Είναι η ευφυΐα το αίτιο της σχολικής επίδοσης;

Η ευφυΐα ορίζεται αυθαίρετα ως το συνονθύλευμα πολλών συμπεριφορών, ικανοτήτων και δυνατοτήτων.  Για να περιγραφεί δηλαδή η ευφυΐα κάποιου ατόμου, θα πρέπει να εξεταστούν χίλιες δυο απόψεις, έτσι ώστε να ορισθούν μερικά χαρακτηριστικά για τα οποία είναι εφικτή κάποια μέτρηση (A. Jacquard, 2010: 111).

Από τους ψυχολόγους χρησιμοποιούνται τα τεστ νοημοσύνης, όπου συμψηφίζεται σε έναν μοναδικό αριθμό, ο δείκτης νοημοσύνης (ΔΝ) ή διανοητικό πηλίκο (IQ).  Η ονομασία αυτή παραξενεύει διότι πολύ συχνά δεν πρόκειται διόλου για πηλίκο αλλά ουσιαστικά για έναν αριθμό αναφοράς.  Αυτό το γεγονός προσδίδει επιστημονική επίφαση σε αυτόν τον αριθμό μιας και δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε έναν αριθμό που προκύπτει ως αποτέλεσμα μακρών υπολογισμών τους οποίους δεν μπορούμε να ελέγξουμε.  Επίσης, πώς ένας μοναδικός αριθμός θα μπορούσε ποτέ να μετρήσει την ευφυΐα που αποτελείται από πάμπολλα χαρακτηριστικά;

Δεν μπορούμε επίσης να λάβουμε σοβαρά υπόψη τους ισχυρισμούς ότι ο ΔΝ συνιστά «παράγοντα» σχολικής επιτυχίας, διότι τότε συγχέουμε τη συσχέτιση με την αιτία.  Και τούτο επειδή ένας χαμηλός ΔΝ επιτρέπει σίγουρα να προβλέψει κανείς την απουσία επιτυχίας, αν βέβαια οι συνθήκες παραμείνουν ως έχουν.  Γιατί όμως να παραμείνουν οι ίδιες; (A. Jacquard, 2010: 113-117).

Επιπροσθέτως, έχει διαπιστωθεί ότι τα τεστ που βαθμολογούσαν τον ΔΝ, περιείχαν γνώσεις και τρόπους σκέψης μιας συγκεκριμένης κουλτούρας (των μεσοστρωμάτων στα αστικά κέντρα), τακτική που εκ των προτέρων καθόριζε την υψηλότερη βαθμολογία των παιδιών που προέρχονταν  από αυτή τη μεσοαστική κουλτούρα (Tort, 1974· Salvat, 1972· Husèn, 1972, στην Α. Φραγκουδάκη, 2001: 109).

Επιπλέον, τα παραπάνω τα επιβεβαιώνει και η βιογενετική επιστήμη αποδεικνύοντας ότι η ευφυΐα είναι αγνώστου διαμετρήματος. Επίσης, όλες οι ανθρώπινες ιδιότητες οι οποίες καθορίζονται τόσο από το γενετικό παράγοντα όσο και από το περιβάλλον, αλλάζουν και εξελίσσονται χωρίς να  μπορέσει ποτέ να μετρηθεί με ακρίβεια το ποσοστό του γενετικού προσδιορισμού στις ανθρώπινες ιδιότητες, διότι δεν είναι ποτέ εφικτό να απομονωθούν άνθρωποι σε απόλυτα ελεγχόμενο πειραματικό περιβάλλον.

Βέβαια, το έναυσμα για τα παραπάνω συμπεράσματα το οφείλουμε στα ερευνητικά δεδομένα μιας επιστήμης που αναπτύχθηκε κυρίως την εικοσαετία 1950-70, της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης.  Έτσι, υπήρξε σώρευση ερευνητικών δεδομένων που καταδεικνύουν ότι σε όλες τις χώρες όπου επικράτησε η εκπαιδευτική ισότητα, το σχολείο των ίσων ευκαιριών αναπαράγει πιστά την κοινωνική διαστρωμάτωση (Α. Φραγκουδάκη, 2001: 82, 97). Ο κάθε μαθητής αντιμετωπίζεται αλλά και παραμένει στην κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει. Δηλαδή, οι μαθητές που ανήκουν στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα αντιμετωπίζονται ως πιο έξυπνοι, ενώ οι μαθητές που ανήκουν στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα ως λιγότερο ευφυείς και ικανοί.  

Οι έρευνες μάλιστα επαλήθευαν την υψηλή στατιστική συνάφεια ανάμεσα στην κοινωνική καταγωγή και στη σχολική επίδοση. Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται τόσο γενικευμένο και παντού παρόμοιο, ώστε να αποδυναμώνεται η εξήγηση ότι η ατομική διαφορά «φυσικής» ευφυΐας είναι υπεύθυνη για την άνιση σχολική επίδοση. Αν, δηλαδή, η ατομική ευφυΐα ήταν το αίτιο της άριστης επίδοσης, τότε σε όλες τις κοινωνικές ομάδες θα υπήρχαν στατιστικά σημαντικά ποσοστά άριστων μαθητών και όχι να γεννιούνται «ευφυείς» σε ορισμένες και παντού ίδιες κοινωνικές ομάδες και το αντίθετο.  Πώς δηλαδή είναι δυνατό η φύση να μοίρασε διεθνώς στους ανθρώπους την ευφυΐα με κριτήρια κοινωνικά; (Α. Φραγκουδάκη, 2001: 108).

Βιβλιογραφία

Α. Φραγκουδάκη, 2003, Γλώσσα του σπιτιού και γλώσσα του σχολείου, www.kleidiakaiantikleidia.net.

 Α. Φραγκουδάκη, 2001, Κοινωνικές ανισότητες/ετερότητες-Κοινωνικές ανισότητες, Διγλωσσία και Σχολείο, στο: εκπαίδευση: Πολιτισμικές Διαφορές και κοινωνικές Ανισότητες, Τόμος Α’, Εκδόσεις ΕΑΠ, Πάτρα.

Albert Jacquard, 2010, Εγώ και οι άλλοι, Μια γενετική προσέγγιση. Εκδόσεις Κάτοπτρο, Αθήνα.

Η αυτεκτίμηση ως πηγή ενέργειας, της Σατίρ

«Οι καλές ανθρώπινες σχέσεις και η κατάλληλη και τρυφερή συμπεριφορά πηγάζουν από ανθρώπους που έχουν αυξημένη αυτεκτίμηση. Για να το πούμε απλά, όσοι αγαπάνε και εκτιμούν τον εαυτό τους είναι ικανοί να αγαπήσουν και να εκτιμήσουν τους άλλους και να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα κατάλληλα. Η συναίσθηση της αξίας του εαυτού είναι το κλειδί, ο δρόμος για να γίνεις περισσότερο ανθρώπινος, να αποκτήσεις υγεία και ευτυχία, να δημιουργήσεις και να συντηρήσεις ικανοποιητικές σχέσεις και να είσαι ο κατάλληλος άνθρωπος, ο αποδοτικός και υπεύθυνος. 

Όταν νοιάζεται κανείς για τον εαυτό του, δεν πρόκειται ποτέ να κάνει κάτι για να τον πληγώσει, να τον υποτιμήσει, να τον ταπεινώσει ή να τον καταστρέψει, αυτόν ή κάποιον άλλον και ποτέ δε θα θεωρήσει τους άλλους υπεύθυνους για τις πράξεις του. Για παράδειγμα, όσοι νοιάζονται για τον εαυτό τους, δε θα τον καταστρέψουν με ναρκωτικά, κ.α. και δε θα επιτρέψουν ποτέ στους άλλους να τους κακομεταχειριστούν σωματικά ή ψυχικά. Όσοι νοιάζονται για τον εαυτό τους, δε θα διαταράξουν ποτέ τις σχέσεις τους με τους άλλους» (σελ. 52).

«Όσο πιο δυνατή είναι η αυτεκτίμηση, τόσο πιο εύκολα παίρνει κανείς κουράγιο για να αλλάξει συμπεριφορά. Όσο πιο πολύ εκτιμάει κανείς τον εαυτό του, τόσο πιο λίγα απαιτεί από τους άλλους. Όσο λιγότερα απαιτεί, τόσο περισσότερο τους εμπιστεύεται. Όσο πιο πολύ εμπιστεύεται τον εαυτό του και τους άλλους, τόσο πιο πολύ μπορεί να αγαπάει. Όσο πιο πολύ αγαπάει, τόσο πιο λίγο φοβάται τους άλλους. Όσο περισσότερα οικοδομεί μαζί με τους άλλους, τόσο πιο πολύ τους γνωρίζει. Όσο πιο πολύ τους γνωρίζει, τόσο πιο στερεοί είναι οι δεσμοί και οι γέφυρες ανάμεσα σ’ αυτόν και τους άλλους. Η συμπεριφορά της αυτεκτίμησης βοηθάει λοιπόν να μπει τέλος στην απομόνωση και την αποξένωση ανάμεσα στους ανθρώπους, στις ομάδες και στα έθνη στην εποχή μας» (σελ. 53-54).  

Δεν μπορούμε να διδάξουμε αυτό που δεν ξέρουμε.

Όταν οι μυαλωμένοι άνθρωποι μαθαίνουν πως δεν ξέρουν ανασκουμπώνονται για να μάθουν…

Βιρτζίνια Σατίρ

Όταν ο εαυτός μου δεν μου αρέσει, τότε τα συναισθήματά μου για τους άλλους θα είναι ζήλια ή φόβος.

Βιρτζίνια Σατίρ

Σατίρ, Βιρτζίνια. (1989). Πλάθοντας ανθρώπους. Αθήνα Κέδρος, σελ. 50-63. 

Ο αυτοκαταστροφικός άνδρας

«Είμαι ένας άχρηστος»

«Το πρόβλημα με το θυμό είναι ότι έχουμε να κάνουμε μ’ ένα επίπονο συναίσθημα, ειδικά όταν κατευθύνεται σε κάποιον που αγαπάμε και εξαρτιόμαστε απ’ αυτό. Έτσι, πολλοί θεραπευόμενοι δεν αφήνονται να νιώσουν θυμωμένοι με τους γονείς τους, χρησιμοποιώντας τη δικαιολογία ότι ‘Δεν μπορώ να κατηγορώ τους γονείς μου για τα σημερινά προβλήματά μου. Ότι έγινε, συνέβη πριν τριάντα χρόνια’. Έχουν δίκιο να μην κατηγορούν τους γονείς τους, αλλά έχουν λάθος να μην θυμώνουν. Μπερδεύουν τον θυμό με την κατηγορία. Ίσως και να το κάνουν αυτό επειδή στην πραγματικότητα είναι τόσο θυμωμένοι με τους γονείς τους, που θα ήθελαν να τους κατηγορήσουν. Φυσικά, υπάρχουν κι εκείνοι που κατηγορούν τους γονείς τους. Σε περιπτώσεις που υπέστησαν σοβαρή κακοποίηση, δεν μπορείς να τους πεις ότι κάνουν λάθος- αρκεί να μην χρησιμοποιούν αυτό για να αρνηθούν και τη δική τους ευθύνη για τις επιλογές τους» (σελ. 286).

«Η αυτοκαταστροφικότητα είναι κοντινή ξαδέρφη με την κατάθλιψη. Και στα δύο το άτομο παλεύει, με μη- αποδεκτά, από τον εαυτό του, αρνητικά συναισθήματα, προς ένα σημαντικό πρόσωπο στη ζωή του- κι αυτά τα συναισθήματα, ως μη αποδεκτά, καταλήγει να τα βγάζει προς τον εαυτό του. Η μεγάλη διαφορά όμως είναι, ότι στην αυτοκαταστροφικότητα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα αποτελούνται περισσότερο από οργή παρά από θυμό, κι έτσι το άτομο- που μπορεί να έχει βιώσει κάποια μορφή συνεχούς κακοποίησης ως παιδί- είναι πολύ ‘αδύναμο’ για να τα χωρέσει στον εσωτερικό του κόσμο. Και νιώθει περισσότερο την ανάγκη να τα εκδραματίσει στον εξωτερικό κόσμο» (σελ. 290). 

«Όταν ο άνδρας γίνεται ένας ‘άχρηστος’, δεν τιμωρεί μόνο τον εαυτό του, αλλά πρώτα και κύρια τους γονείς ή τα υποκατάστατα των γονιών που ‘το μόνο που θέλουν είναι να τον δουν ευτυχισμένο’. Όπως γνωρίζει κάθε γονιός, δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να κάνει ένα παιδί τους γονείς του δυστυχισμένους, από το να γίνει το ίδιο δυστυχισμένο» (σελ. 293).

Gratch, Alon. (2004). Αν μιλούσαν οι άνδρες (σελ. 273-314). Αθήνα: Θυμάρι.   

You have an endless empty feeling in your heart...

An empty feeling... you feel so hollow at that moment, so frozen that you can not even cry... you are at a loss for words, you feel that this is not enough to express your sadness, the sorrow you feel, the despair that you are experiencing. You wonder why, why now, why me, why this way? Why? Why? There are so many ‘why’ and it does not make any sense, not even to express them, it does not even worth it to whisper them... so you keep them deep inside you with the tears which do not have the power to come out and be shed. Just frozen as they fall on your soul they make it even more painful.

 And you feel like walking on a long and endless corridor... as if you needed it so as to give you time to think... and you realize that time stops for a while... time is already stopped... and you are stopped the way you are frozen... you don’t pain anymore, you do not think of anything... it's all empty... it's all unsavory... it's all distant...

And you just feel ... or perhaps you don’t feel anything? You feel an immense emptiness that covers everything...

This is how the loss is... you've felt it again and this is so familiar to you. But what changes every time is the tension, it's actually the degree of the emptiness you feel... but you always feel the same emptiness... the same numbness, the same feeling of wanting to run away but your legs cannot uplift your weight... and moreover, sooner or later you would understand that wherever you’ll go the loss is following you, your feelings will be present ... you can not get away from them...

 

Many thoughts surround your mind... they surround your deeper inner self.

You are thinking that the losses were always difficult... you were always hated the farewells... and let alone when you have to convince yourself about this  ‘forever’... things will be like that ‘forever’… stop hoping, stop believing that there will be a return... no, there is no return in the losses. You know that this is exactly what bothers you most... Give an end to your mind as well... because after a loss you always hope and hope... waiting for the change toward back...

Perhaps the losses are training you so as to STOP to live with illusions... everything that ends is definitive, everything is definitive after the breaking up, no matter how it pains, it makes no sense to hope... Stop trying to hope that everything will change once again and it will be like it was before...

What a lie! What a fallacy! What an illusion!!!

Just think a little of that farewell, which hurt you more. You knew it from the beginning... it all ended that day when he decided it... you saw the scenario unfolding in front of your eyes... you could not stand the role you ought to have and you just turned into a viewer... to a non-partisan and distant spectator... without emotion, without engagement, without expectations... but you still kept in hope deep inside you... though you knew.... though you knew that everything was over...

Yes, you had to compromise then... after the farewell and taking the road of the return, to try to realize it and to compromise, just to compromise... Stop giving just an extension to the pain, to experience a prolonged empty feeling... this is painful and it costs much more than an instant empty feeling... and then every time the exhaustion... the despair... the pessimism... come along.