Διαβάζοντας: «Οι φυλακές της παιδικής μας ηλικίας»

Της Alice Miller

Ή το Δράμα του Προικισμένου Παιδιού

«Η ζωή του καθενός είναι γεμάτη από ψευδαισθήσεις, ίσως επειδή η αλήθεια συχνά μας φαίνεται αβάσταχτη. Κι όμως, η αλήθεια είναι τόσο αναγκαία, που η άγνοιά της έχει υψηλό κόστος, το οποίο μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή σοβαρών ασθενειών» (σελ. 25).

«Δεν μπορούμε να σβήσουμε τις ζημιές που έγιναν μέσα μας κατά την παιδική μας ηλικία, αφού δεν μπορούμε να αλλάξουμε ούτε στο παραμικρό το παρελθόν μας. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε και να αναδιοργανώσουμε τον εαυτό μας και έτσι να ξανακερδίσουμε τη χαμένη μας ενότητα, αν αποφασίσουμε να κοιτάξουμε από πολύ κοντά και να συνειδητοποιήσουμε τη γνώση που έχουμε αποθηκεύσει στο σώμα μας για αυτά που έγιναν στο παρελθόν» (σελ. 25-26).

«Η προσαρμογή στις ανάγκες των γονέων συχνά οδηγεί σε μια επίπλαστη προσωπικότητα ή σε κάτι που ονομάζουμε ψευδή εαυτό. Το άτομο αναπτύσσεται με τέτοιον τρόπο που αποκαλύπτει μόνο όσα οι άλλοι περιμένουν από αυτό και ταυτίζεται τόσο πολύ με αυτά που αποκαλύπτει, που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί πως πολύ περισσότερα κρύβονται πίσω από αυτόν τον ψευδή εαυτό» (σελ. 41).

«Είναι αναμενόμενο, λοιπόν, ότι ένα τέτοιο άτομο θα παραπονιέται για αισθήματα κενού, ματαιότητας ή για το ότι ‘δεν ανήκει πουθενά’, αφού μέσα του υπάρχει όντως κενό. Η αλήθεια είναι ότι βίωσε μια διαδικασία αδειάσματος, σταδιακής αποστέρησης και αποδυνάμωσης των δυνατοτήτων του» (σελ. 41).

«Ο εαυτός μας αρχίζει να εκφράζεται, να ωριμάζει και να αναπτύσσει τη δημιουργικότητά του μόνο αφότου απελευθερωθεί» (σελ. 51).

«Η ταπείνωση, η αποξένωση από τον εαυτό και η αυτοπεριφρόνηση πυροδοτούν την παρελθούσα κατάσταση και, μέσω του καταναγκασμού επανάληψης, παράγουν τις ίδιες τραγικές συνθήκες προκαλώντας  ευχαρίστηση. Αυτό την οπτική γωνία, ο καταναγκασμός επανάληψης αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία και παύει μόνο όταν κάποιος μπορέσει να νιώσει και να ξεδιαλύνει τα αισθήματα που βιώνει στις καταστάσεις του παρόντος» (σελ. 156).

«Οι σεξουαλικές διαστροφές, η ψυχαναγκαστική νεύρωση και η στροφή προς τις διάφορες ιδεολογίες δεν είναι οι μοναδικοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να διαιωνίσουμε την τραγικότητα του πόνου από την περιφρόνηση που υποστήκαμε στην παιδική μας ηλικία» (σελ. 178).

   

Miller, Alice. (2010). Οι φυλακές της παιδικής μας ηλικίας. Αθήνα: Ροές.

Ο Μύθος του Νάρκισσου

«Ο μύθος του Νάρκισσου αφηγείται, στην πραγματικότητα, την τραγωδία της απώλειας του εαυτού μας. Ο Νάρκισσος βλέπει την αντανάκλασή του στο νερό και ερωτεύεται το ωραίο πρόσωπό του, για το οποίο η μητέρα του σίγουρα θα ήταν περήφανη. Η νύμφη Ηχώ ανταποκρίνεται στο κάλεσμα του νεαρού άνδρα γιατί είναι ερωτευμένη με την ομορφιά του. Η ανταπόκριση της Ηχούς εξαπατά τον Νάρκισσο. Τον εξαπατά επίσης και η αντανάκλαση της εικόνας του, αφού δείχνει μόνο το τέλειο, υπέροχο πρόσωπό του και όχι τον εσωτερικό του κόσμο, τον πόνο και την ιστορία του. Η πίσω όψη και η σκιά του, αφού ούτε φαίνονται ούτε ανήκουν σε αυτή την πολυαγαπημένη αντανάκλαση της εικόνας του.

Αυτό το στάδιο του εκστατικού μαγέματος μπορεί να συγκριθεί με τις ιδέες μεγαλείου, όπως ακριβώς το επόμενο στάδιο (η λαχτάρα δηλαδή για τον εαυτό του η οποία τον αναλώνει) μπορεί να συγκριθεί με την κατάθλιψη. Ο Νάρκισσος δεν ήθελε να είναι τίποτε άλλο παρά ο ωραίος νέος, αρνιόταν εντελώς τον αληθινό του εαυτό. Προσπαθώντας να συνενωθεί με την ωραία εικόνα του, εγκαταλείπει τον εαυτό του, -στο θάνατο, ή στη μεταμόρφωσή του σε ένα λουλούδι. Ο θάνατος αυτός είναι η λογική συνέπεια της καθήλωσής μας στον ψευδή εαυτό. Δεν είναι μόνο τα ωραία, τα καλά και τα ευχάριστα συναισθήματα που μας κάνουν πραγματικά ζωντανούς, που προσδίδουν βάθος στην ύπαρξή μας και μας οδηγούν στην ουσιαστική κατανόηση του εαυτού μας. 

Συχνά είναι και τα συναισθήματα που δεν είναι αποδεκτά, που δεν έχουμε εξοικειωθεί μαζί τους και που θα προτιμούσαμε να τα αποφύγουμε: η αίσθηση ότι είμαστε απροστάτευτοι, η ντροπή, ο φθόνος, η ζήλια, το μπέρδεμα, η οργή και η θλίψη. Τα συναισθήματα αυτά μπορούμε στα πλαίσια της θεραπείας να τα βιώσουμε και να τα κατατάξουμε. Αυτό συμβαίνει επειδή το θεραπευτικό πλαίσιο αποτελεί έναν καθρέφτη του εσωτερικού μας κόσμου, ο οποίος είναι πολύ πιο πλούσιος από ένα απλώς όμορφο πρόσωπο.

Ο Νάρκισσος ερωτεύτηκε την εξιδανικευμένη εικόνα του, αλλά δεν μπορούσε να αγαπήσει πραγματικά τον εαυτό του. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει ούτε ο Νάρκισσος με τις ιδέες μεγαλείου ούτε ο Νάρκισσος που έχει κατάθλιψη. Ο ενθουσιασμός για τον ψευδή εαυτό του καθιστά αδύνατη όχι μόνο την αγάπη του για τους άλλους, αλλά, παρά τα φαινόμενα και την αγάπη του για το μοναδικό άτομο του οποίου τη φροντίδα του έχουν εμπιστευτεί πλήρως: τον ίδιο του τον εαυτό».  

Απόσπασμα από το βιβλίο:

Miller, Alice. (2010). Οι φυλακές της παιδικής μας ηλικίας. Αθήνα: Ροές.

Διαβάζοντας: "Το άλλο μισό του συνδρόμου Asperger"

Της Maxine Aston

Ένας οδηγός για τη συμβίωση στα πλαίσια στενής σχέσης με σύντροφο που έχει σύνδρομο Asperger

Το συγκεκριμένο βιβλίο αρχικά παρουσιάζει τα βασικά συμπτώματα του συνδρόμου Asperger, ενώ κάνει αναφορά στον Hans Asperger, που ήταν ο πρώτος που παρατήρησε τα προβλήματα συμπεριφοράς που εμφάνιζε μια ομάδα αγοριών σε μια κλινική για διαταραγμένα παιδιά στη Βιέννη. Κοινό σύμπτωμα αυτών των παιδιών ήταν η ανεπάρκεια στη λεκτική και τη μη λεκτική επικοινωνία. Τα συμπτώματα του εν λόγω συνδρόμου επικεντρώνονται στην κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και τη φαντασία, ενώ εμφανίζονται μονότονες, στερεότυπες και φαινομενικά ανιαρές συμπεριφορές. 

 «Μια γυναίκα που ζει με έναν σύντροφο με σύνδρομο Asperger, μπορεί να έχει αντιληφθεί εδώ και πολύ καιρό ότι κάτι δεν πάει καλά, ίσως να έχει την αίσθηση ότι κάτι λείπει ή ότι κάτι δεν ταιριάζει. Μια γυναίκα που έχει σεξουαλική σχέση με κάποιον είναι πιθανό ότι τον γνωρίζει πιο καλά από οποιονδήποτε άλλο σε προσωπικό επίπεδο. Αυτή η γυναίκα γνωρίζει πολύ καλά πόσο παράξενος είναι ο σύντροφός της, τόσο ικανός σε κάποιους τομείς, αλλά τόσο ανήμπορος σε άλλους, ανίκανος να καταλάβει τι είναι αυτό που κάνει ή τι είναι αυτό που δεν κάνει και προκαλεί τόσες παρεξηγήσεις και προβλήματα στον εαυτό του και στη σύντροφό του» (Aston, 2008, σελ. 38).

 

«Το σύνδρομο Asperger μπορεί να κάνει το πιο ικανό άτομο να φαίνεται τόσο παράξενο» (σελ. 38). 

«Η συμπεριφορά ενός ατόμου με σύνδρομο Asperger μπορεί συχνά να θεωρηθεί αγενής, ειδικά σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τη διαταραχή» (σελ. 46).

«Προβλήματα με την κυριολεκτική κατανόηση και τα διπλά νοήματα μπορούν να προκαλέσουν πολλές παρεξηγήσεις σε όσους έχουν σύνδρομο Asperger. Πολλοί παραπονιούνται ότι θα επιθυμούσαν οι άλλοι άνθρωποι να λένε, απλά, αυτά ακριβώς που εννοούν και τίποτα παραπάνω» (σελ. 49).

«Οι γυναίκες με σύνδρομο Asperger αναζητούν, πιθανώς, κάποιον με σταθερό και αξιόπιστο πατρικό προφίλ, χωρίς έντονες συναισθηματικές απαιτήσεις από αυτές, που δεν παρεμβαίνει ιδιαίτερα στην προσωπική τους ζωή και παρέχει αρκετή ελευθερία και αυτονομία στη σχέση» (σελ. 63).

«Οι περισσότερες από τις γυναίκες με σύζυγο που έχει σύνδρομο Asperger τον περιγράφουν ως πολύ ευγενικό, ιπποτικό και ήσυχο, όταν τον πρωτογνώρισαν. Αυτοί οι άνδρες χαρακτηρίζονται από μια σχεδόν ‘αγορίστικη’ αφέλεια και οι γυναίκες από τις οποίες έλκονται συνήθως, έχουν έντονα μητρική συμπεριφορά, περιποιητικούς και ζεστούς τρόπους» (σελ. 63-64).

Στο βιβλίο γίνεται αναφορά στην επικοινωνία του ζευγαριού, στα συναισθήματα που προκαλούνται στον σύντροφο χωρίς σύνδρομο Asperger, στις σεξουαλικές σχέσεις του ζευγαριού και σε άλλα προβλήματα που προκύπτουν μέσα στην καθημερινότητα του ζευγαριού.

Aston, M. (2008). Το άλλο μισό του συνδρόμου Asperger. Αθήνα: Ταξιδευτής.

Διαβάζοντας... "Γονείς & Παιδιά"

Εργαλειοθήκη για τη συντήρηση μιας δύσκολης σχέσης

Των Χόρχε και Ντεμιάν Μπουκάι

Ένα βιβλίο που περιγράφει την «ισόβια, μοναδική, ακραία συναισθηματική και κάποτε συγκρουσιακή σχέση μεταξύ γονέων και παιδιών» (από οπισθόφυλλο βιβλίου).

Γιατί να κάνει κάποιος παιδιά;

•  Η δύναμη του ενστίκτου
• Η κοινωνική επιταγή
• Η επιθυμία προέκτασης του εαυτού μας (Μπουκάι, 2017: σελ. 37)

«Η επιθυμία μας να γίνουμε γονείς ανταποκρίνεται σε πολλά πράγματα, αλλά πιο πολύ και πάνω από όλα ανταποκρίνεται στην επιθυμία μας να δώσουμε αγάπη» (σελ. 42)

«Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για τους γονείς: να δώσουμε στα παιδιά μας τα εφόδια ώστε κάποια μέρα να μη μας έχουν ανάγκη, κάποια μέρα να θελήσουν και να μπορέσουν να φύγουν από δίπλα μας, κάποια μέρα να ανοίξουν τα φτερά τους και να πετάξουν. Ακριβώς, όμως, ο φόβος εκείνης της μέρας μπορεί να μας μετατρέψει σε υπονομευτές της ανάπτυξής τους» (σελ. 74)

«Καμιά φορά αφού έρθουμε αντιμέτωποι με τα λάθη και τις ελλείψεις των γονέων μας, μπορεί να μείνουμε εγκλωβισμένοι στον θυμό μας εναντίον τους. Αυτός ο θυμός δημιουργείται επειδή δεν μπορούμε να αποδεχτούμε τους περιορισμούς τους και δεν τολμάμε να εγκαταλείψουμε την εικόνα των αψεγάδιαστων ανθρώπων που είχαμε πλάσει για αυτούς» (σελ. 86)

Αρκετά ανακουφιστική είναι η σκέψη ότι οι γονείς «έκαναν ότι καλύτερο μπορούσαν» (σελ. 86). 

Η συμπεριφορά των καλών γονέων:

Οι καλοί γονείς αναγνωρίζουν, επισημαίνουν και προσφέρουν βοήθεια

Και φτάνοντας στη σχέση ανάμεσα στον γονιό και σε έναν ώριμο γιο ή σε μια ώριμη κόρη, δεν θα πρέπει να μείνουν ανοιχτοί λογαριασμοί:

«Δε σου χρωστάω τίποτα και άρα, ότι κάνω για σένα είναι καρπός της αγάπης μου»

«Δε μου χρωστάς τίποτα και άρα, ότι κάνεις για μένα είναι επίσης καρπός της αγάπης σου» (σελ. 290)

Χόρχε Μπουκάι & Ντεμιάν Μπουκάι. (2017). Γονείς & παιδιά. Εργαλειοθήκη για τη συντήρηση μιας δύσκολης σχέσης. Αθήνα: Opera.