Είχε γράψει ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος τα εξής: «Όλοι αναζητούμε τον “πλησίον”, αλλά με τη μικρότερη δυνατή δαπάνη. Άλλοτε ο “πλησίον” μπορούσε να χτυπήσει την πόρτα μας την κάθε στιγμή και να βρει και την πόρτα και την καρδιά ανοιχτή. Τώρα θα πρέπει να προειδοποιήσει για τον ερχομό του, να του πούμε ποια ώρα, ποια μέρα και για πόσο διάστημα χρόνου μπορούμε να βρεθούμε μαζί του. Ακόμη και αν ο “πλησίον” είναι το πρόσωπο το δικό μας, του πιο στενού οικογενειακού μας κύκλου. Η ανάγκη της ζωής επιβάλλει απάνθρωπες συμπεριφορές. Χτίζουμε σπίτια για πολλούς ανθρώπους, για ολόκληρες πολιτείες. Η μικρή πολιτεία, όπου υπάρχει ακόμη, έχει το δικό της ύφος. Τα σπίτια είναι σπαρμένα εδώ κ’ εκεί, αλλ’ οι άνθρωποι δε βρίσκονται μακριά. Αλληλογνωρίζονται, έχουν τον τρόπο να πουν μια ζεστή “καλημέρα”, μια “καληνύχτα”». (Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, σ.69)
Ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, μέσα από αυτά τα λόγια θίγει μια σημαντική αντίφαση της σύγχρονης ζωής: ενώ ο άνθρωπος έχει ανάγκη από επικοινωνία, συντροφικότητα και ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις, οι συνθήκες της καθημερινότητας τον οδηγούν συχνά στην απομόνωση και στην απομάκρυνση από τους άλλους. Ο «πλησίον», δηλαδή ο συνάνθρωπος, ο φίλος, ο συγγενής ή ο γείτονας, δεν αποτελεί πλέον μια αυθόρμητη και διαρκώς παρούσα ή εύκολα παρούσα συντροφιά στη ζωή μας. Η επαφή μαζί του προγραμματίζεται, περιορίζεται χρονικά και συχνά υποτάσσεται στις επαγγελματικές και κοινωνικές υποχρεώσεις. Ρωτήστε τους ανθρώπους γύρω σας, να σας πουν αν οι σχέσεις με τους γονείς ή τα αδέλφια τους είναι τυπικές ή ουσιαστικές. Ρωτήστε τους συναδέλφους σας να σας πουν πόσους φίλους έχουν. Πιστεύουμε ότι πραγματικά θα εκπλαγείτε!
Στο παρελθόν, ιδιαίτερα στις μικρές κοινότητες, οι ανθρώπινες σχέσεις χαρακτηρίζονταν από αμεσότητα και οικειότητα. Οι άνθρωποι είχαν πιο στενούς δεσμούς, γνώριζαν ο ένας τον άλλον και συμμετείχαν ενεργά στη ζωή της κοινότητας. Η πόρτα του σπιτιού, αλλά και η καρδιά των ανθρώπων, ήταν συμβολικά ανοιχτές για τον επισκέπτη. Η αλληλεγγύη, η φιλοξενία και το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο αποτελούσαν βασικά στοιχεία της καθημερινής ζωής.
Αντίθετα, στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας, της εργασιακής πίεσης, με την κατάργηση του οκταώρου προς αύξηση αντί για μείωση, αλλά κυρίως του ατομικισμού και του ναρκισσισμού, οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται πιο τυπικές και λιγότερο αυθόρμητες. Ακόμη και τα μέλη της ίδιας οικογένειας συχνά δυσκολεύονται να βρουν κοινό χρόνο για επικοινωνία. Η ανάγκη για οργάνωση και αποτελεσματικότητα, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου, και η σωματική και κατ’ επέκταση ψυχική κόπωση κι εξάντληση, συχνά στερεί από τους ανθρώπους τη ζεστασιά της αυθόρμητης συνάντησης και της ουσιαστικής επαφής.
Η υπερ-ανάπτυξη των μεγάλων πόλεων δεν συνοδεύεται από ανάπτυξη των ανθρώπινων σχέσεων. Χτίζονται πολυκατοικίες, συνοικίες και ολόκληρες πολιτείες, όμως οι κάτοικοί τους συχνά παραμένουν άγνωστοι μεταξύ τους. Η φυσική εγγύτητα δεν εξασφαλίζει και συναισθηματική εγγύτητα. Έτσι, πολλοί άνθρωποι ζουν δίπλα-δίπλα, χωρίς να επικοινωνούν πραγματικά ή να ενδιαφέρονται ο ένας για τον άλλον.
Αντίθετα, στις μικρές κοινότητες που διατηρούν ακόμη τον παραδοσιακό τους χαρακτήρα, οι άνθρωποι εξακολουθούν να καλλιεργούν σχέσεις αλληλογνωριμίας και αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Ένα απλό «καλημέρα» ή «καληνύχτα» δεν είναι μια τυπική κοινωνική σύμβαση, αλλά έκφραση ανθρώπινης επαφής και αναγνώρισης της παρουσίας του άλλου. Μέσα από αυτές τις μικρές καθημερινές πράξεις διατηρείται το αίσθημα της κοινότητας και της ανθρώπινης ζεστασιάς.
Συνεπώς, ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος μας καλεί να αναλογιστούμε αν η πρόοδος και ο σύγχρονος τρόπος ζωής μάς απομακρύνουν από βασικές ανθρώπινες αξίες. Υπενθυμίζει ότι, παρά τις τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις, η ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία, αλληλεγγύη και ανθρώπινη παρουσία παραμένει αναλλοίωτη. Η ποιότητα της ζωής δεν εξαρτάται μόνο από την υλική ή τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά και από τη δυνατότητα των ανθρώπων να διατηρούν ζωντανούς τους δεσμούς που τους ενώνουν.
Πηγή:
Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Ο Σύγχρονος Άνθρωπος, Οι Εκδόσεις Των Φίλων, Αθήνα, 1983.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου