Πώς συνδέονται όλα αυτά;
Το 2004 ο Mark Zuckerberg δημιούργησε το Facebook ως ένα απλό μέσο κοινωνικής δικτύωσης για φοιτητές, χωρίς να φαντάζεται ότι θα εξελισσόταν σε μία από τις ισχυρότερες τεχνολογικές εταιρείες στον κόσμο. Αν και η πλατφόρμα προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας και ανταλλαγής προσωπικών στιγμών, δημιουργεί παράλληλα ερωτήματα σχετικά με το αν μπορεί να ενισχύσει και αρνητικές ανθρώπινες συμπεριφορές, όπως η διάδοση μίσους και η υποκίνηση βίας.
Οι ψυχολόγοι Karsten Müller και Carlo Schwarz προσπάθησαν να εξετάσουν αυτό το ζήτημα μελετώντας τη σχέση ανάμεσα στις αναρτήσεις μίσους κατά των προσφύγων στο Facebook του γερμανικού ακροδεξιού κόμματος AfD και στα εγκλήματα μίσους εναντίον προσφύγων στη Γερμανία. Αρχικά διαπίστωσαν ότι υπήρχε θετική συσχέτιση: όσο αυξάνονταν οι αναρτήσεις κατά των προσφύγων, αυξάνονταν και τα περιστατικά βίας εναντίον τους.
Ωστόσο, η απλή συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι το ένα φαινόμενο προκαλεί το άλλο. Είναι πιθανό οι αναρτήσεις μίσους να οδηγούν σε εγκλήματα μίσους, αλλά θα μπορούσε επίσης να συμβαίνει το αντίστροφο ή να επηρεάζονται και τα δύο από κάποιον τρίτο παράγοντα. Για να εξετάσουν αν υπήρχε πραγματική αιτιώδης σχέση, οι ερευνητές αξιοποίησαν ένα φυσικό «πείραμα». Οι συχνές διακοπές του διαδικτύου στη Γερμανία είχαν ως αποτέλεσμα το Facebook να τίθεται προσωρινά εκτός λειτουργίας σε τυχαίες χρονικές στιγμές. Όταν το Facebook δεν λειτουργούσε, μειώνονταν τα εγκλήματα μίσους, ενώ όταν επανερχόταν η λειτουργία του, τα εγκλήματα αυξάνονταν ξανά.
Επειδή οι διακοπές αυτές δεν προκαλούνταν από ανθρώπινη επιλογή αλλά συνέβαιναν τυχαία, οι ερευνητές μπόρεσαν να τις χρησιμοποιήσουν σαν πειραματικό χειρισμό. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η έκθεση σε αναρτήσεις μίσους στα κοινωνικά δίκτυα δεν συνδέεται απλώς με αρνητικές στάσεις, αλλά μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση πραγματικών πράξεων μίσους.
Η μελέτη αυτή αναδεικνύει ένα σημαντικό πρόβλημα στην ψυχολογική έρευνα: οι ερευνητές συχνά πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα στην παρατήρηση πραγματικών φαινομένων χωρίς βεβαιότητα για την αιτία και στα εργαστηριακά πειράματα που προσφέρουν αιτιότητα, αλλά ίσως δεν αντανακλούν πλήρως την πραγματική ζωή. Όταν η ίδια η πραγματικότητα δημιουργεί τυχαίες συνθήκες που επιτρέπουν πειραματική ανάλυση, οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν πιο αξιόπιστα πολύπλοκα κοινωνικά ζητήματα.
Εν κατακλείδι, η εν λόγω έρευνα δείχνει ότι οι αναρτήσεις μίσους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να έχουν πραγματικές συνέπειες, καθώς ενδέχεται να ενισχύουν την εκδήλωση εγκλημάτων μίσους και όχι μόνο να επηρεάζουν τις στάσεις και τις απόψεις των ανθρώπων. Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία των φυσικών πειραμάτων στην ψυχολογική έρευνα, επειδή προσφέρουν τη δυνατότητα να διερευνώνται σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος σε πραγματικές συνθήκες, όπου τα κλασικά εργαστηριακά πειράματα δεν είναι εφικτά. Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη για υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και για αποτελεσματικές πολιτικές που θα περιορίζουν τη διάδοση του λόγου μίσους και θα προστατεύουν τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Πηγή:
D.L. Schacter et al., 2025, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα.
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου