Οι άνδρες και οι γυναίκες φαίνεται να ακολουθούν, κατά μέσο όρο, διαφορετικές στρατηγικές όσον αφορά τη δημιουργία και τη διατήρηση ερωτικών και σεξουαλικών σχέσεων. Τόσο τα κοινωνικά στερεότυπα όσο και ορισμένες προσεγγίσεις της εξελικτικής ψυχολογίας υποστηρίζουν ότι οι άνδρες τείνουν να επιθυμούν περισσότερους σεξουαλικούς συντρόφους, να εμφανίζουν μικρότερη προτίμηση στη μονογαμία και να είναι λιγότερο επιλεκτικοί ως προς την επιλογή συντρόφου σε σύγκριση με τις γυναίκες.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γνωστή, αλλά και αρκετά αμφιλεγόμενη, μελέτη των Clark και Hatfield (1989). Στο πλαίσιο της έρευνας, ελκυστικοί νεαροί άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι εργάζονταν ως ερευνητικοί βοηθοί, προσέγγισαν συμφοιτητές του αντίθετου φύλου και τους πρότειναν να έχουν σεξουαλική επαφή μαζί τους. Σύμφωνα με τα αρχικά ευρήματα, η πλειονότητα των ανδρών αποδέχτηκε την πρόταση, ενώ καμία από τις γυναίκες δεν την αποδέχτηκε.
Ωστόσο, μεταγενέστερη μελέτη των Conley και συνεργατών (2011) έδειξε ότι η συγκεκριμένη εικόνα χρειάζεται σημαντική διευκρίνιση. Οι γυναίκες που δέχονταν μια τόσο άμεση σεξουαλική πρόταση από έναν άγνωστο άνδρα ήταν πιθανότερο να τον αντιλαμβάνονται ως ιδιόρρυθμο, απειλητικό ή κοινωνικά ακατάλληλο. Επομένως, η αντίδρασή τους δεν αφορούσε απαραίτητα την ίδια τη σεξουαλική επαφή, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτή προτεινόταν και το πλαίσιο μέσα στο οποίο γινόταν η προσέγγιση. Μια πιο διακριτική, ευγενική και κοινωνικά κατάλληλη προσέγγιση από την πλευρά των ανδρών ενδεχομένως να είχε διαφορετικά αποτελέσματα.
Παράλληλα, έχει παρατηρηθεί ότι οι άνδρες μπορεί να εμφανίζουν συγκεκριμένες ερμηνευτικές μεροληψίες όταν αξιολογούν τη συμπεριφορά των γυναικών. Ειδικότερα, είναι πιθανότερο να ερμηνεύσουν ορισμένα σημάδια φιλικότητας ή κοινωνικής προσέγγισης ως ενδείξεις σεξουαλικού ενδιαφέροντος, ακόμη και όταν αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το φαινόμενο αυτό έχει ονομαστεί «μεροληψία υπερεκτίμησης του σεξουαλικού ενδιαφέροντος» (Haselton, 2002). Αντίθετα, οι γυναίκες εμφανίζονται, κατά μέσο όρο, περισσότερο επιλεκτικές ως προς την επιλογή σεξουαλικού συντρόφου και, όταν επιλέξουν έναν σύντροφο, είναι πιθανότερο να εκδηλώσουν προτίμηση για σταθερότητα και μονογαμία.
Η εξελικτική ψυχολογία επιχειρεί να ερμηνεύσει αυτές τις διαφορές μέσα από την έννοια της αναπαραγωγικής επιτυχίας και της γονικής επένδυσης. Από αυτή την οπτική, ένας άνδρας θα μπορούσε θεωρητικά να αυξήσει την αναπαραγωγική του επιτυχία αποκτώντας παιδιά με περισσότερες γυναίκες. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί, σύμφωνα με την εξελικτική προσέγγιση, διαφορετικές πιέσεις επιλογής σε σχέση με εκείνες που αντιμετωπίζει μια γυναίκα. Η γυναικεία αναπαραγωγική επένδυση, από την άλλη πλευρά, είναι μεγαλύτερη, καθώς η εγκυμοσύνη, ο τοκετός και η φροντίδα ενός παιδιού απαιτούν σημαντικό χρόνο και σωματικούς και ψυχολογικούς πόρους. Από αυτή την άποψη, η παρουσία και η υποστήριξη του πατέρα θα μπορούσαν να αυξήσουν τις πιθανότητες επιβίωσης και ευημερίας των παιδιών. Έτσι, η εξελικτική θεωρία υποστηρίζει ότι οι διαφορετικές αναπαραγωγικές συνθήκες ενδέχεται να έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση διαφορετικών στρατηγικών ζευγαρώματος μεταξύ των δύο φύλων.
Παρόλα αυτά, η άποψη ότι οι γυναίκες ενδιαφέρονται λιγότερο για το σεξ από τους άνδρες χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Πράγματι, σε διάφορες έρευνες οι γυναίκες εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα κοινωνιοσεξουαλικότητας, δηλαδή μικρότερη προθυμία για σεξουαλικές σχέσεις χωρίς συναισθηματική δέσμευση. Επίσης, είναι λιγότερο πιθανό να αποδεχτούν μια άμεση πρόταση για περιστασιακό σεξ από έναν άγνωστο. Τα ευρήματα αυτά φαίνεται αρχικά να συμφωνούν τόσο με τα παραδοσιακά στερεότυπα για τη γυναικεία και ανδρική σεξουαλικότητα όσο και με ορισμένες εξελικτικές θεωρίες.
Ωστόσο, οι Conley και Klein (2022) προτείνουν μια διαφορετική και ιδιαίτερα σημαντική ερμηνεία. Υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να συμπεραίνουμε αυτομάτως πως οι γυναίκες ενδιαφέρονται λιγότερο για το σεξ μόνο και μόνο επειδή αναζητούν λιγότερο συχνά περιστασιακές σεξουαλικές επαφές. Για να κατανοήσουμε τη διαφορά στη σεξουαλική επιθυμία, πρέπει να εξετάσουμε και την ποιότητα των σεξουαλικών εμπειριών που βιώνουν άνδρες και γυναίκες.
Οι συγγραφείς χρησιμοποιούν ως παράδειγμα μια αναλογία με το φαγητό. Ας υποθέσουμε ότι δύο ομάδες ανθρώπων τρώνε ραβιόλια, αλλά η μία ομάδα τρώει ένα μέτριας ποιότητας προϊόν σε κονσέρβα, ενώ η άλλη απολαμβάνει φρέσκα, σπιτικά ραβιόλια υψηλής ποιότητας. Αν η πρώτη ομάδα δεν επιθυμεί δεύτερη μερίδα ενώ η δεύτερη ζητά περισσότερη, δεν θα ήταν λογικό να συμπεράνουμε ότι στην πρώτη ομάδα «δεν αρέσουν» τα ραβιόλια. Η διαφορά μπορεί να οφείλεται στην ποιότητα της εμπειρίας. Με τον ίδιο τρόπο, η μειωμένη επιθυμία για σεξουαλική επαφή μπορεί να συνδέεται όχι με μειωμένο ενδιαφέρον για το σεξ, αλλά με λιγότερο ικανοποιητικές σεξουαλικές εμπειρίες.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, οι γυναίκες ενδέχεται να φαίνεται ότι ενδιαφέρονται λιγότερο για το σεξ επειδή, σε αρκετές περιπτώσεις, η σεξουαλική τους εμπειρία είναι χαμηλότερης ποιότητας. Οι Conley και Klein αναφέρουν τέσσερις βασικούς παράγοντες που μπορούν να συμβάλλουν σε αυτό. Πρώτον, υπάρχουν βιολογικές και ανατομικές διαφορές που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνεται η σεξουαλική απόλαυση. Για πολλές γυναίκες, η διείσδυση από μόνη της δεν επαρκεί για την επίτευξη οργασμού και μπορεί να απαιτείται διαφορετικός ή πιο σύνθετος συνδυασμός σωματικής και ψυχολογικής διέγερσης, όπως η κλειτοριδική διέγερση. Επιπλέον, ο κίνδυνος μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης μπορεί να δημιουργεί μεγαλύτερο άγχος και αίσθηση κινδύνου, επηρεάζοντας αρνητικά την απόλαυση και την άνεση κατά τη σεξουαλική επαφή.
Δεύτερον, οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν σεξουαλική βία, κακοποίηση ή εξαναγκασμό. Η επίγνωση αυτού του κινδύνου μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση ασφάλειας και να δημιουργήσει φόβο ή αναστολές, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η σεξουαλική επιθυμία ή η δυνατότητα απόλαυσης.
Τρίτον, η γυναικεία σεξουαλικότητα εξακολουθεί σε αρκετά κοινωνικά και πολιτισμικά πλαίσια να συνοδεύεται από μεγαλύτερο στίγμα. Η σεξουαλική επιθυμία και η αναζήτηση της απόλαυσης μπορεί να αντιμετωπίζονται με ντροπή, ενοχές ή κοινωνική κριτική. Αυτό μπορεί να περιορίζει την ελευθερία των γυναικών να εκφράσουν τις επιθυμίες τους και να αισθανθούν άνετα με τη σεξουαλικότητά τους.
Τέταρτον, σε κοινωνίες όπου κυριαρχούν αντιλήψεις που δίνουν προτεραιότητα στην ανδρική σεξουαλική απόλαυση, η γυναικεία ικανοποίηση μπορεί να παραμερίζεται ή να αντιμετωπίζεται ως λιγότερο σημαντική. Όταν η σεξουαλική επαφή οργανώνεται περισσότερο γύρω από την ανδρική ευχαρίστηση, οι γυναίκες ενδέχεται να βιώνουν λιγότερο ικανοποιητικές εμπειρίες.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αμφισβητεί μια απλουστευτική αντίληψη για τις έμφυλες διαφορές στη σεξουαλικότητα. Συχνά οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών αποδίδονται σχεδόν αποκλειστικά σε βιολογικούς παράγοντες, στις ορμόνες, στη λειτουργία του εγκεφάλου ή σε υποτιθέμενα εξελικτικά «προγραμματισμένα» πρότυπα συμπεριφοράς. Μια τέτοια ερμηνεία, όμως, μπορεί να παραβλέπει τον καθοριστικό ρόλο του κοινωνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος.
Οι Conley και Klein (2022) επισημαίνουν ότι δεν αρκεί να συγκρίνουμε απλώς το πόσο συχνά άνδρες και γυναίκες επιδιώκουν ή αποδέχονται σεξουαλικές επαφές. Είναι απαραίτητο να εξετάζουμε και το κατά πόσο οι εμπειρίες αυτές είναι εξίσου ασφαλείς, ευχάριστες και ικανοποιητικές για τα δύο φύλα. Με άλλα λόγια, η ποσότητα της σεξουαλικής δραστηριότητας δεν μπορεί να ερμηνευθεί ανεξάρτητα από την ποιότητα της εμπειρίας.
Η προσέγγιση αυτή είναι σημαντική και από πρακτική άποψη, καθώς υποδεικνύει τρόπους βελτίωσης της γυναικείας σεξουαλικής εμπειρίας. Η βελτίωση αυτή δεν αφορά μόνο την κατανόηση των ανατομικών και σωματικών διαφορών μεταξύ των φύλων, αλλά και την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων, των στερεοτύπων, του φόβου και της σεξουαλικής βίας. Επομένως, μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας απαιτεί να συνδυάζουμε τους βιολογικούς παράγοντες με τις κοινωνικές, πολιτισμικές και διαπροσωπικές συνθήκες μέσα στις οποίες βιώνεται η σεξουαλική εμπειρία.
Πηγή:
D.C. Funder, 2025, Το Παζλ της Προσωπικότητας, επ. Αναγνωστόπουλος, Καρακασίδου κ.α., Εκδόσεις Πεδίο, Αθήνα.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc., MA
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου