Ο Sperber χρησιμοποιεί την έννοια του δαιμονικού για να περιγράψει ισχυρές εσωτερικές δυνάμεις ή παρορμήσεις που μπορούν να επηρεάσουν έντονα τη συμπεριφορά του ανθρώπου. Αυτές μπορεί να είναι η σεξουαλικότητα, η επιθυμία, ο έρωτας, η επιθετικότητα, ο θυμός, η οργή ή η ανάγκη για δύναμη. Το σημαντικό είναι ότι αυτές οι δυνάμεις δεν είναι απαραίτητα αρνητικές· μπορούν να οδηγήσουν τόσο σε δημιουργικές όσο και σε καταστροφικές εκδηλώσεις.
Ο Sperber εξετάζει την έννοια μέσα από τρία διαφορετικά θεωρητικά πλαίσια:
Freud: οι ισχυρές παρορμήσεις συνδέονται περισσότερο με ασυνείδητες ψυχικές δυνάμεις και ενστικτώδεις ορμές.
Jung: το δαιμονικό μπορεί να συνδεθεί με βαθύτερες πλευρές της ψυχής και με την ευρύτερη έννοια της ψυχικής ενέργειας, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στη σεξουαλικότητα.
Υπαρξισμός: δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ελευθερία, την επιλογή και την προσωπική ευθύνη απέναντι στις εσωτερικές δυνάμεις.
Η υπαρξιακή διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική: ο άνθρωπος δεν είναι υποχρεωτικά υποδουλωμένος στις παρορμήσεις του. Μπορεί να τις αναγνωρίσει, να τις βιώσει συνειδητά και να αποφασίσει πώς θα τις εκφράσει. Σε σχετική αναπαραγωγή αποσπάσματος του άρθρου τονίζεται ότι το άτομο μπορεί να σταθεί απέναντι στη δαιμονική εμπειρία, να «παύσει» και στη συνέχεια να αποφασίσει αν, πότε και πώς θα ενεργήσει πάνω στην παρόρμηση.
Επομένως, το δαιμονικό δεν ταυτίζεται με το κακό. Είναι περισσότερο μια ισχυρή, πρωταρχική ψυχική ενέργεια που μπορεί να πάρει διαφορετική κατεύθυνση. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν μια τέτοια δύναμη καταλαμβάνει υπερβολικά την προσωπικότητα και περιορίζει την ελευθερία επιλογής.
Η συζήτηση του Sperber βρίσκεται πολύ κοντά στην υπαρξιακή αντίληψη του Rollo May για το daimonic. Για τον May, το δαιμονικό μπορεί να αφορά φυσικές ανθρώπινες δυνάμεις όπως ο έρωτας, η σεξουαλικότητα, η οργή και η επιθυμία για δύναμη. Αυτές μπορούν να γίνουν δημιουργικές ή καταστροφικές ανάλογα με το πώς ενσωματώνονται στη συνειδητή ζωή του ατόμου.
Ο Sperber παρουσιάζει το «δαιμονικό» ως μια βαθιά και ισχυρή ψυχική δύναμη που μπορεί να εκδηλωθεί τόσο δημιουργικά όσο και καταστροφικά. Εξετάζοντας την έννοια από τη φροϋδική, τη γιουνγκιανή και την υπαρξιακή σκοπιά, υπογραμμίζει ιδιαίτερα την υπαρξιακή δυνατότητα του ανθρώπου να μην παραμένει παθητικός απέναντι στις εσωτερικές του παρορμήσεις, αλλά να τις αναγνωρίζει, να τις ενσωματώνει στη συνείδησή του και να επιλέγει τον τρόπο με τον οποίο θα τις εκφράσει. Έτσι, η ψυχολογική υγεία δεν σημαίνει εξάλειψη του «δαιμονικού», αλλά συνειδητή σχέση και δημιουργική διαχείρισή του.
Πηγή:
Sperber, M. (1975). The daimonic: Freudian, Jungian, and existential perspectives. The Journal of Analytical Psychology, 20(1), 41–49.
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου