Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο κόσμος όπως είναι!

Η ανθρώπινη φύση στον κλασικό αναρχισμό και η μετα_αναρχική ένσταση

Του Κώστα Γαλανόπουλου

 

«Μια κλασική κριτική που γίνεται στην αναρχική αντίληψη είναι εκείνη που εστιάζει σε μια πρωταρχική αγαθή προδιάθεση των ανθρώπων. Ότι οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους καλοί και αγαθοί και οι θεσμοί και οι φορείς της εξουσίας είναι αυτοί που τους αλλοτριώνουν και τους αναγκάζουν να παρεκτρέπονται από τις φυσικές τους κλίσεις. Αυτή η κριτική δεν καταγράφεται μόνο από τους υπέρμαχους της διαχωρισμένης εξουσίας, του κράτους και της γενικευμένης αντιπροσώπευσης, από εκείνους δηλαδή που, είτε πατούν σε ένα προοδευτικό έδαφος είτε όχι, υιοθετούν παρόλα αυτά μια χομπσιανή επιχειρηματολογία για να δικαιολογήσουν την υιοθέτηση "αναγκαίων κακών" στη θεσμιστική ιστορία της ανθρωπότητας. Καταγράφεται και από τους μεταδομιστές και τους μετα-αναρχικούς, όπως έχει φανεί στο βιβλίο που έχουμε εκδώσει, Εισαγωγή στον μετα-αναρχισμό, δίνοντας το έναυσμα στο συγγραφέα του ανά χείρας βιβλίου να περιηγηθεί στην ιστορία των εκφραστών του αναρχισμού προκειμένου να δείξει αν κάτι τέτοιο ισχύει ή αν είναι μια υπερβολικά απαισιόδοξη κριτική προσέγγιση του αναρχισμού» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο επιχειρεί μια σε βάθος διερεύνηση ενός από τα πιο κρίσιμα φιλοσοφικά και πολιτικά ερωτήματα: υπάρχει μια σταθερή ανθρώπινη φύση και, αν ναι, ποιον ρόλο διαδραματίζει στη συγκρότηση των πολιτικών θεωριών και των κοινωνικών οραμάτων;

Αφετηρία της μελέτης αποτελεί η κλασική αναρχική παράδοση, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από το έργο σημαντικών θεωρητικών του αναρχισμού. Εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι κλασικοί αναρχικοί αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο, τη συνεργασία, την ελευθερία, την αλληλεγγύη και την κοινωνική οργάνωση, καθώς και η σημασία που αποδίδουν στην έννοια της ανθρώπινης φύσης ως θεμέλιο της δυνατότητας μιας κοινωνίας χωρίς κράτος και εξουσιαστικούς θεσμούς.

Στη συνέχεια, το βιβλίο στρέφεται στη μετα-αναρχική σκέψη, η οποία ασκεί κριτική στις ουσιοκρατικές αντιλήψεις περί ανθρώπου και αμφισβητεί την ύπαρξη μιας καθολικής και αμετάβλητης ανθρώπινης φύσης. Μέσα από τη συνομιλία με σύγχρονα φιλοσοφικά ρεύματα, όπως ο μεταδομισμός και η μεταθεμελιωτική πολιτική θεωρία, αναδεικνύονται οι ενστάσεις απέναντι στις κλασικές αναρχικές παραδοχές και εξετάζονται νέοι τρόποι κατανόησης της υποκειμενικότητας, της εξουσίας και της χειραφέτησης.

Χωρίς να αντιμετωπίζει τις δύο προσεγγίσεις ως ασυμβίβαστες, το βιβλίο επιδιώκει να αναδείξει τόσο τα σημεία σύγκλισης όσο και τις δημιουργικές εντάσεις μεταξύ τους. Η ανθρώπινη φύση δεν παρουσιάζεται ως ένα αυτονόητο δεδομένο, αλλά ως ένα διαρκώς ανοιχτό φιλοσοφικό και πολιτικό διακύβευμα, που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ελευθερία, την κοινωνική αλλαγή και τις δυνατότητες της συλλογικής ζωής.

Πρόκειται για μια συμβολή στον διάλογο μεταξύ της κλασικής αναρχικής θεωρίας και των σύγχρονων κριτικών προσεγγίσεων, η οποία απευθύνεται τόσο σε ερευνητές και φοιτητές των πολιτικών και κοινωνικών επιστημών όσο και σε κάθε αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τη φιλοσοφία, την πολιτική θεωρία και τις σύγχρονες αναζητήσεις γύρω από την ελευθερία και την ανθρώπινη συνύπαρξη.

 

«Και τώρα που δεν χρειάζεται πια να είσαι τέλειος, μπορείς να είσαι καλός». John Steinbeck

 

Πηγή:

Κώστας Γαλανόπουλος, 2015, Ο κόσμος όπως είναι! Η ανθρώπινη φύση στον κλασικό αναρχισμό και η μετα_αναρχική ένσταση. Εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες.

 

Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.