Ο Comte-Sponville ξεκινά από ένα παράδοξο: Η αγάπη είναι ίσως η σημαντικότερη από όλες τις αρετές, αλλά δεν μπορούμε να διατάξουμε τον εαυτό μας να αγαπήσει.
Μπορούμε να πούμε σε κάποιον: «Να είσαι δίκαιος», «Να είσαι γενναιόδωρος», «Να είσαι ανεκτικός», «Να είσαι ειλικρινής», αλλά δεν μπορούμε να πούμε απλώς: «Αγάπησε!».
Η αγάπη δεν υπακούει άμεσα στη βούληση. Γι' αυτό υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα: πώς μπορεί η αγάπη να είναι αρετή, εφόσον η αρετή προϋποθέτει κάποια μορφή ελεύθερης επιλογής; Η απάντηση του συγγραφέα είναι ότι η ηθική συχνά λειτουργεί σαν υποκατάστατο της αγάπης. Όταν δεν αγαπάμε αυθόρμητα τον άλλο, μπορούμε τουλάχιστον να προσπαθήσουμε να του φερθούμε σαν να τον αγαπούσαμε: να είμαστε δίκαιοι, ευγενικοί, ανεκτικοί, γενναιόδωροι. Η ίδια η παρουσία της ηθικής δείχνει, λοιπόν, ότι δεν αγαπάμε πάντοτε αρκετά. Αυτή η σύνδεση ανάμεσα στην αγάπη και στις προηγούμενες αρετές είναι θεμελιώδης για το βιβλίο.
Ο Comte-Sponville δίνει τρεις ορισμούς για την αγάπη, περιγράφοντας τρεις μορφές αγάπης: τον Έρωτα, τη Φιλία και την Αγάπη.
Έρως: Ο έρωτας ενδιαφέρει όλο τον κόσμο, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Ο έρωτας είναι ο έρωτας της επιθυμίας. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την πλατωνική ιδέα: επιθυμούμε αυτό που μας λείπει. Ο έρωτας γίνεται αντιληπτός ως μια έλλειψη, καθώς η έλλειψη δημιουργεί επιθυμία, η επιθυμία προκαλεί την ανάγκη για απόκτηση και η απόκτηση οδηγεί στην ικανοποίηση. Η ικανοποίηση θα οδηγήσει σε απώλεια της επιθυμίας και σε μια νέα έλλειψη. Αυτή η πορεία εξηγεί το γιατί ο παθιασμένος έρωτας είναι τόσο έντονος αλλά και τόσο ασταθής.
Ο έρωτας είναι ένας εγωκεντρικός έρωτας, όχι απαραίτητα επειδή είναι κακός άνθρωπος ο ερωτευμένος, αλλά επειδή το κέντρο του είναι το δικό του πάθος. Ο άλλος γίνεται εν μέρει αντικείμενο της επιθυμίας του ατόμου. Ο συγγραφέας αναφέρει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα του έρωτα είναι η μετάβαση από τον έρωτα ως πάθος στον έρωτα ως σχέση.
Ο συγγραφέας αναφέρει: Αν αγαπώ κάποιον μόνο επειδή μου λείπει, τότε η αγάπη μου εξαρτάται από την έλλειψή του. Ο έρωτας δεν αρκεί για να στηρίξει μια μακρόχρονη ευτυχισμένη σχέση. Ο έρωτας μπορεί να ξεκινήσει μια σχέση· δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί μόνος του να τη διατηρήσει. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την έννοια του ζευγαριού: η σχέση δεν μπορεί να παραμένει για πάντα στην κατάσταση της πρώτης ερωτικής έξαρσης.
Φιλία: ο δεύτερος ορισμός είναι η φιλία, που είναι η αγάπη ως χαρά. Στη φιλία, το άτομο δεν αγαπά πλέον μόνο αυτό που του λείπει, αλλά αγαπά και αυτό που υπάρχει. Ο συγγραφέας συνδέει τη φιλία με τη χαρά, καθώς το άτομο χαίρεται με την ύπαρξη του άλλου. Ενώ στον έρωτα, το κέντρο είναι η επιθυμία, στη φιλία, το κέντρο είναι η χαρά της ύπαρξης του άλλου. Ο άλλος δεν είναι απλά μια επιθυμία, αλλά ο άλλος είναι αυτός που προκαλεί χαρά. Η φιλία μπορεί να γίνει η βάση για μια φιλική σχέση, για μια οικογενειακή αγάπη, για μια ώριμη ερωτική σχέση ή για συντροφικότητα.
Οι εραστές γνωρίζουν πως να μετατρέψουν τον έρωτα σε χαρά, γλυκύτητα, ευγνωμοσύνη, νηφαλιότητα, εμπιστοσύνη, σε ευτυχία της συνύπαρξης, δηλαδή σε φιλία. Μια ακόμη διάσταση της αγάπης είναι η τρυφερότητα, ενώ η φιλία περιλαμβάνει συνενοχή, πίστη, χιούμορ, οικειότητα και η επαναλαμβανόμενη ηδονή. Ο καλύτερος φίλος είναι εκείνος που αγαπάμε περισσότερο, χωρίς να μας λείπει, χωρίς να υποφέρουμε, χωρίς να πάσχουμε, εκείνος που έχουμε επιλέξει, εκείνος που μας ξέρει καλύτερα από όλους και εκείνος που μπορούμε να στηριχτούμε πάνω του, εκείνος με τον οποίο μοιραζόμαστε όνειρα και αναμνήσεις, φόβους και ελπίδες, ευτυχίες και δυστυχίες.
Αγάπη: Ο συγγραφέας προχωρά στον τρίτο ορισμό για την αγάπη, γιατί η αγάπη δεν αφορά μόνο την επιθυμία και την χαρά. Η φιλία δεν είναι καθήκον, αφού η αγάπη δεν επιβάλλεται, είναι όμως αρετή, αφού η αγάπη είναι μια ενεργός δύναμη, ένα προσόν, μια υπεροχή. Ο τρίτος ορισμός για την αγάπη περιγράφει την πιο ριζοσπαστική μορφή αγάπης. Η αγάπη εδώ περιγράφεται με την ανιδιοτελή της μορφή, αποτελώντας την πιο ριζοσπαστική μορφή αγάπης. Το άτομο δεν αγαπά επειδή ο άλλος ικανοποιεί τις ανάγκες του, δεν αγαπά επειδή του προσφέρει χαρά, αγαπά, χωρίς να απαιτεί ανταπόδοση. Η αγάπη περιγράφεται εδώ ως προσφορά, ανιδιοτέλεια, καλοσύνη, συγχώρεση, φροντίδα και αποδοχή του άλλου. Η αγάπη δεν χρειάζεται να στηρίζεται στην αμοιβαιότητα, καθώς το άτομο δεν αγαπά μόνο όποιος είναι αγαπητός, αλλά προσπαθεί να αγαπήσει τον άλλο, επειδή είναι άνθρωπος. Η αγάπη δεν είναι απλώς μια ακόμη αρετή. Μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή των υπόλοιπων αρετών.
Αυτά τα τρία είδη αγάπης περιγράφουν μια σταδιακή απομάκρυνση από το εγώ. Το άτομο αρχικά αναρωτιέται τι του λείπει, βιώνοντας τον έρωτα, στη συνέχεια, αναρωτιέται τι του προκαλεί χαρά, βιώνοντας τη φιλία και έπειτα αναρωτιέται τι μπορεί να προσφέρει; Αυτό το πέρασμα από το παίρνω προς το μοιράζομαι και τελικά προς το δίνω σκιαγραφεί τα τρία είδη της αγάπης.
Πηγή:
Andre Comte-Sponville. 2002. Μικρή πραγματεία περί μεγάλων αρετών. Εξάντας- Νήματα.
Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου