Διαβάζοντας… «Πώς να μιλάτε στα παιδιά ώστε να μαθαίνουν στο σπίτι και στο σχολείο»…

Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί μπορούν μέσα από τη συνεργασία να βοηθήσουν και να εμπνεύσουν τα παιδιά ώστε να μπορέσουν να λειτουργήσουν αυτόνομα, με αυτοπειθαρχία και να ανταποκρίνονται στις χαρές της μάθησης. Ποιες είναι οι κατάλληλες στρατηγικές ώστε να μπορέσουν τα παιδιά σχολικής ηλικίας να αντλήσουν το καλύτερο δυναμικό που έχουν και να καταφέρουν να ανταποκριθούν στο σπίτι και στο σχολείο;

 

Το πρώτο κεφάλαιο ασχολείται με το ερώτημα: Πώς να χειρίζεστε συναισθήματα που εμποδίζουν τη μάθηση;

Οι συγγραφείς προτείνουν τα εξής:

Αντί να αρνείστε τα συναισθήματα- Βάλτε τα συναισθήματα σε λέξεις, δηλαδή μιλήστε για αυτά. Όταν τα συναισθήματα του παιδιού απορρίπτονται, τόσο το παιδί αποθαρρύνεται. Όταν τα αρνητικά συναισθήματα προσδιορίζονται και γίνονται αποδεκτά, ο μαθητής ενθαρρύνεται να συνεχίσει να προσπαθεί.

Αντί να  επικρίνετε και να συμβουλεύετε, προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τα συναισθήματα με μια λέξη ή ένα επιφώνημα. Όταν το παιδί βομβαρδίζετε με επικρίσεις και συμβουλές δεν μπορεί να σκεφτεί το πρόβλημά του ή να αναλάβει την ευθύνη του. Εστιάζοντας στην κατανόηση του προβλήματος του παιδιού χωρίς να πούμε κάτι, παρά ένα νεύμα ή επιφώνημα, το παιδί απελευθερώνεται και αναζητά μόνο του λύσεις στο πρόβλημά του.

Αντί να δίνετε λογικά επιχειρήματα και εξηγήσεις, προσφέρετε με τη φαντασία αυτό που δεν μπορείτε να προσφέρετε στην πραγματικότητα.

Αντί να αγνοείτε τα συναισθήματα, αποδεχτείτε τα συναισθήματα ακόμη και τη στιγμή που σταματάτε μια μη αποδεκτή συμπεριφορά. Είναι πιο εύκολο για τα παιδιά να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους όταν τα συναισθήματά τους έχουν γίνει αποδεκτά.

Ένα ακόμη κεφάλαιο παρουσιάζει επτά τεχνικές που καλούν τα παιδιά να συνεργαστούν. Μεταξύ των τεχνικών είναι η περιγραφή του προβλήματος, η παροχή πληροφοριών, η προσφορά μιας επιλογής και η περιγραφή των συναισθημάτων.

Οι ενήλικες αντί να σαρκάζουν, να ντροπιάζουν, να χαρακτηρίζουν, να κατηγορούν και να νουθετούν τα παιδιά… θα πρέπει να βρουν νέες στρατηγικές. Όταν οι εκπαιδευτικοί περιγράφουν τα συναισθήματά τους χωρίς να επιτίθενται ή να γελοιοποιούν, οι μαθητές μπορούν να ακούσουν και να αντιδράσουν υπεύθυνα.

Σε ένα από τα επόμενα κεφάλαια, αναφέρεται το πόσο σημαντικό είναι να απελευθερώσουν τους μαθητές από μαθημένους ρόλους. Οι ενήλικες θα πρέπει να αναζητήσουν ευκαιρίες για να δείξουν στον μαθητή μια νέα εικόνα του εαυτού, να βάλουν τον μαθητή σε καταστάσεις όπου να μπορεί να δει μια διαφορετική εικόνα του εαυτού του ή να αφήσουν τον μαθητή να κρυφακούει όταν λένε κάτι θετικό για αυτόν.

 

Πηγή:

Φέιμπερ Αντέλ & Μάζλις Ιλέιν. 2021. Πώς να μιλάτε στα παιδιά ώστε να μαθαίνουν στο σπίτι και στο σχολείο. Εκδόσεις Πατάκη.

 

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Η σημασία της επικοινωνίας στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις

Στις μέρες μας οι τρόποι και τα μέσα που διαθέτουμε, ειδικά με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, καθώς και της εξάπλωσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, θα λέγαμε ότι έχουν εκτοξεύσει την επικοινωνία σε άλλη διάσταση. Είναι όμως αυτό μια αλήθεια ή μήπως μια πλάνη; Δηλαδή, το ερώτημα που τίθεται αφορά στο κατά πόσο οι νέες αυτές δυνατότητες επικοινωνίας μείωσαν την απόσταση μεταξύ των ανθρώπων και έδωσαν περισσότερες ευκαιρίες προς επίλυση προβλημάτων σοβαρών όπως το άγχος, η ανασφάλεια, η αναποφασιστικότητα, η δειλία, η μελαγχολία, οι φοβίες, οι αϋπνίες κοκ.  

 

Η καλύτερη και σωστότερη επικοινωνία είναι εύλογο και αναμενόμενο να βοηθάει τους ανθρώπους στο μοίρασμα των εμπειριών τους , των προβλημάτων τους, καθώς και των υλικών, συναισθηματικών και ευρύτερων ψυχολογικών τους αναγκών. Η διευκόλυνση της επικοινωνίας με όλα αυτά τα μέσα που πλέον διαθέτουμε θα έπρεπε να συμβάλλει στο να διατηρηθούν και να επαυξηθούν οι ζεστές ανθρώπινες σχέσεις, οι επαφές να γίνουν πιο στενές, να μειωθούν οι παρεξηγήσεις, ο ανταγωνισμός, οι συγκρούσεις, η αλληλο-υπονόμευση, ενώ από την άλλη θα έπρεπε να καταπολεμείται η αποξένωση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και να προάγεται η συνεργατικότητα, η ευγενής άμιλλα, η αλληλο-κατανόηση, ο διάλογος και ο πλουραλισμός ιδεών κι απόψεων.

Καίρια ερωτήματα, λοιπόν, είναι τα εξής: μειώθηκε η μοναξιά; Μειώθηκαν τα προβλήματα των ανθρώπων; Η απάντηση είναι μάλλον όχι, κι αυτό διότι αυξήθηκαν οι τρόποι και τα μέσα, άρα η ποσότητα ευκαιριών επικοινωνίας, αλλά δεν αυξήθηκε η ποιότητα του περιεχομένου της επικοινωνίας. Μάλλον λέμε πολλά, αλλά όχι ουσιαστικά, δηλ. καταπιανόμαστε σε συζητήσεις με φτωχό νόημα και περιεχόμενο.

Όμως, ακόμη κι αν αυτή η υπόθεση μοιάζει ή είναι πράγματι πολύ αυστηρή, τότε στην περίπτωση που θεωρούμε και πιστεύουμε ότι οι συζητήσεις μας είναι ουσιαστικές και γεμάτες νόημα ας αναρωτηθούμε το εξής: όταν συζητάμε, ακούμε τον συνομιλητή μας; Μήπως δίνουμε έμφαση σε αυτό που έχουμε να πούμε εμείς οι ίδιοι κι όταν παίρνει το λόγο ο συνομιλητής μας, εμείς τον «ακούμε» που μιλάει, αλλά δεν «ακούμε» τι μας λέει; Με άλλα λόγια, έχουμε μάθει να συζητάμε; Κι ακόμη, έστω ότι ακούμε αυτό που ο συνομιλητής μας, μας εκφράζει, το επεξεργαζόμαστε ή το προσπερνάμε; Μήπως όταν δεν μας συμφέρει το αντικρούομε; Μήπως το αμφισβητούμε;

Οκ, ως ένα βαθμό φυσικές και φυσιολογικές αντιδράσεις είναι όλες αυτές και δεν παίζει ρόλο μονάχα αυτό που μας λέει ο συνομιλητής μας, αλλά κι ο τρόπος που μας το λέει. Αν ο τρόπος του συνομιλητή μας είναι απότομος, επικριτικός ή ακόμη κι επιθετικός, τότε είναι πολύ πιθανό να γίνουμε κι εμείς απότομοι ή τουλάχιστον αμυντικοί και τότε να «κλείσουμε» τα αυτιά μας. Από την άλλη, μήπως όταν συζητάμε δίνουμε έμφαση στο ύφος και στον τρόπο του άλλου, αλλά δεν δίνουμε σημασία ποτέ στο δικό μας ύφος και στον δικό μας τρόπο; Μήπως αυτό-δικαιολογούμαστε κιόλας, όπως λόγου χάρη ότι εμείς είχαμε μια πολύ δύσκολη μέρα στη δουλειά, ενώ ο συνομιλητής μας θα πρέπει να υπομείνει τα νεύρα μας επειδή π.χ. είναι άνεργος; Μα ποιος σας είπε ότι κι αυτός δεν δικαιολογείται να έχει νεύρα, ακριβώς εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι άνεργος; Όταν ο διάλογος και η συζήτηση δεν γίνεται υπό ίσοις όροις, τότε είναι καταδικασμένος στο να αποτύχει. Φερειπείν, δεν θα έπρεπε να υφίσταται επιχείρημα του τύπου: «εγώ έχω τα διπλάσιά σου χρόνια και γι’ αυτό οφείλεις να με ακούσεις». Όταν ο αυταρχισμός σε μια κουβέντα νικάει τη δημοκρατία, τότε δεν έχουμε διά-λογο, αλλά διά-γγελμα στο οποίο διατάσουμε τον συνομιλητή μας να συμφωνήσει. 

 

Τα παραπάνω λάθη, δυστυχώς δεν σπανίζουν, αλλά συμβαίνουν τακτικά και πολλές φορές δεν υπάρχουν περιθώρια να αναλυθούν και να ξεπεραστούν εξαιτίας κάποιων προκαταλήψεων και μεροληψιών που μας διακατέχουν και που για να τις εντοπίσουμε θα πρέπει να έχουμε καταρχάς επίγνωση της ύπαρξής τους, αλλά ταυτοχρόνως διάθεση να τις εντοπίσουμε, κι ως εκ τούτου διάθεση αυτό-κριτικής. Μάλιστα, μια από τις «ύπουλες» προκαταλήψεις στην οποία οι περισσότεροι έχουμε προβεί αρκετές φορές, είναι αυτή που οι ψυχολόγοι ονομάζουν ως: «τυφλό σημείο ως προς τη μεροληψία» (bias blind spot), η τάση δηλαδή να σκεφτόμαστε ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι πιο επιρρεπείς σε μεροληψίες, σε σχέση με εμάς, ως προς τις ερμηνείες τους για τα αίτια συμπεριφοράς τους ή της συμπεριφοράς των άλλων ανθρώπων (Hansen et al., 2014, Promin et al., 2002,2004).

Συνεπώς, για μια καλύτερη επικοινωνία θα πρέπει να αποκτήσουμε μια βαθύτερη γνώση του εαυτού μας, προκειμένου να είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε τα ελαττώματά μας και βαθμιαία να τα βελτιώσουμε και να τα αλλάξουμε. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ο συνομιλητής μας δεν είναι εχθρός μας και ότι δε θα φανούμε «χαζοί» αν παραδεχθούμε ότι έχει δίκιο. Είναι σημαντικό να αξιολογούμε τις καλές ιδέες και να τις εκτιμούμε κι ας μην είναι δικές μας. Για να το επιτύχουμε αυτό χρειάζεται να καλλιεργήσουμε στην ψυχή μας το σεβασμό, την αγάπη, την καλή προαίρεση, την καλή θέληση, την καλή πίστη για τον συνομιλητή μας και πάνω από όλα αυτά η κουβέντα να γίνεται κάτω από πνεύμα συμβιβασμού κι όχι εγωισμού.

 

Πηγές:

Hansen K, Gerbasi M, Todorov A, Kruse E, Pronin E. People Claim Objectivity After Knowingly Using Biased Strategies. Pers Soc Psychol Bull. 2014 Jun;40(6):691-699. doi: 10.1177/0146167214523476. Epub 2014 Feb 21. PMID: 24562289.

Promin et al., 2002, The Bias Blind Spot: Perceptions of Bias in Self Versus Others, March 2002, Personality and Social Psychology Bulletin 28(3):369-381, DOI:10.1177/0146167202286008.

Promin et al., 2004, Objectivity in the Eye of the Beholder: Divergent Perceptions of Bias in Self Versus Others, July 2004, Psychological Review 111(3):781-99, DOI:10.1037/0033-295X.111.3.781.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Οι Ιάπωνες «αγαπούν» διαφορετικά;

Amae: μια λέξη και μια έννοια που μας έρχεται από την Ιαπωνία

Γύρω στο 1950 ο Ιάπωνας ψυχίατρος Takeo Doi επισκέφτηκε τις ΗΠΑ ως φοιτητής μέσα από ένα πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών, και κατά τη διάρκεια της παραμονής του εκεί διαπίστωσε ότι πολλά πράγματα διέφεραν ως προς τις διαπροσωπικές σχέσεις σε σύγκριση πάντα με την Ιαπωνία. Οι Ιάπωνες φαίνονταν να είναι περισσότερο συνεξαρτώμενοι ή αλληλοεξαρτώμενοι και τότε συνειδητοποίησε ότι αυτό που επηρεάζει βαθιά τους Ιάπωνες στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και που πρέπει να διερευνήσει κανείς για να κατανοήσει την Ιαπωνική ψυχή, είναι το λεγόμενο «Amae». 

 

Στις ΗΠΑ κι ενδεχομένως και σε άλλες Δυτικές ή Ευρωπαϊκές χώρες, φαίνεται πως δεν υπάρχει αντίστοιχη λέξη, και μάλλον ούτε η έννοιά της. Ο Doi ξεκίνησε έτσι να παρουσιάζει τη θεωρία του σε μια σειρά από συνέδρια και παράλληλα έγραψε άρθρα και δοκίμια, και το 1971 δημοσίευσε το βιβλίο του με τίτλο:  甘えの 構造 (Amae no Kôzô), το οποίο δυο χρόνια αργότερα μεταφράστηκε στα Αγγλικά με τον τίτλο: «The Anatomy of Dependence» (Η Ανατομία της Εξάρτησης).

Οι ενήλικες που ζητούν χάρες από άλλους ενήλικες ή κάποιος που δείχνει εξάρτηση και χειραγωγεί συναισθηματικά τον/την ρομαντικό/ή του σύντροφο για να κάνει κάτι μπορεί να θεωρηθούν επεισόδια amae. Ο Yamaguchi (2004) πρότεινε δύο βασικά χαρακτηριστικά του amae. Πρώτον, το αίτημα πρέπει να είναι ακατάλληλο για την ηλικία, την κοινωνική θέση ή τη φυσική κατάσταση του αιτούντος σε συνήθεις καταστάσεις. Δεύτερον, ο αιτών πρέπει να πιστέψει ότι το αίτημά του θα γίνει δεκτό από τον ομόλογό του. Λόγω των καταστάσεων στις οποίες εμφανίζεται, η λέξη amae συχνά μεταφράζεται ως «χαϊδεύω», «γκρινιάζω», «κολακεύω» ή «μουτρώνω». Ωστόσο, ενώ αυτές οι λέξεις έχουν συνήθως μια αρνητική χροιά, το amae έχει γενικά μια θετική χροιά, γεγονός που το καθιστά σημαντικό και εξέχον κομμάτι του Ιαπωνικού πολιτισμού (Niiya; Ellsworth; Yamaguchi, 2006).

 

Στην Ιαπωνία η έννοια του εαυτού είναι πολύ σημαντική στην ψυχολογία και αναφέρεται στην εικόνα που έχει ένα άτομο για τον εαυτό του ως άνθρωπο. Ιστορικά, ο εαυτός θεωρείται η αντίληψη ενός ατόμου για τον εαυτό του ως μια ανεξάρτητη και αυτόνομη οντότητα, με μια μοναδική διαμόρφωση εσωτερικών χαρακτηριστικών (δηλαδή, δεξιοτήτων, κινήτρων και αξιών), και του οποίου οι συμπεριφορές είναι συνέπεια αυτών των εσωτερικών ιδιοτήτων. Λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτά τα χαρακτηριστικά περιγράφουν τον εαυτό στους δυτικούς πολιτισμούς, αλλά όχι σε άλλους πολιτισμούς, οι Markus και Kitayama (1991), πρότειναν μια διαφορετική ταξινόμηση της έννοιας, με δύο δυνατότητες εαυτού: τον εαυτό που περιγράφεται παραπάνω ως «ανεξάρτητος εαυτός» και έναν δεύτερο τύπο που ονομάζεται «αλληλεξαρτώμενος εαυτός», ο οποίος είναι χαρακτηριστικός των πολιτισμών της Ανατολικής Ασίας, όπως η Ιαπωνία, και άλλων μη δυτικών πολιτισμών. Αυτός ο «αλληλεξαρτώμενος» εαυτός περιγράφηκε ως συνδεδεμένος με άλλους, σχεσιακός και συμφραζόμενος.

Εν ολίγοις, τα άτομα με έναν «ανεξάρτητο» εαυτό τείνουν να αυτό-προσδιορίζονται ως αυτόνομα, με αυτό-κίνητρα, με ξεχωριστή ταυτότητα και ανεξάρτητα από άλλα άτομα ή περιβάλλοντα, ενώ τα άτομα με έναν «αλληλεξαρτώμενο» εαυτό τείνουν να αυτό-προσδιορίζονται με βάση τις σχέσεις τους με τα άτομα γύρω τους, βλέποντας τον εαυτό τους ως αναπόσπαστο μέρος του κοινωνικού τους πλαισίου, ενεργώντας και παρακινώντας τον εαυτό τους με βάση τα συμφραζόμενα.

Λόγω της σχεσιακής του φύσης, το amae είναι ένας θεμελιώδης «αλληλεξαρτώμενος» εαυτός. Καθώς οι διαπροσωπικές σχέσεις αποτελούν τη βάση για τον ορισμό του εαυτού σε αυτήν την κουλτούρα, το amae επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση του Ιαπωνικού εαυτού από νεαρή ηλικία (Markus & Kitayama, 1991, σ: 237).

Εάν το άλλο άτομο αποδεχθεί το amae του ενός, η αμοιβαία σχέση ολοκληρώνεται συμβολικά, οδηγώντας σε μια σημαντική μορφή αυτό-επικύρωσης. Εάν, ωστόσο, το άλλο άτομο απορρίψει το amae κάποιου, η σχέση θα τεθεί σε κίνδυνο.» Από αυτή την άποψη, η αποδοχή ή η απόρριψη του amae μπορεί να καθορίσει εάν το μέλλον μιας σχέσης θα είναι θετικό ή αρνητικό, με άμεσες συνέπειες για τον εαυτό. Τα θετικά συναισθήματα που συνδέουν τους ανθρώπους και ενισχύουν τις σχέσεις είναι σημαντικά για τη διαμόρφωση και τη διατήρηση του αλληλεξαρτώμενου εαυτού. Στην περίπτωση των Ιαπώνων, το amae θεωρείται ένα από αυτά τα θετικά συναισθήματα. Στο amae, η ασφάλεια σχετίζεται με τη διασφάλιση της πίστης και της συνοχής μεταξύ των εμπλεκόμενων προσώπων, αυτή η διασφάλιση προκύπτει από την κοινωνική δομή που επηρεάζει τις ζωές των εμπλεκομένων και τη μεταξύ τους σχέση.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι δεν αγαπάμε όλοι με τον ίδιο τρόπο ή τουλάχιστον δεν περιγράφουμε την αγάπη με τον ίδιο τρόπο. Οι Ιάπωνες χρησιμοποιούν τη λέξη amae για να περιγράψουν μια εξαιρετική συναισθηματική κατάσταση όπου κάποιος γίνεται απόλυτα παθητικό αντικείμενο αγάπης, το οποίο φροντίζει και «κακομαθαίνει» ο ερωτικός του σύντροφος, γεγονός που θυμίζει τη σχέση μητέρας – βρέφους. Η πιο κοντινή λέξη για το amae είναι η εξάρτηση, η οποία για τις δυτικές κουλτούρες περιγράφει μη υγιείς ενήλικες σχέσεις (Dion & Dion, 1993· Doi, 1988· Farrer, Tsuchiya & Bagrowicz, 2008). 

 

Πηγές:

(PDF) AMAE, AN EMOTION TO UNDERSTAND THE JAPANESE PSYCHE (researchgate.net), retrieved at 22:05, 7/14/23.

NIIYA, Y.; ELLSWORTH, P. C.; YAMAGUCHI, S. Amae in Japan and the United States: an exploration of a “culturally unique” emotion. Emotion, v. 6, p. 279–295, 2006.

MARKUS, H. R.; KITAYAMA, S. Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, v. 98, n. 2, p. 224–253, 1991.

Emotional expression in tsukiau dating relationships in Japan, February 2008, Journal of Social and Personal Relationships 25(1): 169-188, DOI:10.1177/0265407507086811.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας… ένα βιβλίο για την επικοινωνία με τους εφήβους

Οι Φέιμπερ Αντέλ & Μάζλις Ιλέιν, διεθνούς φήμης ειδήμονες στη συμβουλευτική οικογενειών έχουν βοηθήσει εκατομμύρια οικογένειες μέσα από το βιβλίο τους «Πώς να μιλάτε στους εφήβους ώστε να σας ακούν & πώς να τους ακούτε ώστε να σας μιλούν». Πρόκειται για έναν πρακτικό οδηγό, που αντιμετωπίζει τα σύγχρονα ζητήματα της εφηβείας. Στις σελίδες του βιβλίου, ο αναγνώστης μπορεί να ανακαλύψει μια καινοτόμο προσέγγιση για τη δημιουργία ενός ειλικρινούς, ανοιχτού και γεμάτου αμοιβαίο σεβασμό διαλόγου ανάμεσα σε γονείς και εφήβους. 

Το βιβλίο αυτό βοηθάει τους αναγνώστες να μάθουν τα εξής:

«Να ακούτε και να απαντάτε αποτελεσματικά στις ανησυχίες των εφήβων σας.

Να εκφράζετε τον εκνευρισμό ή τον θυμό σας χωρίς να πληγώνετε τα συναισθήματά τους.

Να αναλαμβάνετε δράση χωρίς να τιμωρείτε.

Να ενθαρρύνετε τους εφήβους σαν να αναλαμβάνουν ευθύνες.

Να βρίσκετε μαζί λύσεις στα προβλήματά σας.

Να μιλάτε για το σεξ και τα ναρκωτικά χωρίς να κάνετε κήρυγμα ή να αποξενώνεστε από τα παιδιά σας» (από οπισθόφυλλο).

Μέσα από ζωντανούς διαλόγους γονέων και εφήβων που αποτυπώνονται στο βιβλίο δίνονται εναλλακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση διαφόρων θεμάτων που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση των εφήβων με τους γονείς τους. Οι γονείς είναι αυτοί που δέχονται τις πιέσεις και τις εντάσεις των παιδιών τους, ενώ οι ίδιοι θα πρέπει να δείξουν

 

Πηγή:

Φέιμπερ Αντέλ & Μάζλις Ιλέιν. 2021. Πώς να μιλάτε στους εφήβους ώστε να σας ακούν & πώς να τους ακούτε ώστε να σας μιλούν. Εκδόσεις Πατάκη.

 

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.