the holier than thou phenomenon. Journal of Personality and Social Psychology, 95(6), 1252-1267.
Funder, D.C. (2025). Το παζλ της προσωπικότητας. Εκδόσεις Πεδίο.
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου