Ο Victor Frankl (1905–1997) ήταν Αυστριακός ψυχίατρος και νευρολόγος, επιζών του Ολοκαυτώματος και ιδρυτής της λογοθεραπείας, μιας υπαρξιακής προσέγγισης που βασίζεται στην αναζήτηση νοήματος. Οι ακραίες εμπειρίες που έζησε στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου υπέστη κακοποίηση, πείνα, ταπείνωση και απώλειες αγαπημένων προσώπων, ενίσχυσαν την πεποίθησή του ότι η ανάγκη του ανθρώπου να βρει νόημα και σκοπό στη ζωή αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη της συμπεριφοράς του.
Για τον Frankl, ακόμη και όταν οι εξωτερικές συνθήκες είναι χαοτικές και οδυνηρές, ο άνθρωπος διατηρεί σε κάποιο βαθμό την ικανότητα να επιλέξει τη στάση που θα κρατήσει απέναντί τους και να αναζητήσει ένα νόημα που θα τον βοηθήσει να αντέξει. Η προσωπική του εμπειρία στα στρατόπεδα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο 1942–1945, αποτέλεσε σημαντική επιβεβαίωση αυτής της θεωρίας.
Κεντρική έννοια στη θεωρία του είναι η νοο-δυναμική (noö-dynamics), δηλαδή η εσωτερική ένταση που δημιουργείται ανάμεσα σε αυτό που είναι ο άνθρωπος και σε αυτό που θεωρεί ότι πρέπει ή μπορεί να γίνει, μέσα από την αναζήτηση ενός νοήματος ή σκοπού. Έτσι, η ψυχική υγεία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την απουσία έντασης ή δυσκολιών, αλλά μπορεί να συνδέεται με την προσπάθεια του ανθρώπου να βρει έναν λόγο για τον οποίο αξίζει να συνεχίσει.
Μετά τον πόλεμο, ο Frankl ανέπτυξε και διέδωσε τη λογοθεραπεία μέσα από το έργο και τα βιβλία του, με πιο γνωστό το «Η αναζήτηση νοήματος του ανθρώπου». Η προσέγγισή του επηρέασε σημαντικά την υπαρξιακή ψυχοθεραπεία και την κατανόηση της ανθρώπινης ικανότητας να βρίσκει νόημα ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες. Ο Frankl υποστήριξε ότι, ακόμη και όταν ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες της ζωής του, μπορεί να αναζητήσει νόημα και σκοπό και να επιλέξει τη στάση με την οποία θα τις αντιμετωπίσει.
Ο Frankl υποστήριξε ότι κάθε άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την αναζήτηση και τον καθορισμό του προσωπικού νοήματος της ζωής του. Ακόμη και στις πιο δύσκολες ή οδυνηρές καταστάσεις, είναι δυνατό να ανακαλυφθεί ένα νόημα. Έτσι, μια εμπειρία που αρχικά φαίνεται χωρίς νόημα μπορεί να μετατραπεί σε μια ευκαιρία προσωπικής ανάπτυξης και ανθρώπινης επίτευξης. Για τον Frankl, επομένως, το νόημα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις εξωτερικές συνθήκες, αλλά και από τη στάση που επιλέγει το άτομο απέναντί τους.
Η νοο-δυναμική (noö-dynamics) αποτελεί βασική έννοια της θεωρίας του Frankl. Αναφέρεται στην εσωτερική ένταση ανάμεσα σε αυτό που είναι ο άνθρωπος σήμερα και σε ένα νόημα, στόχο ή σκοπό που επιδιώκει να πραγματοποιήσει. Σύμφωνα με τον Frankl, η ψυχική ευεξία δεν προϋποθέτει την πλήρη απουσία έντασης ή την επίτευξη μιας μόνιμης συναισθηματικής ισορροπίας. Αντίθετα, μια δημιουργική ένταση που προκύπτει από την προσπάθεια του ανθρώπου να εκπληρώσει έναν σημαντικό σκοπό μπορεί να λειτουργεί ως πηγή κινητοποίησης, κατεύθυνσης και νοήματος.
Ο όρος συνδέεται με την έννοια noös, που στα ελληνικά σημαίνει νους ή πνεύμα. Η «νοολογική διάσταση» αφορά, επομένως, εκείνη τη μοναδικά ανθρώπινη δυνατότητα να υπερβαίνει κανείς τις άμεσες συνθήκες του και να αναζητά νόημα πέρα από αυτές. Με άλλα λόγια, για τον Frankl, ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να ζει χωρίς εντάσεις για να είναι ψυχικά υγιής· χρειάζεται να έχει έναν λόγο, έναν στόχο ή ένα νόημα για το οποίο αξίζει να προσπαθεί. Η απόσταση ανάμεσα στο «πού βρίσκομαι τώρα» και στο «τι θέλω να πραγματοποιήσω» δημιουργεί τη νοο-δυναμική, η οποία μπορεί να δώσει στη ζωή κατεύθυνση και σκοπό.
Πηγή:
Bushkin, H., van Niekerk, R., & Stroud, L. (2021). Searching for meaning in chaos: Viktor Frankl’s story. Europe’s Journal of Psychology, 17(3), 233–242.
Νίκος Κουραβάνας - Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου