Φοβίες

Αφήγηση από το βιβλίο των Gardner & Bell "Φοβίες και πως να τις ξεπεράσετε"

 

«Ένα σημαντικό κομμάτι της δυσκολίας που συνοδεύει τους φοβικούς φόβους πηγάζει όχι από τον τρόμο για τα κουκούτσια του πορτοκαλιού, όχι από τις γλιστερές σπείρες του φιδιού ή από την πιθανότητα να πνιγούν από μια μπριζόλα, αλλά από αυτό που θα σκεφτούν οι άλλοι. Ανάλογα με την επιθυμία μας για έγκριση και τις γενικές κοινωνικές ανάγκες, μπορεί να φτάσουμε στα άκρα για να κρύψουμε τις φοβικές αντιδράσεις μας, ή για να αποφύγουμε καταστάσεις που φοβόμαστε ότι θα φέρουν τέτοιες αντιδράσεις. Για παράδειγμα, ένας μεσίτης που φοβάται τα ύψη μπορεί να παλεύει με επικείμενα αισθήματα πανικού καθώς δείχνει σε έναν πελάτη ένα γραφείο στον τελευταίο όροφο. Ή μπορεί να αποφεύγει παντελώς τέτοιες καταστάσεις, χάνοντας λεφτά και προκαλώντας σύγχυση στον εργοδότη και τους πελάτες του.

Ο φόβος για το τι θα σκεφθούν οι άλλοι- που είναι από μόνος του μια πιθανή μορφή φοβίας- μπορεί να εντείνει την αίσθηση που συνοδεύει το φοβικό επεισόδιο. Η ανησυχία για την αντίδραση των άλλων γίνεται μια χύτρα ταχύτητας για αυτόν που βιώνει το φοβικό επεισόδιο. Είναι τελείως διαφορετικό για τη Λίντα, που είναι δασκάλα, να μη μπαίνει μέσα στο τμήμα με τα ερπετά όταν πηγαίνει την τάξη της στον ζωολογικό κήπο, με την εξήγηση: ‘Μισώ τα φίδια’ –και είναι τελείως διαφορετικό να προσπαθεί να κρύψει τη φοβία της υποθέτοντας ότι οι μαθητές της και οι γονείς τους θα χάσουν την εκτίμησή τους για εκείνην, αν δεν καταφέρει να οδηγήσει τους μαθητές της μέσα στο τμήμα με τα ερπετά. 

 

Φανταστείτε την αγωνία της Λίντα, όχι μόνο εξαιτίας του φόβου της για τα φίδια, αλλά και εξαιτίας της κοινωνικής αμηχανίας της. Αρχίζει να ιδρώνει καθώς πλησιάζουν την κρύα, σκοτεινή είσοδο του τμήματος των ερπετών. Νιώθει περίεργα ασταθής και ζαλισμένη καθώς βλέπει το πρώτο φίδι. Ρίγη πανικού τη διαπερνούν καθώς προσπαθεί να συνεχίσει την ξενάγηση στον κόσμο των φιδιών, ενώ παράλληλα νιώθει την έντονη ανάγκη να πεταχτεί τρέχοντας έξω από εκεί. Ανησυχεί ότι η σωματική της δυσφορία και ο αυξανόμενος τρόμος της είναι εμφανή στους γύρω της. Ερμηνεύει τη ματιά κάθε μαθητή ή γονιού σαν ερώτηση: ‘Κυρία, είστε καλά;’ Πασχίζει σκληρά να χαλιναγωγήσει τα αισθήματα φόβου που έχουν ενταθεί από την ανησυχία της για το θα σκεφτούν οι άλλοι. Επιτέλους, καταϊδρωμένη και αδύναμη από τη συναισθηματική της πάλη, βγαίνει από την έξοδο του τμήματος των ερπετών και ορκίζεται σιωπηλά πως δε θα ξανακάνει ‘ποτέ ξανά!’ εξορμήσεις στον ζωολογικό κήπο.

Πώς γίνεται η χύτρα ταχύτητας για τις αντιδράσεις των άλλων να κλείσει; Η ειλικρίνεια με τους άλλους για το τι αντέχετε και τι όχι έχει οφέλη. Το κοινωνικό άγχος μπορεί να ηρεμήσει όταν οι άλλοι γνωρίζουν και αποδέχονται τους περιορισμούς σας. Η δική σας αποδοχή των περιορισμών σας μπορεί επίσης να είναι ένα βήμα προς την εσωτερική σας γαλήνη» (σελ. 31-32).

 

 

Gardner, J. & Bell, A.H. (2008). Φοβίες και πώς να τις ξεπεράσετε. Αθήνα: Φυτράκης.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

Βρεφική και νηπιακή ηλικία, κατά τον Erikson

 

     Αφήγηση από το βιβλίο του Έρικσον "Η παιδική ηλικία και η κοινωνία"

Βασική εμπιστοσύνη- Βασική δυσπιστία

«Η πρώτη ένδειξη κοινωνικής εμπιστοσύνης στο βρέφος είναι η ευκολία με την οποία τρώει, η βαθύτητα του ύπνου του και η χαλάρωση των εντέρων του. Η εμπειρία μιας αμοιβαίας ρύθμισης των αυξανόμενα δεκτικών του ικανοτήτων με τις μητρικές μεθόδους τροφοδότησης το βοηθά σταδιακά να ισορροπήσει την έλλειψη άνεσης που προξενείται από την ανωριμότητα της ομοιόστασης με την οποία γεννήθηκε. Στις ολοένα αυξανόμενες ώρες της εγρήγορσής του αντιλαμβάνεται ότι όλο και περισσότερες περιπέτειες των αισθήσεων του διεγείρουν ένα αίσθημα οικειότητας, ότι έχουν συμπέσει με ένα αίσθημα εσωτερικής καλοσύνης. Οι διάφορες μορφές άνεσης, και οι άνθρωποι που συνδέονται με αυτές, γίνονται τόσο γνώριμες όσο και η βασανιστική δυσκολία των εντέρων. Το πρώτο κοινωνικό κατόρθωμα του νηπίου, λοιπόν, είναι η προθυμότητα του να αφήσει τη μητέρα του να εξαφανιστεί χωρίς υπερβολικό άγχος ή οργή- γιατί η μητέρα έχει γίνει εσωτερική βεβαιότητα καθώς και εξωτερικά προβλεπτή. Αυτή η συνέπεια, η συνέχεια και η ομοιότητα (ταυτότητα) εμπειρίας παρέχει κάποια στοιχειώδη αίσθηση ταυτότητας του εγώ που εξαρτάται, πιστεύω, από την αναγνώριση ότι υπάρχει ένας εσωτερικός κόσμος ενθυμούμενων και προσδοκώμενων εντυπώσεων και εικόνων που συσχετίζονται σταθερά με τον εξωτερικό κόσμο οικείων και προβλέψιμων προσώπων και πραγμάτων» (σελ. 259).

«Αλλά ακόμη και στις πιο ευνοϊκές συνθήκες, το στάδιο αυτό φαίνεται να εισάγει στην ψυχική ζωή (και γίνεται πρωτοτυπικό για) μια αίσθηση εσωτερικού διχασμού και μια καθολική νοσταλγία για κάποιο χαμένο παράδεισο. Ενάντια σ’ αυτόν ακριβώς τον ισχυρό συνδυασμό της αίσθησης ότι το άτομο έχει στερηθεί, έχει διχαστεί κι έχει εγκαταλειφθεί πρέπει να διατηρηθεί σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής η βασική εμπιστοσύνη» (σελ. 262)

 

Αυτονομία- ντροπή και αμφιβολία

«Περιγράφοντας την ανάπτυξη και τις κρίσεις που υφίσταται ο άνθρωπος σαν να ήταν μια σειρά από εναλλακτικές βασικές στάσεις όπως η εμπιστοσύνη έναντι στη δυσπιστία, καταφεύγουμε στον όρο ‘αίσθηση’, παρόλο που σαν την ‘αίσθηση υγείας’ ή σαν την ‘αίσθηση μη- υγείας’, οι ‘αισθήσεις’ αυτού του είδους διαπερνούν την επιφάνεια και το βάθος, τη συνείδηση και το ασυνείδητο. Είναι λοιπόν ταυτόχρονα τρόποι εμπειρίας επιδεκτικοί σε αυτόελεγχο, τρόποι συμπεριφοράς, που είναι δυνατόν να παρατηρηθούν από τους άλλους και ασυνείδητες εσωτερικές καταστάσεις που είναι δυνατόν να προσδιοριστούν με τεστ και ανάλυση» (σελ. 263).

«Ο εξωτερικός έλεγχος σε αυτό το στάδιο πρέπει να είναι αυστηρά καθησυχαστικός. Το νήπιο πρέπει να αισθάνεται ότι η βασική πίστη στην ύπαρξη που είναι ο μόνιμος θησαυρός που διασώθηκε από τη λυσσαλέα οργή του στοματικού σταδίου, δεν θα κινδυνεύσει από αυτό το ανολοκλήρωτο πρόσωπό του, από την ξαφνική βίαιη επιθυμία να μπορεί να διαλέγει, να οικειοποιείται απαιτητικά και να εκκενώνει με πείσμα. Η σταθερότητα πρέπει να τον προστατέψει από την δυνητική αναρχία της μη διαπαιδαγωγημένης ακόμη αίσθησης διάκρισης που το χαρακτηρίζει, δηλαδή από την ανικανότητά του να κρατάει και να αφήνει με σύνεση. Μια και το περιβάλλον του το ενθαρρύνει να ‘σταθεί στα ίδια του τα πόδια’ πρέπει να το προστατέψει από τις χωρίς νόημα και αυθαίρετες εμπειρίες της ντροπής και της πρώιμης αμφιβολίας» (σελ. 264).

«Η αμφιβολία είναι αδελφή της ντροπής. Ενώ η ντροπή εξαρτάται από την συνείδηση ότι είναι κανείς ευθύς, τίμιος και εκτεθειμένος, η αμφιβολία, καταλήγω να πιστεύω ύστερα από τις κλινικές παρατηρήσεις μου, έχει άμεση σχέση με τη συνείδηση ότι το άτομο έχει ένα μπρος και ένα πίσω- και ιδιαίτερα, έχει ‘οπίσθια’. Γιατί αυτή η αντίστροφη περιοχή του σώματος, με την επιθετική και λιμπιντική της συγκέντρωση στους σφιγκτήρες και τους γλουτούς, δεν είναι δυνατόν να είναι θεατή για το παιδί και παρόλα αυτά μπορεί να κυριαρχηθεί από τη θέληση των άλλων» (σελ. 266).

 

 

Πρωτοβουλία- ενοχή

«Ξέρω ότι για πολλούς η λέξη ‘πρωτοβουλία’ έχει καθαρά αμερικανική και παραγωγική σημασία. Και όμως, η πρωτοβουλία είναι αναγκαίο μέρος κάθε πράξης και ο άνθρωπος νοιάζεται την αίσθηση πρωτοβουλίας για οτιδήποτε μαθαίνει και κάνει, από το μάζεμα των φρούτων μέχρι κάποιο επιχειρησιακό σύστημα.

Το κινητικό στάδιο και το στάδιο της νηπιακής γεννητικότητας προσθέτουν στον κατάλογο των βασικών κοινωνικών ιδιοτήτων την ιδιότητα της ‘διαμόρφωσης’ με τη σημασία του ‘όντος εν διαμορφώσει’. Δεν υπάρχει απλούστερη και ισχυρότερη λέξη για αυτό το πράγμα. Υποδηλώνει ευχαρίστηση για έφοδο και κατάκτηση. Στο αγόρι, η έμφαση παραμένει στους φαλλικούς- εισχωρητικούς τρόπους, στο κορίτσι στρέφεται σε τρόπους ‘σύλληψης’ με τις πιο επιθετικές μορφές της απόσπασης ή με την ηπιότερη μορφή της ελκυστικότητας και της στοργής» (σελ. 267-268).

      

 

Έρικσον, Έρικ. (1976). Η Παιδική ηλικία και η Κοινωνία. Αθήνα: Καστανιώτης, σελ. 251-271.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

Διαβάζοντας: Η παράξενη αγάπη του αλόγου και της λεύκας

Συγγραφέας: Χρήστος Μπουλώτης, εικονογράφηση: Νίνα Σταματίου

Είναι ένα βιβλίο που αξίζει την προσπάθεια να το βρει κάποιος και να το έχει στη βιβλιοθήκη του, καθώς εξιστορεί μια πολύ συγκινητική και διδακτική ιστορία για την παράξενη αγάπη ενός αλόγου και μιας λεύκας. «Παράξενη», λοιπόν, αγάπη γιατί το άλογο όπως γνωρίζουμε είναι ένας οργανισμός που είναι συνυφασμένο με την κίνηση και την ταχύτητα, δηλαδή «αρέσκεται» στο να εκφράζεται μέσα από την κίνηση. Από την άλλη μεριά έχουμε έναν άλλον οργανισμό, πιο σιωπηλό θα λέγαμε, και πιο στατικό.

Παρόλα αυτά δημιουργείται μια σύνδεση μεταξύ τους κι αυτό είναι ένα υπέροχο μήνυμα, καθώς έχει ενδιαφέρον για τον αναγνώστη να δει κατά πόσο είναι εφικτό να δημιουργηθεί αυτή η σύνδεση, αν και κατά πόσο είναι εύκολο να έρθουν σε επαφή δύο διαφορετικοί κόσμοι ακόμη κι όταν οι διαφορές είναι πολύ περισσότερες από τις ομοιότητες. Δύο οργανισμοί που προέρχονται από δύο διαφορετικά βασίλεια, από το ζωικό κι από το φυτικό, έρχονται πολύ κοντά και ξεπερνούν κάθε δυσκολία και κάθε εμπόδιο που θα μπορούσε να τους κρατήσει μακριά. Αυτό αποτελεί ένα υπέροχο μάθημα για τα μικρά παιδιά, δηλαδή που να αφορά στον σεβασμό όλων των έμβιων όντων και κυρίως αυτών που βρίσκονται σε δυσμενέστερη θέση όπως τα φυτά που δεν έχουν την ίδια ικανότητα άμυνας και αυτοπροστασίας εξαιτίας της ανικανότητάς τους να μετακινηθούν και να αναζητήσουν ασφαλέστερη τοποθεσία. 

 

Πρόκειται για μια πρωτότυπη ιστορία με πολύ ωραία εικονογράφηση. Ομολογουμένως, ο αναγνώστης μέσα από τα λόγια και τις εικόνες μπορεί να ταξιδέψει ακριβώς εκεί που θέλει να τον πάει ο συγγραφέας. Είναι πράγματι μια παράξενη αγάπη αυτή ανάμεσα στο άλογο και τη λεύκα. Ουσιαστικά αυτό που θέλουν οι δυο πρωταγωνιστές είναι ένα πολύ απλό πράγμα: να είναι μαζί! Αυτό είναι το βασικό και κύριο χαρακτηριστικό της αληθινής αγάπης: να επιθυμούν και να επιδιώκουν να είναι μαζί. Τι πιο σπουδαίο από αυτό; Το να θέλεις να είσαι μαζί με εκείνη ή εκείνον που αγαπάς; Αυτή η επιθυμία όσο απλή ακούγεται, άλλο τόσο δύσκολη είναι, καθώς είναι σύνηθες να παρουσιάζονται εμπόδια ή κάποιες φορές κάποιο πρόσωπο εμφανίζεται που δεν σέβεται την επιθυμία των άλλων να είναι μαζί και επιδιώκει με κάθε μέσο και με κάθε τρόπο να μην επιτρέψει να ανθίσει αυτή η αγάπη.

Ακόμη και στο βλέμμα των τρίτων ατόμων υπάρχει μια επικριτικότητα ή χλευασμός ή υποτίμηση των συναισθημάτων και της ίδιας της αγάπης και αυτή η στάση και η συμπεριφορά κάποιες φορές συνδέεται και με τη ζήλια, καθώς άτομα που δεν έχουν βιώσει την αληθινή αγάπη, αντί να στρέψουν την κριτική προς το πρόσωπό τους, την στρέφουν προς τους άλλους. Αλλά και πάλι μέσα από τους παραμορφωτικούς τους φακούς, αντί να πουν: «τι όμορφο πράγμα που είναι η αγάπη!», θα κοιτάξουν να εντοπίσουν τις διαφορές και τα αρνητικά, και θα τα υπογραμμίσουν, θα τα διογκώσουν, και θα εκφράσουν τις άσχημες σκέψεις τους και τον αρνητισμό τους.

Τελικά, όλα είναι πιθανά κι όλα είναι σεβαστά ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι σεβαστά. Η αγάπη θα πολεμηθεί, η αγάπη θα φέρει πληγές, αλλά τελικά η αγάπη θα επιβιώσει. Αυτό είναι ένα ακόμη μάθημα που αξίζει να το κρατήσει ο αναγνώστης, καθώς αποτελεί ένα ελπιδοφόρο μήνυμα, και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτό το παραμύθι έχει βραβευτεί λαμβάνοντας το βραβείο του διεθνούς διαγωνισμού παιδικής λογοτεχνίας Pier Paolo Vergerio, του πανεπιστημίου της Πάδοβα, και πραγματικά αξίζει να υπάρχει στη βιβλιοθήκη των μικρών μας φίλων. Σας ευχόμαστε καλή ανάγνωση!

 

Πηγή:

Χρήστος Μπουλώτης. (2011). Η παράξενη αγάπη του αλόγου και της λεύκας. Εκδόσεις Polaris.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

Τι είν’ ο πόλεμος;

Ο πόλεμος είναι δίπολα που τα διακρίνει μονάχα αρνητική χροιά.

Όλεθρος και θάνατος… ζήλεια και φθόνος… μίσος και βία… χωρισμός κι απώλεια… φόβος και τρόμος… σύγκρουση κι επιθετικότητα… θρήνος κι οδύνη… αλληλοσπαραγμός και ανομία… φονταμενταλισμός και μισαλλοδοξία… εξτρεμισμός και σύγκρουση… οργανωμένη επίθεση κι απόπειρα καταστροφών… πάλη κι αντίπαλοι… αγωνία κι απόγνωση… υπονόμευση κι εξολόθρευση… απειλή κι αντιπαράθεση… δαπάνες και κόστος… κατασκοπεία και δόλος… απάτη και πλάνη… ποινές κι αντίποινα… εκδίκηση κι αντεκδίκηση… 

 

Αυτά κι άλλα πολλά που δεν χωρούν σε λέξεις είναι ο πόλεμος. Ο άνθρωπος όταν κάνει πόλεμο καταντάει να έρχεται σε επαφή με τα πιο ζωώδη κι αρχέγονά του ένστικτα. Ο τεχνικός πολιτισμός παράγει εξελιγμένα όπλα, έξυπνα όπλα με σκοπό να  σκορπίσουν τον όλεθρο και τον αφανισμό. Τα όπλα παράγονται για να καταναλωθούν όπως ακριβώς γίνεται με όλα τα προϊόντα.

Αν θυμηθούμε τη φράση του Φρόυντ ότι «ο πολιτισμός είναι πηγή δυστυχίας», θα μπορέσουμε να διακρίνουμε μια απίστευτη δόση αλήθειας στα λόγια του. Για τον Φρόυντ ο ανθρώπινος ψυχισμός έχει συγκεκριμένα ένστικτα και χαρακτηριστικά που δεν αλλάζουν. Παρατηρούμε ότι ο πολιτισμός δεν βοηθά την ανθρωπότητα να απαλλαγεί από αυτά τα ζωώδη ένστικτα αλληλοσπαραγμού. Γι’ αυτό κι από τις απαρχές του ανθρώπινου γένους ως και σήμερα συντελείται μια αέναη κι αδιάκοπη επανάληψη πολεμικών επιχειρήσεων.

Οι δυστυχείς άνθρωποι αποσκοπούν στο να σκορπούν δυστυχία γιατί δεν αντέχουν να βλέπουν άλλους ανθρώπους να είναι πιο χαρούμενοι, πιο δημιουργικοί, πιο ανθρώπινοι. Το σύνθημα του πολέμου θα το δώσουν συνήθως άτομα προχωρημένης ηλικίας, που θα έπαιρναν μια προσωρινή έστω ικανοποίηση από το να οδηγήσουν νεότερους ανθρώπους σε αλληλοεξόντωση. Θα πάρουν ικανοποίηση με το να διαλύσουν οικογένειες, να αποκόψουν τα παιδιά από τους γονείς τους, να πλήξουν την αγάπη ίσως γιατί οι ίδιοι δεν κατάφεραν ποτέ να δημιουργήσουν τέτοιες οικογένειες και δεν αντέχουν να έχουν οι άλλοι κάτι που δεν έχουν οι ίδιοι. 

Θα δεις λοιπόν, αυτούς τους ανθρώπους να κουνούν επιδεικτικά το δάκτυλο στους άλλους απειλώντας τους ότι αυτοί έχουν την εξουσία και μπορούν να ελέγξουν όχι μόνο τα συναισθήματά τους, όπως να κλέψουν τη χαρά και την ευτυχία τους, αλλά μπορούν να κλέψουν ακόμη και την ίδια τους τη ζωή εκτελώντας τους. Είναι τόσο προκλητικοί και τόσο ίδιοι που αν θα τους βάλεις τον έναν δίπλα στον άλλον, θα νομίσεις ότι βλέπεις το ίδιο πρόσωπο. Ίδια έπαρση, ίδια αλαζονεία, ίδια ματαιοδοξία, και ίδια κοινωνιοπάθεια, σαν να επιστρέφει ανά τους αιώνες ο ίδιος άνθρωπος...  

Το ερώτημα είναι πάντα επίκαιρο. Αυτός ο κόσμος θα αλλάξει ποτέ; Η απάντηση είναι εξαρτώμενη από εμάς και θα είναι ΝΑΙ, με την προϋπόθεση ότι θα αλλάξουμε πρώτα εμείς για να αλλάξουμε έπειτα τον κόσμο μας. Η δύναμη είναι στα χέρια των λαών κι όχι των κυβερνήσεων. Εμείς απλά να θυμίσουμε τον ρόλο που διαδραμάτισαν τα ΜΜΕ στον πόλεμο του Βιετνάμ, όπου μεταδίδοντας τις εικόνες της φρίκης του πολέμου κατευθείαν στα σαλόνια των Αμερικανών, κατάφεραν να κινητοποιήσουν την κοινή γνώμη, η οποία αντέδρασε με μαζικές διαδηλώσεις και με μόνη απαίτηση την κατάπαυση του πυρός. 

 

Σε έναν πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές, παρά μόνο ηττημένοι. Ίσως, να μην έχουμε τη δύναμη να αποτρέψουμε το ξέσπασμα ενός πολέμου, σίγουρα όμως έχουμε τη δύναμη να ανατρέψουμε την πορεία και τη διάρκειά του.

 Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.