«Ένα σχέδιο εκφράζει με ουσιαστικό τρόπο τα συναισθήματα και το συγκινησιακό κόσμο του παιδιού. Ακόμη και μια μικρή γραμμή, μια κηλίδα, ένα λουλούδι χωρίς φύλλα, δηλαδή ακόμη και κάτι ασήμαντο μπορεί να μας διηγηθεί πολλά για τον κόσμο του.
Μέσω της ανάλυσης των σχεδίων τους, είμαστε σε θέση να καταλάβουμε αυτά που θέλουν να πουν τα παιδιά για τους γονείς τους, την οικογένειά τους και την ανάπτυξή τους κυρίως όμως για τους τρόπους με τους οποίους έρχονται σε επαφή με τον έξω κόσμο, πώς τον αντιλαμβάνονται και πώς θα τον ήθελαν.
Τα παιδιά κάνουν τη φωνή τους να ακουστεί κυρίως σχεδιάζοντας: ο ήλιος είναι ο μπαμπάς, το σπίτι είναι η μαμά, το δέντρο είναι το Εγώ, τα άτομα αντιπροσωπεύουν την οικογένεια…
Ακόμη και η χρήση του χρώματος έχει μεγάλη σημασία, γιατί ερμηνεύεται ως σύμβολο της ζωτικότητας και της συναισθηματικότητας του παιδιού.
Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι τα μικρά παιδιά ή και τα μεγαλύτερα, μολονότι αφήνονται ελεύθερα να σχεδιάσουν ότι θέλουν, τείνουν να αποκλείουν τις τηλεοπτικές φιγούρες, προτιμώντας το δέντρο, το σπίτι, τον ήλιο, τα λουλούδια και τα ζώα. Με αυτή την επιλογή τους εφιστούν με επιτακτικό τρόπο την προσοχή των ενηλίκων στην ανάγκη τους να βιώσουν τα χρόνια της ανάπτυξης σε ένα κλίμακα στενότερων και πιο προσωπικών επαφών.
Το παιδί φαίνεται να αναζητά την παρουσία των γονέων, επιπλέον, θέλει ο χρόνος που θα περνά μαζί τους να μην είναι επιφανειακός. Λέει ξεκάθαρα ότι η μαμά και ο μπαμπάς μπορούν να βγουν να δουλέψουν, όταν όμως βρίσκονται στο σπίτι, πρέπει να ασχοληθούν μαζί του χωρίς τηλέφωνα ή τηλεόραση και κυρίως δείχνοντας περισσότερο ενδιαφέρον. Μπορεί ένα σχέδιο να τα εκφράσει όλα αυτά;
Και όμως ναι.
Με ήλιος χωρίς ακτίνες, με σπίτι χωρίς παράθυρα ή καπνό, με μαύρα σύννεφα από τα οποία πέφτει μαύρη βροχή ή με κατακόκκινα πρόσωπα μας διηγούνται, για παράδειγμα τη μελαγχολία τους.
Η ερμηνεία του σχεδίου, μολονότι διατηρεί ορισμένους γενικούς και θεμελιώδεις κανόνες που συνδέονται με τον οικουμενικό συμβολισμό, διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία (σελ. 69-70).
Το τεστ της ανθρώπινης φιγούρας
Πρόκειται για μια τεχνική κατά την οποία ζητείται από το άτομο να σχεδιάσει μια ανθρώπινη μορφή. Είναι ένα τεστ που χρησιμοποιείται ως προβολική τεχνική προσωπικότητας.
Ο εξεταζόμενος παίρνει ένα λευκό χαρτί και ένα μολύβι και του ζητείται, με μια απλή οδηγία, να σχεδιάσει έναν άνθρωπο. Συνήθως δεν απαιτείται ιδιαίτερη καλλιτεχνική ικανότητα και η διαδικασία είναι σχετικά σύντομη. Η λογική της κλασικής προβολικής προσέγγισης, ιδιαίτερα μετά τη δουλειά της Karen Machover, είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο κάποιος σχεδιάζει μια ανθρώπινη μορφή μπορεί να συνδέεται με την εικόνα σώματος, την αυτοαντίληψη, τις συναισθηματικές εμπειρίες και ορισμένες πλευρές της προσωπικότητας.
Δεν εξετάζει απλώς αν η ζωγραφιά είναι «όμορφη». Μπορεί να εξετάσει συνολικά:
· το μέγεθος της φιγούρας,
· τη θέση της στο χαρτί,
· την αναλογία των μελών του σώματος,
· πόσο ολοκληρωμένη είναι η φιγούρα,
· τη στάση του σώματος,
· το πρόσωπο και τα χαρακτηριστικά του,
· τα χέρια και τα πόδια,
· τα ρούχα και τις λεπτομέρειες,
· τη χρήση της γραμμής και της σκίασης,
· πιθανές παραλείψεις ή υπερβολικές τονίσεις,
· τη συνολική οργάνωση του σχεδίου.
Σε ορισμένα συστήματα καταγράφονται πολύ συγκεκριμένες λεπτομέρειες, όπως η παρουσία ματιών, χεριών, ποδιών, δακτύλων, ενδυμάτων κ.λπ.
Στην προβολική θεωρία, η ανθρώπινη φιγούρα θεωρήθηκε ότι μπορεί να λειτουργεί ως ένα είδος «προβολής» της εικόνας που έχει το άτομο για τον εαυτό του και το σώμα του.
Για παράδειγμα, ο εξεταστής μπορεί να ενδιαφερθεί για το εάν το άτομο:
· παρουσιάζει μια πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη φιγούρα,
· παραλείπει ορισμένα μέρη του σώματος,
· δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε συγκεκριμένα σημεία,
· χρησιμοποιεί έντονη ή πολύ αδύναμη γραμμή,
· σχεδιάζει μια ιδιαίτερα άκαμπτη ή κινητική στάση.
Όμως δεν πρέπει να γίνεται μηχανική αντιστοίχιση του τύπου «μικρή φιγούρα = χαμηλή αυτοεκτίμηση» ή «μεγάλα χέρια = επιθετικότητα». Η σύγχρονη βιβλιογραφία δείχνει ότι η εγκυρότητα πολλών τέτοιων προβολικών ερμηνειών είναι περιορισμένη.
Ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό μιας ζωγραφιάς δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να σχεδιάσει μικρή φιγούρα επειδή:
· δεν έχει συνηθίσει να σχεδιάζει,
· φοβάται ότι θα κάνει λάθος,
· έτσι έμαθε να σχεδιάζει,
· έχει περιορισμένο χώρο στο χαρτί,
· είναι απλώς το προσωπικό του στυλ.
Επομένως η ερμηνεία πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το πολιτισμικό πλαίσιο, τις οδηγίες, τις συνθήκες εξέτασης, το ιστορικό του ατόμου και άλλα δεδομένα αξιολόγησης.
Πηγή:
Εύη Κρότι- Αλμπέρτο Μάνι. 2003. Πώς να ερμηνεύουμε τα παιδικά σχέδια. Η κρυφή γλώσσα των παιδιών. Εκδόσεις Καστανιώτη.
Νίκος Κουραβάνας- Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου