Ευθύνη: αποφυγή, άρνηση ή μετάθεση ευθύνης

Σύμφωνα με τον Γιάλομ, «η ευθύνη έχει πολλές αποχρώσεις. Υπεύθυνο χαρακτηρίζουμε έναν άνθρωπο που αξίζει την εμπιστοσύνη μας και στον οποίο μπορούμε να στηριχτούμε. Η λέξη ευθύνη συνεπάγεται επίσης ότι αναλαμβάνουμε μια δέσμευση- νομική, οικονομική, ηθική. Στο πεδίο της ψυχικής υγείας ο όρος ευθύνη αναφέρεται τόσο στην ικανότητα του θεραπευόμενου να συμπεριφέρεται με λογικό τρόπο όσο και στην ηθική δέσμευση του ψυχοθεραπευτή  απέναντι στον θεραπευόμενο» (σελ. 313).

Η ευθύνη έμμεσα συνδέεται με μια υπαρξιακή διάσταση. Αποτελεί πρωταρχικό συστατικό της ύπαρξης και συνδέεται άμεσα με την ελευθερία. Μόνο αν το άτομο είναι ελεύθερο να δημιουργήσει τον κόσμο, έχει νόημα η έννοια της ευθύνης. Αν ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος δεν έχει την επιλογή της ευθύνης. Σύμφωνα με τον Σαρτρ, ο άνθρωπος όχι μόνο είναι ελεύθερος, αλλά είναι καταδικασμένος στην ελευθερία. «Η ελευθερία επεκτείνεται πέρα της ευθύνης για τον κόσμο, δηλαδή της απόδοσης σημασίας στον κόσμο: Ο καθένας μας είναι επίσης απολύτως υπεύθυνος για τη ζωή του, όχι μόνο για τις πράξεις του, αλλά και για τη μη δράση του» (σελ. 316).

Σε αντίθεση με τη βικτοριανή εποχή του Φρόυντ, όπου κυριαρχούσε η καταπίεση των ορμών, στη σύγχρονη κοινωνία, το άτομο έχει τη δυνατότητα της επιλογής και καλείται να διαχειριστεί κυρίως την ελευθερία του. «Καθώς δεν πιέζονται πια εσωτερικά από αυτό που ‘πρέπει’ ή ‘οφείλουν’ να κάνουν, έχουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της επιλογής –το τι επιθυμούν να κάνουν. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν ψυχοθεραπεία με σαφείς ενοχλήσεις, που δυσκολεύονται να τις προσδιορίσουν επακριβώς. Πράγματι, συχνά τελειώνοντας την πρώτη συμβουλευτική μου συνεδρία δεν έχω ξεκάθαρη εικόνα για το πρόβλημα του θεραπευόμενου, για αυτό καταλήγω να θεωρήσω ότι η αδυναμία του να προσδιορίσει το πρόβλημα είναι το πρόβλημα. Ο θεραπευόμενος διαμαρτύρεται ότι ‘κάτι του λείπει’ από τη ζωή, ότι έχει αποκοπεί από τα συναισθήματά του, ότι νιώθει κενός, άκεφος, ότι παραδέρνει στο πέλαγος. Εξίσου συγκεχυμένη είναι και η πορεία της ψυχοθεραπείας» (σελ. 320).

Ένας τρόπος άμυνας ενάντια στην επίγνωση της προσωπικής ευθύνης είναι «η δημιουργία ενός ψυχικού κόσμου όπου ο άνθρωπος δεν αισθάνεται ελεύθερος, αλλά νιώθει ότι μια δύναμη ακαταμάχητη αλλότρια προς το εγώ κυβερνά την ύπαρξή του. Αυτή η άμυνα ονομάζεται ‘καταναγκαστικότητα’» (σελ. 321). Μπορούμε να αποφύγουμε το ζήτημα της ευθύνης και της επιλογής μέσα από μια καταναγκαστική συμπεριφορά, που μας αφαιρεί τη δυνατότητα της επιλογής. 

 

Ένας ακόμη τρόπος άμυνας και εν τέλει αποφυγής της ευθύνης είναι να τη μεταθέσουμε σε άλλους. Στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας, για να υπάρξει ψυχοθεραπευτική αλλαγή θα πρέπει να μπορέσει το άτομο να αναλάβει την ευθύνη. Αν πιστεύουμε ότι όλα τα αρνητικά προκαλούνται από κάποιον άλλο ή από κάποιο εξωτερικό αίτιο, τότε δεν έχουμε κανένα λόγο να δουλέψουμε με προσήλωση με στόχο την προσωπική μας αλλαγή. Οι άνθρωποι μπορεί να είναι αρκετά εφευρετικοί στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τη συνειδητοποίηση της ευθύνης που φέρουν.

Ο Γιάλομ αναφέρει σχετικά με τη μετάθεση της ευθύνης: «Στην κλινική πράξη συναντάμε συχνά και άλλους τρόπους μετάθεσης της ευθύνης. Οι παρανοειδείς θεραπευόμενοι μεταθέτουν εμφανώς τη δική τους ευθύνη σε άλλους ανθρώπους και εξωτερικές δυνάμεις. Αποποιούνται τα συναισθήματα και τις επιθυμίες τους και τα αποδίδουν σε άλλους και ερμηνεύουν σταθερά τη δυσφορία και τις αποτυχίες τους ως αποτέλεσμα εξωγενών παραγόντων. Στην περίπτωση του παρανοειδούς θεραπευόμενου ο κυριότερος, αλλά συχνά ανέφικτος, στόχος του θεραπευτή είναι να τον βοηθήσει να αποδεχτεί ότι τα αισθήματα που ο πρώτος προβάλλει στους άλλους είναι δικά του» (σελ. 325). Η αποφυγή της ευθύνης είναι ένα από τα πιο σημαντικά εμπόδια κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας.

Ορισμένοι άνθρωποι αποφεύγουν την ευθύνη παριστάνοντας τα αθώα θύματα γεγονότων που οι ίδιοι έχουν προκαλέσει. Επίσης, κάποιοι άνθρωποι δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη επειδή προσωρινά βρίσκονται εκτός εαυτού. «Ορισμένοι θεραπευόμενοι μπαίνουν σε μια παροδική κατάσταση παραλογισμού, στην οποία μπορούν να λειτουργούν ανεύθυνα, χωρίς να είναι υπόλογοι για τη συμπεριφορά τους ούτε στον ίδιο τους τον εαυτό» (σελ. 327). Η απώλεια ελέγχου προσφέρει τη δυνατότητα για στοργή. «Ορισμένοι θεραπευόμενοι έχουν τόσο βαθιά λαχτάρα ο θεραπευτής να τους κανακεύει, να τους τρέφει, να τους φροντίζει με τρόπους μεγάλης οικειότητας, που, για να πετύχουν τον σκοπό τους, ‘χάνουν τον έλεγχο’ φτάνοντας ακόμα και σε βαθιά παλινδρόμηση που απαιτεί νοσηλεία» (σελ. 327).

«Η ανάληψη ευθύνης μας οδηγεί να εγκαταλείψουμε την πίστη στην ύπαρξη του υπέρτατου σωτήρα- μια αποστολή εξαιρετικά δύσκολη, για όποιον έχει χτίσει την κοσμοθεωρία του γύρω από την πίστη αυτή» (σελ. 328). Είναι σημαντικό να μπορέσει ο θεραπευόμενος να καταλάβει ότι ο ίδιος προκαλεί τη δυσφορία του.

 

Πηγή:

Yalom, I. (2020). Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία. Εκδόσεις Άγρα.  

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Έρωτας και ψευδαισθήσεις

Τι προσδοκίες έχουμε από μια σχέση;

Οι άνθρωποι φέρνουν μαζί τους διάφορα ιδανικά ή εικόνες σε μια ερωτική σχέση που μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ενδέχεται να εξελιχθεί η σχέση. Το άτομο κουβαλά προηγούμενες εμπειρίες, προσμονές, απωθημένα, όνειρα και φτιαχτές ανάγκες, με αποτέλεσμα να θεωρεί ότι όλα αυτά θα τα καλύψει από τη σχέση που τώρα ξεκινάει, από τον άνθρωπο που έχει επιλέξει και ο οποίος είναι ο κατάλληλος για να μοιραστεί τη ζωή μαζί του. Ένα άτομο μπορεί να πάψει γρήγορα να είναι ερωτευμένο αν ο σύντροφος αποδειχθεί ότι δεν είναι αυτός που νόμιζε αρχικά ότι ήταν. Ο αρχικός έρωτας που πίστευε ότι ένιωθε δεν αφορούσε το ίδιο το πρόσωπο, αλλά κάποια εξιδανικευμένη εικόνα που είχε διαμορφώσει το άτομο για τον σύντροφό του, όπως «ο ιππότης στο άσπρο άλογο». Πολλές φορές δεν γνωρίζουμε από πού ακριβώς προέρχονται αυτές οι εικόνες, αν και συχνά πιθανές πηγές είναι προηγούμενοι εραστές, χαρακτήρες που έχουμε πλάσει, αντικείμενα αγάπης κατά την παιδική ηλικία, όπως τα γονεϊκά πρότυπα. Ένα χαρακτηριστικό της εξωτερικής εμφάνισης που μοιάζει με κάποιο χαρακτηριστικό που εμπεριέχεται στην εικόνα μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για μια αλυσιδωτή αντίδραση μέσα από την οποία και άλλα χαρακτηριστικά από την εικόνα μεταβιβάζονται στον σύντροφο.

«Είναι αυτές οι εικόνες που μοιάζουν να διαφοροποιούν καλύτερα τον έρωτα από τη συμπάθεια (αν και όχι τον έρωτα από τη σεξουαλική διέγερση). Μια από τις ψευδαισθήσεις μας είναι η πεποίθηση στο ρομαντικό πεπρωμένο –Είμαστε φτιαγμένοι ο ένας για τον άλλο. Μια τέτοια σχέση στηρίζεται σε μια θετική αρχή και είναι πιθανό να διατηρηθεί περισσότερο και να προσλαμβάνεται ως πιο ευτυχισμένη. Μια ακόμη ψευδαίσθηση είναι ότι οι άνθρωποι προβάλλουν τον δικό τους ιδανικό εαυτό σε ένα άλλο άτομο. Ο κλινικός ψυχολόγος Reik βρήκε υποστήριξη για την άποψή του πως όταν δεν είμαστε ικανοποιημένοι από τους εαυτούς μας είμαστε ευάλωτοι στον έρωτα, επειδή αυτή είναι η στιγμή που φαντασιωνόμαστε ότι ικανοποιούνται οι ανάγκες μας. Στη συνέχεια ξεκινάμε να ‘’ντύνουμε’’ ένα άλλο άτομο με αυτές τις φαντασιώσεις. Στοιχεία που υποστηρίζουν την υπόθεση του Reik προέρχονται από έρευνες πάνω στην αποστέρηση. Όταν οι άνθρωποι είναι σεξουαλικά διεγερμένοι, έχουν συνήθως σεξουαλικές φαντασιώσεις. Όταν είμαστε σεξουαλικά διεγερμένοι, προκαλούνται φαντασιώσεις και μπλέκουμε αυτές τις φαντασιώσεις με την πραγματικότητα ενός άλλου ατόμου» (σελ. 642).

Ο έρωτας φαίνεται πως είναι άρρηκτα δεμένος με τη φαντασία και τη θετική ψευδαίσθηση, συμβάλλοντας στη δημιουργία καλύτερων σχέσεων ή σε μια μεροληπτική εικόνα του άλλου ατόμου. Το ερώτημα είναι: οι θετικές ψευδαισθήσεις είναι κάτι κακό;

«Μπορεί οι θετικές ψευδαισθήσεις να έχουν επιδράσεις αυτοεκπλήρωσης στην περίπτωση του ρομαντικού έρωτα. Ίσως η πραγματικότητα να είναι ότι χρειαζόμαστε να είμαστε στη σωστή σχέση με το σωστό άτομο, και υπάρχει μια αίσθηση πεποίθησης, που αντλείται από τη διατήρηση μιας συμπαγούς, συνεκτικής, αξιολογικά συνεπούς ιστορίας για τον σύντροφό μας. Όταν ένας σύντροφος υπολείπεται του ιδανικού προτύπου που έχουμε, θα μπορούσαμε να υπογραμμίσουμε τις αρετές του και να ελαχιστοποιήσουμε τα ελαττώματά του» (σελ. 643).

 

Πηγή:

Hogg & Vaughan. (2010). Κοινωνική Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.

 

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας το θεατρικό έργο: «Γλυκό πουλί της νιότης»

Το θεατρικό έργο «Το γλυκό πουλί της νιότης» διαδραματίζεται στον αμερικανικό Νότο στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και αποτελεί ένα έργο που έκανε και κάνει μεγάλη επιτυχία, ενώ μιλάει για την αποτυχία.

 Κεντρικά πρόσωπα του έργου είναι η Αλεξάντρα ντελ Λάγκο, μία διάσημη σταρ του Χόλλυγουντ με τη λάμψη της σε φθίνουσα πορεία, και ο Τσανς Γουέην, ένας γοητευτικός επαγγελματίας συνοδός κυριών με όνειρα για να κάνει καριέρα ηθοποιού. Και οι δύο αντιμετωπίζουν το φάσμα της αποτυχίας και τις επιπτώσεις του χρόνου.

Η Αλεξάντρα ντελ Λάγκο καταφεύγει στο αλκοόλ, τις ουσίες και στον αγορασμένο έρωτα, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τη χαμένη της εικόνα και αίγλη. Ο Γουέην βιώνει τη φαντασίωση της κοινωνικής ανέλιξης, ενώ ελπίζει ότι θα έρθει σε επανασύνδεση με την αγαπημένη της πρώτης νιότης του, τη Χέβενλυ. Και οι δύο είχαν επενδύσει αρκετά στην εικόνα τους, χωρίς όμως να έχουν καταφέρει να πετύχουν ή να διατηρήσουν την κορυφή. Εμφανίζονται συντετριμμένοι, ενώ βιώνουν έντονη ματαίωση, ανάγκη για επιβίωση και ζωή και απουσία κάθε ελπίδας.

Σύμφωνα με τον πρόλογο του βιβλίου: «Εύκολα λογοπαίζοντας, λένε οι Αμερικανοί πως ο Τεννεσσή Ουίλλιαμς είναι ‘ένας από τους λίγους τυχερούς που στήριξαν μια τεράστια επιτυχία στην Αποτυχία’. Και το δίχως άλλο, τα έργα του Ουίλλιαμς δραματοποιούν όλα, θρηνητικά, την αποτυχία και τους αποτυχημένους, τα όνειρα και τις απογοητεύσεις, τις ελπίδες και τη μάταιη προσδοκία τους. Ωστόσο, ο αφορισμός αυτές παραγνωρίζει ένα άλλο βασικό στοιχείο του έργου του – ένα στοιχείο που, στο Γλυκό πουλί της νιότης παίρνει επίμονα, βασανιστικά, τον πρώτο ρόλο: το στοιχείο του Χρόνου» (σελ. 9). 

Η Αλεξάντρα και ο Τσανς, οι ευκαιριακοί εραστές, καταλήγουν σ’ ένα ξενοδοχείο στη γενέτειρα του Γουέην, σε μια πόλη η οποία απέχει από το περιβάλλον των δύο βασικών χαρακτήρων. Μια πόλη που κυριαρχείται από τη βία και τον ρατσισμό, χαρακτηριστικά τα οποία παίρνουν υπόσταση στο πρόσωπο του Μπος Φίνλεϋ, πολιτικού παράγοντα της περιοχής και πατέρα της Χέβενλυ.

Ο Φίνλεϋ θεωρώντας ότι ο Τσανς είναι υπεύθυνος για το αφροδίσιο νόσημα της κόρης του που κατέληξε στην υστερεκτομή της, έχει απειλήσει τον νέο με ευνουχισμό, εάν πλησιάσει στην πόλη. Η απειλή γίνεται πραγματικότητα τη στιγμή που η Αλεξάντρα ντελ Λάγκο δέχεται το σωτήριο τηλεφώνημα με το οποίο την καλούν για ένα νέο καλλιτεχνικό ξεκίνημα.

«Ο Χρόνος και η Αποτυχία στοιχειώνουν το έργο του Ουίλλιαμς. Είναι δίδυμοι εχθροί, που λεηλατούν, ερημώνουν, αφανίζουν τη ζωή κι ο ένας δεν υπάρχει, σαν δραματικό στοιχείο, χωρίς τον άλλο. Ο Χρόνος, ο γερο-κλέφτης με το αθόρυβο βήμα, διαβρώνει, υπονομεύει, ξεσκίζει, σωριάζει καταγής τα νιάτα, τα όνειρα, τις ελπίδες, τις προσπάθειες, υψώνοντας στη θέση τους το σαρδονικό σκιάχτρο της Αποτυχίας» (σελ. 9).

 

Πηγή:

Πλωρίτης, Μάριος. (1990). Πρόλογος στο Tennessee Williams – Το γλυκό πουλί της νιότης. Δωδώνη: Αθήνα-Γιάννινα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Βελτίωση σχέσεων»

«Βασικός στόχος των Προγραμμάτων Βελτίωσης των Σχέσεων είναι η αύξηση της ψυχολογικής και συναισθηματικής ικανοποίησης που μπορούν να προσφέρουν οι στενές ανθρώπινες σχέσεις, με αποτέλεσμα την αύξηση της ψυχικής και συναισθηματικής ισορροπίας των ατόμων που μετέχουν στη σχέση. Με αυτά τα λόγια ο γνωστός ψυχολόγος στον χώρο της Επικοινωνίας, Guerney αναφέρεται στους στόχους των προγραμμάτων που περιγράφονται σ’ αυτό, το κλασικό πλέον στον τομέα του, βιβλίο. Πρόκειται για προγράμματα που αφορούν σε σχέσεις συζύγων, γονέων- εφήβων, εργασιακές σχέσεις, κ.λ.π. Η περιγραφή του τρόπου εκπαίδευσης δίνεται με λεπτομερή και αναλυτικό τρόπο, γιατί το βιβλίο απευθύνεται όχι μόνο σε ειδικούς που ασχολούνται με τα προβλήματα επικοινωνίας, αλλά και στον καθένα που θα ενδιαφερόταν να μάθει γύρω από την επικοινωνία και να αποκτήσει εκείνες τις δεξιότητες που θα βελτίωναν τις σχέσεις του με το περιβάλλον του. 

Στόχος αυτού του βιβλίου είναι να μας μάθει ‘να εκφράζουμε αυτά που μας ενοχλούν πραγματικά, χωρίς τον φόβο της απόρριψης’. Και αυτό επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από την καλλιέργεια της ικανότητάς μας να ‘ακούμε’ προσεκτικά τον άλλο και να εκφράζουμε τα πραγματικά μας συναισθήματα. Κεντρικό στοιχείο του προγράμματος είναι η ‘γνήσια’ μεθεκτική στάση, δηλαδή το να μπαίνει στο πετσί του άλλου και να μοιράζεται τον κόσμο, όπως τον βλέπει και τον νιώθει αυτός. Αυτή είναι και η σημαντική προσφορά του παρόντος βιβλίου, που μέσα από τις σελίδες του διδασκόμεθα όλες εκείνες τις απαραίτητες δεξιότητες για μια ουσιαστική- λειτουργική επικοινωνία, που αποδεικνύεται ιαματική για κάθε είδους ανθρώπινη σχέση- φιλική, ερωτική, θεραπευτική. Η γεύση από την ανάγνωσή του δίνει μια αίσθηση πληρότητας που νιώθει κάποιος όταν γνωρίζει τον τρόπο να καταθέτει τον εαυτό του σε κάποιον άλλο, ο οποίος είναι σε θέση να τον ακούσει και να τον αποδεχθεί για αυτό που είναι, κι όχι για αυτό που θα έπρεπε να είναι» (από το οπισθόφυλλο).

«Ένα από τα κύρια παράπονα των δυσαρεστημένων συζύγων ήταν ότι οι σύντροφοί τους δε συζητούσαν μαζί τους αρκετά συχνά. Τα ευτυχισμένα παντρεμένα ζευγάρια αναφέρουν ότι μιλούν περισσότερο συχνά συγκριτικά με τα ζευγάρια που τελικά χωρίζουν. […] Η σχέση είναι μια πολύ λεπτή υπόθεση, προτείνοντας ότι μερικές φορές η διαδικασία της επικοινωνίας θα πρέπει να παρεμποδίζεται μπροστά σε κάποιο λόγο που θα πλήγωνε τον ακροατή. Η ανοικτή επικοινωνία σε θέματα τα οποία καταστρέφουν τις προσδοκίες μεταξύ των συζύγων μπορεί να οδηγήσουν σε μη προσαρμοσμένες αντιδράσεις. Η πλήρης αποκάλυψη συναισθημάτων συσχετίζεται θετικά με την ικανοποίηση από τον γάμο και ακόμη περισσότερο με καλά συναισθήματα για τον σύζυγο. Υπάρχει μια θετική σχέση μεταξύ της καλής επικοινωνίας και της καλής προσαρμογής στον γάμο, αν και καλή επικοινωνία ίσως σημαίνει να είσαι προσεκτικός στη διατύπωση παραπόνων ή απογοητεύσεων» (σελ. 289-290).

 

 

Πηγή:

Guerney, B.G. 1996. Βελτίωση σχέσεων. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Το ζευγάρι, ο εύθραυστος δεσμός»

Σύμφωνα με το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

«Στον δυτικό πολιτισμό ο γάμος είναι ίσως πιο διαδεδομένη μορφή ψυχοθεραπείας. Όλοι μας φαίνεται να πιστεύουμε πως θα μας αλλάξει τη ζωή, πώς θα μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα για τον εαυτό μας. Αυτός ο ξεχωριστός άνθρωπος θα μας κάνει να νιώθουμε δυνατοί όταν αισθανόμαστε αδυναμία, ολοκληρωμένοι και γεμάτοι όταν νιώθουμε κενοί, θα μας παρηγορεί όταν νιώθουμε μοναξιά. Αυτή είναι η μαγική συνένωση που έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει την πραγματικότητα».

Η Χ. Κατάκη γράφει στον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης: «Βασισμένος στα προσωπικά του βιώματα, ο συγγραφέας μας προσφέρει ένα σημαντικό ντοκουμέντο στο οποίο σκιαγραφεί ανάγλυφα αφενός τις δυνατότητες που προσφέρει η σχέση του ζευγαριού για δημιουργική συνύπαρξη και για λειτουργικές οικογενειακές σχέσεις, και αφετέρου τους κινδύνους που καραδοκούν για συντρόφους και παιδιά όταν δεν επιτευχθεί η απαιτούμενη γόνιμη επικοινωνία».

Περιγράφοντας την εξέλιξη των σχέσεων, γίνεται αναφορά στην ισότητα, την εγγύτητα και την απόσταση, καθώς και τη δύναμη και την αδυναμία. Επίσης, γίνεται αναφορά στον γυναικοκεντρικό γάμο, καθώς και στους πρωταγωνιστές και τους παρείσακτους της οικογένειας. Πώς γίνεται η επιλογή συντρόφου και πώς διαμορφώνεται η ταυτότητα; Πώς μπορούν να γίνουν αλλαγές και ποια είναι η δουλειά του ζευγαριού;

Συμμετρικοί γάμοι: «Ο γάμος που στηρίζεται στην ισότητα είναι βέβαια συμμετρικός, από την άποψη ότι οι σύζυγοι έχουν δεσμευτεί να είναι με κάθε έννοια ισότιμοι. Πως δημιουργείται μια τέτοια σχέση, που είναι σαφώς η πιο ικανοποιητική και για τους δύο συζύγους;

Οι ισότιμες, λειτουργικές συντροφικές σχέσεις στον γάμο, είναι κάτι που το κερδίζει κανείς. Ελάχιστοι από μας ξεκινούν με μια τέτοια σχέση. Οι περισσότεροι δεν βλέπαμε τους γονείς μας να παίρνουν αποφάσεις σε ισότιμη βάση, με συνεργασία και από κοινού. Και δεν μπορούμε να διαμορφώσουμε τον γάμο μας σύμφωνα με τις πάντοτε άνισες σχέσεις που είχαν οι γονείς μας ή τα αδέλφια μας. Συχνά, οι φιλίες μας αποτελούν το πρότυπο για έναν τέτοιου είδους γάμο.

Οι γάμοι που στηρίζονται στην ισότητα δημιουργούνται μέσα από εποικοδομητική αντιπαράθεση. Στην αρχή του γάμου, όλοι ανακαλύπτουμε ότι αν του επιτρέψουμε, ο σύντροφός μας θα μας χρησιμοποιήσει χωρίς να το καταλάβει, θα κυριαρχήσει πάνω μας, θα μας υποτάξει στους δικούς του σκοπούς. Ο μόνος τρόπος για να αποφύγουμε τη σκλαβιά στον γάμο είναι να απαιτήσουμε ισότητα. Αυτό είναι ένα γεγονός που μας γεμίζει δυστυχία, μα είναι γεγονός. Είμαστε απορροφημένοι με τον εαυτό μας και πρέπει διαρκώς να μας θυμίζουν πως υπάρχει και μια άλλη ψυχή εδώ κοντά, την οποία καταπιέζουμε. Σε κάθε υγιή γάμο και οι δύο σύντροφοι έχουν βρει έναν τρόπο να υπερασπίζονται τις δικές τους ανάγκες και να αντιμετωπίζουν ανοικτά κι εποικοδομητικά την αντιπαράθεση.

Ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα στον γάμο είναι πως ορισμένα βιώματα της παιδικής ηλικίας μας εμποδίζουν να διεκδικούμε για τον εαυτό μας, όταν βρισκόμαστε σε καταστάσεις σύγκρουσης. Γιατί δεν μπορούμε να απαιτήσουμε το μερίδιο που δικαιωματικά μας ανήκει;

Οι παντρεμένοι σύντροφοι αποδέχονται τον συμβιβασμό. Εκτός από το γεγονός ότι είναι ικανοί να διεκδικούν, οι ισότιμοι σύντροφοι έχουν αντιμετωπίσει το λυπηρό γεγονός ότι, για να κερδίσουν τα οφέλη που προσφέρει η υποστήριξη και η καλή θέληση κάποιου άλλου, πρέπει να παραιτηθούν από ορισμένες επιθυμίες και θελήσεις τους. πρέπει να αντιμετωπίσουν τον ναρκισσισμό τους» (σελ. 181-182).

 

Πηγή:

Augustus Napier. 1995. Το ζευγάρι, ο εύθραυστος δεσμός. Ελληνικά Γράμματα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Αποτελείς ένα θαύμα!

Κάθε δευτερόλεπτο ζούμε μια καινούργια και μοναδική στιγμή του σύμπαντος, μια στιγμή που δεν θα υπάρξει ξανά…

Και τι διδάσκουμε στα παιδιά μας; Τα διδάσκουμε πως δύο και δύο κάνουν τέσσερα και πως το Παρίσι είναι η πρωτεύουσα της Γαλλίας.

Πότε θα τα διδάξουμε και ποια είναι;

Πρέπει να πούμε στον καθένα: Ξέρεις τι είσαι; Ένα θαύμα. Είσαι μοναδικός/ή. Στους αιώνες που πέρασαν, δεν υπήρξε άλλο παιδί σαν κι εσένα. Κανένα δεν είχε τα πόδια σου, τα χέρια σου, τα επιδέξια δάχτυλα σου, τον τρόπο που κινείσαι.

Μπορείς να γίνεις ένας Σαίξπηρ, ένας Μιχαήλ Άγγελος, ένας Μπετόβεν. Έχεις την ικανότητα να γίνεις τα πάντα. Ναι, αποτελείς ένα θαύμα! Κι όταν μεγαλώσεις, είναι ποτέ δυνατό να βλάψεις κάποιον που αποτελεί, όπως κι εσύ, ένα θαύμα;

Όλοι πρέπει να εργαστούμε για να κάνουμε τον κόσμο αντάξιο των παιδιών του. (Pablo Casals)

Λίγες γραμμές με λόγια μεστά από τον σπουδαίο μουσικό Pablo Casals! Ίσως, κι ένας από τους πιο απλούς τρόπους για να εξηγήσουμε στα παιδιά την έννοια και την αξία της «αυτοπραγμάτωσης» στην οποία αναφέρεται τόσο συχνά η επιστήμη της ψυχολογίας. Όλοι οι άνθρωποι κρύβουμε μέσα μας ένα δυναμικό, το οποίο πολλές φορές δεν το γνωρίζουμε. Αυτό όμως, δε σημαίνει ότι το δυναμικό δεν υπάρχει. Είναι εκεί και περιμένει να το ενεργοποιήσουμε και να το αξιοποιήσουμε, βάζοντας σε λειτουργία τα ταλέντα μας, τις δεξιότητες και τις ικανότητές μας, προκειμένου να γίνουμε ο άνθρωπος που «μπορούμε» και φυσικά που θέλουμε να γίνουμε.

Το ποιος μπορούμε να γίνουμε εξαρτάται από το περιβάλλον, από τις προσλαμβάνουσες που θα πάρουμε, και τα εφόδια, τόσο τα υλικά, όσο και τα πνευματικά, από το ξεκίνημα της ζωής μας και κατά τη διάρκεια της πορείας μας, αλλά το σημαντικότερο και ίσως το καθοριστικότερο, εξαρτάται κι από τις επιθυμίες μας, από το πώς εμείς οι ίδιοι φανταζόμαστε τον εαυτό μας στο μέλλον. 

 

Ο Casals πάει πέρα από την εκπαίδευση, από όσα θα διδαχθούμε στο σχολείο και μιλά για κάτι πολύ βαθύτερο… κάνει λόγο για μόρφωση. Η μόρφωση δε συναρτάται προς το πλήθος των γνώσεων ή των πτυχίων που έχει αποκτήσει κάποιος, αλλά συνδέεται με τις αρετές και τις αξίες του χαρακτήρα, με την ευρύτητα του πνεύματος, την κριτική σκέψη και την αντιληπτική ικανότητα, μα πάνω από όλα με την ευγένεια και τη δύναμη της ψυχής.

Για να κατορθώσεις όμως να έχεις μια ευγενική και δυνατή ψυχή, προϋπόθεση είναι να μάθεις ποιος είσαι, που βρίσκεσαι και που μπορείς να φτάσεις. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο σπουδαίος ψυχαναλυτής, ο Έριχ Φρομ είχε αναφέρει σχετικά στο βιβλίο του με τίτλο: “Η Τέχνη της Αγάπης”, πως «η λαχτάρα να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας και το συνάνθρωπό μας εκφράστηκε στο Δελφικό ρητό: “γνώθι σαυτόν”, το οποίο είναι η πρωτοπηγή όλης της ψυχολογίας».

Γνώθι σαυτόν, λοιπόν, δηλαδή γνώση του πραγματικού, του αληθινού μας εαυτού, προκειμένου να γίνουμε ό, τι και όσα μπορούμε να γίνουμε, με γνώμονα όμως τον σεβασμό, και κατ’ επέκταση την αγάπη για όλους τους άλλους συνανθρώπους μας, οι οποίοι είναι ανεπανάληπτοι και μοναδικοί, ακριβώς όπως το «θαύμα» που είμαστε εμείς!

 

Πηγές:

Each of Us a Marvel (Pablo Casals quote) | Polly Castor/retrieved at 10am, 9/3/23

Έριχ Φρομ, 2015, Η Τέχνη της Αγάπης, Εκδόσεις Διόπτρα, Αθήνα.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.