Εξερευνώντας τα συναισθήματα...

Τρεις είναι οι βασικές ψυχικές λειτουργίες στον άνθρωπο. Πρόκειται για τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα κίνητρα. Τρεις αλληλοσυνδεόμενες και αλληλοεξαρτώμενες λειτουργίες που συμβάλλουν στην ψυχική κατάσταση του ατόμου. 

Το συναίσθημα είναι μια συνειδητή υποκειμενική εμπειρία, που συνδυάζει νοητικές καταστάσεις, ψυχοσωματικές εκφράσεις και βιολογικές αντιδράσεις. Είναι το υποκειμενικό αίσθημα, η εμπειρία, που οδηγεί σε σωματικές αλλαγές, σε αλλαγές στη συμπεριφορά και στις γνωστικές λειτουργίες (σκέψη, μνήμη, αντίληψη, προσοχή).

Κάποια από τα συναισθήματα είναι: η πληρότητα, η ικανοποίηση, η ευχαρίστηση, η γαλήνη, το πάθος, ο ζήλος, ο θαυμασμός, η περηφάνεια, η έκσταση, ο έρωτας, η ευτυχία, η στοργή, η αγάπη, το δέος, ο θαυμασμός, η έξαψη, η χαρά, η συμπόνια, το έλεος, η ανακούφιση, η συγκίνηση, η αμηχανία, η αδιαφορία, η συστολή, η ενοχή, οι τύχεις, η απόρριψη, το μίσος, η περιφρόνηση, η απογοήτευση, η δυσπιστία, ο φθόνος, η απελπισία, ο θυμός, η φρίκη, ο τρόμος, το άγχος, η ανυπομονησία, η ντροπή, η συστολή, η ανηδονία, η ανία, η αγωνία, η χαρά, η έξαψη, η αηδία, η αρμονία και άλλα.

Ο Goleman (1995) ορίζει το συναίσθημα ως οτιδήποτε νιώθει το άτομο, όταν αξιολογεί ένα γεγονός με συγκεκριμένο τρόπο. Οδηγεί σε αλλαγές στον οργανισμό και τη συμπεριφορά.

Τα βασικά συναισθήματα είναι η χαρά, η λύπη, ο θυμός, ο φόβος, η έκπληξη και η αηδία.

Τα συναισθήματα οδηγούν σε πράξεις και μας προτρέπουν σε δράσεις. Πρόκειται για σύνθετες ψυχοφυσιολογικές καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από ένα υποκειμενικό βίωμα που συνοδεύεται από νοητικές και σωματικές εκδηλώσεις. Οι βασικές διαστάσεις με τις οποίες μπορεί να χαρακτηριστεί το βίωμα είναι το δίπολο: ικανοποίηση και δυσαρέσκεια. 

Η εκδήλωση των συναισθημάτων βοηθάει πολύ στην επικοινωνία, στη διαπροσωπική αλληλεπίδραση και αποτελεί έναν τρόπο να δείξουμε τον εαυτό μας.

Ωστόσο, δεν είναι εύκολο να εκδηλώνουμε τα συναισθήματά μας. Γιατί;

Γιατί έτσι μάθαμε; Γιατί φοβόμαστε; Γιατί δεν θέλουμε να πληγωθούμε δείχνοντας την ευάλωτη πλευρά μας; Γιατί σκεφτόμαστε το τι θα σκεφτεί ο άλλος;

Πώς να εκδηλώσουμε τα συναισθήματά μας αν έχουμε μάθει ότι το συναίσθημα ταυτίζεται με την αδυναμία του εαυτού μας ή με τη δυνατότητα να μας εκμεταλλευτούν; Γιατί να εκδηλώσουμε τα συναισθήματα όταν πιστεύουμε ότι ο άλλος μας ξέρει τόσο καλά που πρέπει να μαντέψει το πώς νιώθουμε; Πώς να εκδηλώσουμε τα συναισθήματά μας όταν ντρεπόμαστε για αυτά ή για τον εαυτό μας; Μήπως δεν τα έχουμε αναγνωρίσει και αποδεχτεί ούτε εμείς οι ίδιοι;

Αναγνώριση των συναισθημάτων: δυσκολία να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματά μας. Για να μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματά μας θα πρέπει να αρχίσουμε να δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση σε αυτά αλλά και στις αντιδράσεις του σώματός μας. Επίσης, θα πρέπει να παρατηρούμε τις συμπεριφορές μας και να τις ερμηνεύουμε συνδέοντάς τες και με τα συναισθήματά μας. Μπορεί να μην είμαστε σίγουροι για πώς νιώθουμε απέναντι σε ένα άτομο ή μια κατάσταση, αλλά αν παρατηρήσουμε προσεκτικά το σώμα μας θα δούμε ότι μας στέλνει καθαρά μηνύματα. Αυτό δεν σημαίνει πως κάθε στιγμή θα πρέπει να βρισκόμαστε σε κατάσταση εγρήγορσης ώστε να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματά μας. Οι περισσότερες ερμηνείες γίνονται γρήγορα και αυτόματα, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε τι ακριβώς έχει συμβεί. Τα συναισθήματα είναι ένα σημαντικό μήνυμα που κάποιες φορές χρειάζονται περαιτέρω επεξεργασία και επανεξετάση της ερμηνείας που ήδη έχουμε δώσει.

Βασικές ερωτήσεις για την αναγνώριση των συναισθημάτων μου:

Τι νιώθω τώρα; Πώς ένιωσα πριν;

Γιατί νιώθω έτσι;

Τι επιδράσεις έχει αυτό το συναίσθημα σε μένα; Πως τις βιώνω;

Τα συναισθήματα είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε τα γεγονότα και τις καταστάσεις. Τα συναισθήματα δεν δημιουργούνται από τους άλλους, δεν έρχονται απ’ έξω, έρχονται από μέσα μας, από τον εαυτό μας. Ωστόσο, η κοινωνία, οι κοινωνικές συνθήκες, οι οικονομικές και πολιτισμικές συνθήκες, η έλλειψη ασφάλειας, οι κοινωνικές εντάσεις, το κοινωνικό και οικογενειακό μας περιβάλλον επηρεάζουν τα συναισθήματά μας. Οι σημαντικοί άλλοι που υπάρχουν στη ζωή μας παίζουν σημαντικό ρόλο στα συναισθήματά μας, αλλά ο βαθμός επίδρασης των άλλων εξαρτάται από εμάς τους ίδιους. Πόσο θα αφήσουμε τους άλλους να μας επηρεάσουν.

Εκδήλωση των συναισθημάτων: εκφράζω τα συναισθήματά μου σημαίνει εκφράζω τον εαυτό μου. Το σημαντικό είναι να ανακαλύψουμε ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας. Εκφράζω τα συναισθήματά μου δεν σημαίνει πως θα έρθω σε σύγκρουση με τον άλλο, ούτε ότι μπορεί να τον στεναχωρήσουμε ή να τον πληγώσουμε. Μπορούμε να εκφράσουμε αυτό που νιώθουμε αρκεί να βρούμε τον κατάλληλο τρόπο. Σημαντικό ρόλο παίζει η στιγμή που επιλέγουμε, ο βαθμός και η ένταση του συναισθήματός μας και οι εκφράσεις –λεκτικές και μη λεκτικές- που το συνοδεύουν. Ακόμη κι όταν εκφράσουμε κάτι αρνητικό στον άλλο, δεν χρειάζεται αυτό να γίνει με τη χρήση υβριστικών ή προσβλητικών για τον άλλο χαρακτηρισμών. Μπορούμε να σκεφτούμε κατά πόσο η ένταση των συναισθημάτων ταιριάζει με την κατάσταση που βιώνουμε, τι ερμηνείες έχουμε κάνει, τι επιλογές έχουμε ώστε να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας, τι επιπτώσεις έχουν οι επιλογές μας για εμάς τους ίδιους αλλά και για τους άλλους, τι προσδοκούμε, τι θέλουμε και τι θα συμβεί αν δεν κάνουμε τίποτα τελικά;

Κατανοώντας την επίδραση της οικογένειας

Η οικογένεια παίζει καθοριστικό ρόλο στις στάσεις και τις πεποιθήσεις που διαμορφώνουμε όσον αφορά τα συναισθήματα, τις ικανότητές μας να τα αναγνωρίζουμε, τους τρόπους να ερμηνεύουμε τα γεγονότα και τους τρόπους να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας. Είναι σημαντικό να αναλογιστούμε τι έχουμε μάθει μέσα στην οικογένειά μας, πόσο εκδηλωτικοί ήταν οι γονείς μας, ποιοι ήταν οι «οικογενειακοί κανόνες» για την έκφραση των συναισθημάτων; Μάθαμε ότι είναι σωστό να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας ή όχι; Οι γυναίκες πρέπει να εκφράζουν τα συναισθήματα και οι άνδρες όχι; Πόσο ισχυρά ήταν τα στερεότυπα για τους ρόλους των δύο φύλων και τη συμπεριφορά που πρέπει να έχει το άτομο με βάση το φύλο του;

Τα πρότυπα –οι συμπεριφορές και οι αντιδράσεις- που υιοθετούμε μέσα στην οικογένεια ως προς την έκφραση των συναισθημάτων  είναι σημαντικά και μας ακολουθούν και στην ενήλικη ζωή μας. Η κάθε οικογένεια κουβαλάει ορισμένες πεποιθήσεις που μπορεί να είναι λανθασμένες και να έχουν δημιουργήσει ορισμένες διαστρεβλωμένες στάσεις απέναντι στα συναισθήματα. Ορισμένοι από τους πιο συνηθισμένους «οικογενειακούς κανόνες» για τα συναισθήματα που δημιουργούν διαστρεβλωμένες απόψεις για τα συναισθήματα είναι οι εξής:

• Δεν πρέπει ποτέ να εκδηλώνουμε αρνητικά συναισθήματα ή συναισθήματα που έχουν αρνητική επίδραση στους άλλους.
•       Δεν πρέπει να εκφράζουμε το θυμό μας.
•        Χρησιμοποιούμε το θυμό για να προσελκύσουμε την προσοχή του περιβάλλοντός μας.
•      Καλύτερα να αγνοούμε συναισθήματα που δεν μας κάνουν να νιώθουμε καλά.
•      Δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε στους άλλους τα συναισθήματά μας, καθώς μπορεί να τα χρησιμοποιήσουν για να μας εκμεταλλευτούν ή να μας διαχειρίζονται πιο εύκολα.
•      Δεν πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στα συναισθήματά μας, παρά μόνο στη λογική μας.
•     Πρέπει να είμαστε διαρκώς χαρούμενοι.
•     Πρέπει γρήγορα να ξεπερνάμε οτιδήποτε αρνητικό συμβαίνει.

Όλες αυτές οι πεποιθήσεις που κυριαρχούν σε κάποιες οικογένειες οφείλονται στην προσπάθεια των γονιών να προστατεύσουν τα παιδιά τους και στην κάλυψη των ανησυχιών και της ανασφάλειας που έχουν οι γονείς από τις εμπειρίες τους, αλλά και κανόνων που κουβαλάνε από τη δική τους οικογένεια.

Εκφράζω τα συναισθήματά μου σημαίνει τα αναγνωρίζω και τα αποδέχομαι. Θα πρέπει πρώτα εμείς οι ίδιοι να αποδεχθούμε τα συναισθήματά μας. Ωστόσο, εκφράζω τα συναισθήματά μου δεν σημαίνει πως δεν λαμβάνω υπόψη και την επίδραση που έχει αυτό στους άλλους.

Βιβλιογραφία

Goleman, D. (1995). Emotional intelligence. New York: Bantam.

Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

Συναισθηματική νοημοσύνη

Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι η ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίσει, να αξιολογήσει και να ελέγξει τα συναισθήματά του, αλλά και τα συναισθήματα των άλλων. Πρόκειται για την ικανότητα να αναγνωρίσουμε και να κατανοήσουμε τα συναισθήματά μας, να δημιουργήσουμε προσωπικά κίνητρα, αλλά και η ικανότητα να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε τα συναισθήματα του άλλου και να βρούμε έναν κατάλληλο τρόπο να απαντήσουμε στα συναισθήματα του άλλου και γενικότερα να μπορούμε να χειριστούμε κατάλληλα τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Είναι η ικανότητα να αντιληφθούμε τα συναισθήματα. Αυτό εξαρτάται από τη γνώση μας και την ενασχόλησή μας σχετικά με τα συναισθήματα. Ο Goleman (1995) θεωρεί τη συναισθηματική νοημοσύνη ως ένα σύνολο από ικανότητες που περιλαμβάνουν τον αυτοέλεγχο, το ζήλο, την επιμονή, την ελπίδα, την ενθάρρυνση και την αποφυγή της επιρροής των συναισθημάτων από τη διαδικασία της σκέψης.

Οι Salovey και Mayer (1990) πρότειναν ένα μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο υπάρχουν τέσσερις διαφορετικοί παράγοντες της συναισθηματικής νοημοσύνης, που είναι οι εξής:

• Αντίληψη των συναισθημάτων: κατανόηση των συναισθημάτων που αντιλαμβανόμαστε με ακρίβεια. Κατανόηση των  λεκτικών και μη λεκτικών σημάτων (γλώσσα του σώματος και εκφράσεις του προσώπου).
• Ανάπτυξη της συλλογιστικής με βάση τα συναισθήματα: χρήση των συναισθημάτων για να προάγουμε τη σκέψη και τη γνωστική μας ικανότητα. Τα συναισθήματα μας βοηθούν ώστε να εντοπίσουμε τους πιο κατάλληλους τρόπους αντίδρασης, λαμβάνοντας υπόψη όσα νιώθουμε.
• Κατανόηση των συναισθημάτων: τα συναισθήματα που αντιλαμβανόμαστε μπορεί να μεταφέρουν μια ευρεία ποικιλία νοημάτων.
• Διαχείριση των συναισθημάτων: αποτελεσματική διαχείριση των συναισθημάτων. Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε αποτελεσματικά και κατάλληλα τα συναισθήματά μας, πώς μπορούμε να αντιδράσουμε απέναντι στον άλλο λαμβάνοντας υπόψη τα δικά του συναισθήματα.

Σύμφωνα με τον Goleman (1995) τα βασικά χαρακτηριστικά της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι τα εξής:

• Ø  Αυτοεπίγνωση: οι άνθρωποι με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη συνήθως έχουν αυτοεπίγνωση. Κατανοούν τα συναισθήματά τους και δεν αφήνουν τα συναισθήματα να τους χειριστούν, καθώς έχουν οι ίδιοι την ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων. Συναισθηματική επίγνωση- η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας και τις επιδράσεις τους. Εμπιστοσύνη στον εαυτό μας: είμαστε σίγουροι για το πόσο αξίζουμε και για τις ικανότητές μας. Αυτοπεποίθηση: η σιγουριά που νιώθει το άτομο για την αξία του και τις ικανότητές του.
• Ø  Αυτοέλεγχος: είναι η ικανότητα ελέγχου των συναισθημάτων. Οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους χωρίς να επιτρέπουν στον εαυτό τους να ξεφεύγει από κάποιο όριο. Αξιολογούν τα συναισθήματα, σκέφτονται κι έπειτα δρουν. Δεν δρουν παρορμητικά, ούτε αγνοούν τα συναισθήματά τους. Κύρια στοιχεία της αυτοδιαχείρισης είναι ο αυτοέλεγχος (χειρισμός των διασπαστικών συναισθημάτων και προρμήσεων), η εμπιστοσύνη (διατήρηση της τιμιότητας και της ακεραιότητας), η ευσυνειδησία (ανάληψη της ευθύνης για την προσωπική του επίδοση), η προσαρμοστικότητα (ευελιξία στο χειρισμό των αλλαγών) και η καινοτομία (όταν κάποιος αισθάνεται άνετα τότε είναι ανοιχτός σε πρωτοποριακές ιδέες, προσεγγίσεις και πληροφορίες).
• Ø  Κίνητρα/ Παρακίνηση: οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης συχνά κινητοποιούνται. Είναι πρόθυμοι να κινητοποιηθούν θέτοντας στόχους, είναι παραγωγικοί, αποτελεσματικοί και αγαπούν τις προκλήσεις. Τα κίνητρα μας βοηθούν στην επίτευξη των στόχων μας. Η κινητοποίησή μας εξαρτάται από τη δυνατότητα επίτευξης, τη δέσμευση, την πρωτοβουλία και την αισιοδοξία.
• Ø  Ενσυναίσθηση: Είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία της συναισθηματικής νοημοσύνης. Πρόκειται για την ικανότητα του ατόμου να εντοπίσει και να κατανοήσει τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τις απόψεις των σημαντικών ανθρώπων γύρω του. Οι άνθρωποι που έχουν ενσυναίσθηση μπορούν να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των άλλων, ακόμα και όταν τα συναισθήματα δεν είναι προφανή. Η κατανόηση των συναισθημάτων του άλλου και η ικανότητα να μπει το άτομο στη θέση του άλλου, βλέποντας από την οπτική γωνία του άλλου παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση των σχέσεων. Η ενσυναίσθηση περιλαμβάνει την πρόβλεψη, αναγνώριση και ικανοποίηση των αναγκών των άλλων, αποδοχή της διαφορετικότητας, και κατανόηση των άλλων μέσα από τη διάκριση των αναγκών και των επιθυμιών που κρύβονται πίσω από τα συναισθήματα.
• Ø  Κοινωνικές δεξιότητες: τα άτομα με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη συνήθως έχουν ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες. Στις κοινωνικές δεξιότητες περιλαμβάνονται η επιρροή (αποτελεσματικές τακτικές πειθούς), η επικοινωνία (αποστολή σαφών μηνυμάτων), ηγεσία (έμπνευση και καθοδήγηση ομάδων), έναρξη ή διαχείριση των αλλαγών, διαχείριση των συγκρούσεων, δημιουργία δεσμών, ανάπτυξη συνεργασίας και ικανότητες συμμετοχής σε ομάδα

Η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να αναπτυχθεί αρκεί να ασχοληθούμε μ’ αυτό. Είναι σημαντικό να παρατηρούμε τις αντιδράσεις μας απέναντι στους άλλους ανθρώπους, πόσο χρησιμοποιούμε τα στερεότυπα που έχουμε ήδη διαμορφωμένα, αλλά και πώς μπορεί ο άλλος να νιώθει με τη δική μας αντίδραση. Ακόμη, θα πρέπει να είμαι ανοιχτοί απέναντι στους άλλους και να αναγνωρίζουμε και να δεχόμαστε τις δικές τους οπτικές και ανάγκες. Προσοχή θα πρέπει να δίνουμε και στο περιβάλλον μας, πώς αντιδρούν οι άλλοι απέναντι στους ανθρώπους. Μέσα από μια αυτοαξιολόγηση μπορούμε να δούμε και τις αδυναμίες μας, ξεκινώντας από την αποδοχή της σκέψης ότι κανείς δεν είναι τέλειος και ότι ο καθένας σε κάποιους τομείς τα πάει καλύτερα. Θα πρέπει να εξετάσουμε και πως αντιδρούμε σε στρεσογόνες καταστάσεις, ώστε να μπορέσουμε να τις διαχειριστούμε πριν γίνουν αρκετά έντονες. Είναι σημαντικό να παίρνουμε την ευθύνη των ενεργειών μας, να αναγνωρίζουμε και να παραδεχόμαστε τα λάθη μας, να μην αγνοούμε τις επιδράσεις των αντιδράσεών μας στους άλλους. 

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου με αναπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη;

Το άτομο με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη χαρακτηρίζεται από:

• Υψηλή αυτογνωσία, αναγνώριση των δυνατοτήτων και των ορίων του, αυτοεκτίμηση και αυτοσεβασμό.
•  Εξισορρόπηση ανάμεσα στο ρεαλισμό- ορθολογισμό και την ηθική- ακεραιότητα.
•  Φιλοδοξίες και υψηλούς στόχους, επιδίωξη της επιτυχίας, αλλά όχι μείωση της αυτοπεποίθησης όταν έρχεται αντιμέτωπος με την αποτυχία.
•  Λήψη πρωτοβουλιών και αντιμετώπιση προβλημάτων με αισιοδοξία.
•  Διορατικότητα και έλεγχο των παρορμήσεων.
•   Προσπάθεια κατανόησης των προσπαθειών των άλλων.
•   Χρησιμοποίηση των συναισθημάτων για όξυνση της διαίσθησης και κατανόησης των άλλων.
• Έλεγχο των προσωπικών προκαταλήψεων και στερεοτύπων ώστε να μην επηρεάζουν την κρίση του και την εκτίμησή του για τις ικανότητες των άλλων.

Η συναισθηματική νοημοσύνη θα πρέπει να καλλιεργείται και να ενισχύεται από την παιδική ηλικία. Η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από την προώθηση των κοινωνικών συναναστροφών των παιδιών, την ανάπτυξη της αυτονομίας τους καθώς και της αίσθησης απόκτησης δύναμης και ελέγχου, την καλλιέργεια της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της ευγενούς άμιλλας, την αυτογνωσία των παιδιών, αλλά και τη διεύρυνση των γνώσεων για τους άλλους, καθώς και τον κόσμο που τα περιβάλλει, τη θετική προδιάθεση προς τη μάθηση, καθώς τα παιδιά συνειδητοποιούν τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στις προσπάθειές τους και τα αποτελέσματά τους και αξιοποιούνται τομείς όπου μπορούν να σημειώσουν επιτυχία και να γίνουν αποδεκτά από τους συνομηλίκους τους και την τόνωση και αξιοποίηση των θετικών γνωστικών, συναισθηματικών, σωματικών κ.α. χαρακτηριστικών των παιδιών. 

Βιβλιογραφία

Goleman, D. (1995). Emotional intelligence. New York: Bantam.

Salovey, P., & Mayer, J. (1990). Emotional intelligence. Imagination, cognition, and personality, 9(3), 185-211.

Παπαδοπούλου Ελένη- Ψυχολόγος, MSc.

Αμφιθυμία, σχέσεις και η θετική πλευρά των αμφίθυμων συναισθημάτων

H αμφιθυμία (δύο αντίθετα συναισθήματα που νιώθουμε ταυτόχρονα για ένα πρόσωπο ή μια κατάσταση) μπορεί να οφείλεται σε μια σύγκρουση ανάμεσα στην εικόνα που θέλουμε να προβάλλουμε προς τα έξω και στις πραγματικές ανάγκες που νιώθουμε ότι έχουμε. Αποτέλεσμα της αμφιθυμίας είναι να βιώνουμε μια εσωτερική σύγκρουση, που οδηγεί το άτομο σε σύγχυση ή σε μια αίσθηση μη πληρότητας και ανικανοποίητου. Η αμφιθυμία και η σύγχυση μπορεί να αποτελεί μια προσωρινή κατάσταση και περνώντας ο χρόνος τα συναισθήματα μέσα μας γίνονται πιο ξεκάθαρα. Ωστόσο, τι γίνεται όταν σε μια χρόνια σχέση βιώνουμε αμφιθυμία; Όταν η αμφιθυμία γίνεται μια χρόνια κατάσταση σε μια σχέση μας, τότε η έκφραση της σύγχυσης σχετικά με το τι θέλουμε ή τι είναι αναγκαίο ενισχύει την αίσθηση της αδυναμίας μας. Μέσα σε μια σχέση η έντονη αμφιθυμία δεν μας επιτρέπει να νιώσουμε μια βαθύτερη οικειότητα με τον άλλο, δεν επιτρέπει την εξέλιξη της σχέσης, καθώς πάντα νιώθουμε ότι κάτι λείπει από αυτή τη σχέση, κάπως αλλιώς έπρεπε να είναι τα πράγματα για να είμαστε καλά, για να νιώσουμε καλά μέσα σε αυτή τη σχέση. 

Όταν νιώθουμε αμφίθυμα συναισθήματα συνήθως στέλνουμε προς τον άλλο αμφίσημα μηνύματα, που δημιουργούν συγκρούσεις και εντάσεις στη σχέση. Είναι σαν να λέμε στον άλλο ταυτόχρονα «θέλω να είμαι μαζί σου» και «δεν θέλω να είμαι μαζί σου», «θέλω να προχωρήσουμε μαζί» και «καλύτερα να χωρίσουμε». Η σχέση καταλήγει σε αδιέξοδο, ωστόσο, η αμφιθυμία δεν μας επιτρέπει να ξεκαθαρίσουμε την κατάσταση. Προτιμούμε να κρατάμε τον άλλο δέσμιο μέσα σε αυτή τη σχέση και δεν θέλουμε να τον αφήσουμε να φύγει. Η σχέση χαρακτηρίζεται από μια αβεβαιότητα και αστάθεια, ενώ διαρκώς υπάρχει μια αίσθηση ότι ο χωρισμός πλησιάζει. Τις περισσότερες φορές είναι πιθανό οι δύο σύντροφοι να χωρίσουν πολλές φορές ή μπορεί να υπάρχουν πολλές απειλές για χωρισμό που ποτέ δεν πραγματοποιούνται.  

Ο σύντροφος που έχει εκφράσει και επιθυμεί τη δέσμευση με τον άλλο, νιώθει ότι έχει πληγωθεί και απορριφθεί από ένα άτομο που δεν ξέρει τι θέλει. Νιώθει ανεπαρκής απέναντι στον άλλο, ενώ αρχικά προσπαθεί να ευχαριστήσει τον άλλο και να γίνει επιθυμητός και αποδεκτός. Ο σύντροφος που βιώνει αμφίθυμα συναισθήματα συνήθως νιώθει ενοχές, ενώ δεν είναι σε θέση να επενδύσει αρκετά σ’ αυτή τη σχέση καθώς νιώθει μπερδεμένος και δυσκολεύεται να εκφράσει τα πραγματικά του συναισθήματα. Σταδιακά και από τις δύο πλευρές κρύβονται συναισθήματα, σκέψεις και επιθυμίες και η σχέση χαρακτηρίζεται από ανειλικρίνεια. Ουσιαστικά και οι δύο σύντροφοι καταλήγουν να βρίσκονται μέσα σε μια σχέση που δεν είναι με τον τρόπο που θέλουν να είναι, αλλά δεν μπορούν και να φύγουν από αυτή τη σχέση (Ledgard, 2007).

Η συναισθηματική αμφιθυμία έχει επιπτώσεις και στο κοινωνικό επίπεδο, επηρεάζοντας την ικανότητα των ατόμων να συντονίσουν τις δράσεις τους.

Ωστόσο, ας δούμε και τη θετική πλευρά των αμφίθυμων συναισθημάτων. Σύμφωνα με την Gardner (2006) οι συναισθηματικά αμφίθυμοι εργαζόμενοι είναι περισσότερο δημιουργικοί και καινοτόμοι. Οι άνθρωποι που βιώνουν αμφιθυμία στην προσωπική τους ζωή είναι περισσότερο πιθανό να είναι δημιουργικοί, καθώς βιώνουν ταυτόχρονα χαρά και λύπη ή έλλειψη συναισθημάτων, αναζητώντας έτσι εναλλακτικούς τρόπους προσέγγισης των πραγμάτων. Συγκεκριμένα, οι άνθρωποι που νιώθουν ανάμικτα συναισθήματα ερμηνεύουν τις εμπειρίες τους ως μια ένδειξη ότι βρίσκονται μέσα σε ένα ασυνήθιστο περιβάλλον και προσπαθούν να επιβιώσουν σε αυτό αναπτύσσοντας ικανότητες δημιουργικής σκέψης. Πρόκειται για μια αυξημένη ευαισθησία για αναγνώριση ασυνήθιστων συσχετίσεων που τα άτομα χωρίς αμφίθυμα συναισθήματα δεν μπορούν να εντοπίσουν. Όταν το άτομο αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο συναισθήματα τότε βιώνει ταυτόχρονα και δυο διαφορετικές εκφάνσεις μιας κατάστασης που καλείται να ερμηνεύσει. Έτσι, η εμπειρία του είναι πιο πολυδιάστατη, ενώ δημιουργεί την ανάγκη για περισσότερη ανάλυση των επιμέρους διαστάσεων των αντίθετων συναισθημάτων. Επίσης, ο Fong (2006) υποστήριξε ότι τα αμφίθυμα συναισθήματα ενισχύουν τη δημιουργικότητα των ατόμων, καθώς το άτομο που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο αντίθετα και έντονα συναισθήματα καλείται να βρει αποτελεσματικούς τρόπους επίλυσης, ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει στην κατάσταση που βιώνει. 

Επιπλέον, τα άτομα με αμφίθυμα συναισθήματα, σύμφωνα με τους Larsen et al. (2003) εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ανθεκτικότητας. Όταν δηλαδή οι άνθρωποι βιώνουν αμφίθυμα συναισθήματα μπορούν πιο εύκολα ή αναγκάζονται λόγω των συναισθημάτων να μάθουν να αντιμετωπίζουν οδυνηρές ή τραυματικές καταστάσεις και αναμνήσεις που έχουν βιώσει. Τα άτομα αυτά μπορούν να διατηρήσουν απωθητικές ή δυσάρεστες αναμνήσεις, σκέψεις και συναισθήματα, και εν τέλει να τα αφομοιώσουν γνωσιακά μέσα από την απόδοση νοήματος σε αυτή. Η γνωστική αφομοίωση αυτών οδηγεί στη μείωση των αρνητικών συναισθημάτων.

Βιβλιογραφία

Gardner, N. (2006). Emotionally ambivalent workers are more creative, innovative. http://www.washington.edu/news/2006/10/05/emotionally-ambivalent-workers-are-more-creative-innovative/.

Larsen, J. T., Hemenover, S. H., Norris, C. J., & Cacioppo, J. T. (2003). Turning adversity to advantage: On the virtues of the coactivation of positive and negative emotions. In L. G. Aspinwall & U. M. Staudinger (Eds.), A psychology of human strengths: Perspectives on an emerging field (pp. 211-226). Washington, DC: American Psychological Association.

Ledgard, D. (2007). When ambivalence becomes a chronic pattern in relationships. http://www.goodtherapy.org/blog/ambivalence-in-relationships/. 

Παπαδοπούλου Ελένη- Ψυχολόγος, MSc