«Το τραύμα, όπως και το τραυματικό, στην ανθρώπινη συνθήκη, τόσο την ατομική όσο και τη συλλογική, είναι καθολικό ως εμπειρία και ως εκ τούτου συνιστά ευρύτατο πεδίο όχι μόνο των επιστημών του ανθρώπου, αλλά και του πολιτιστικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι. Εξάλλου, το φροϋδικό έργο εμπεριέχει τις αναθεωρήσεις του, πατώντας και σε αυτές. Γνωρίζουμε πόσο οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι επηρέασαν τη ζωή και τη σκέψη του Freud.
Τα τραυματικά βιώματα, ατομικά και συλλογικά, συμμετέχουν στις ανθρώπινες ιστορίες και τις σημαδεύουν ως άδηλες μνήμες που μετουσιώνονται και δρουν στο παρόν μέσω εσωτερικών αλλά και εξωτερικών διαβουλεύσεων. Πόλεμοι, γενοκτονίες, ξεριζωμοί, φυσικές καταστροφές, επιδημίες τόσο ως συλλογικές εμπειρίες όσο και ως ατομικές παραπέμπουν στο τραύμα και στο τραυματικό, όπως και στο τραγικό- με τη σύγχρονη έννοιά του. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ‘’ακραίας τραυματικής εμπειρίας’’ συνδέεται στενά με συγκεκριμένα συλλογικά, εξωτερικά γεγονότα προκαλούμενα από τον ανθρώπινο παράγοντα» (σελ. 88).
Η λέξη τραύμα προέρχεται από το αρχαίο τρώμα, το οποίο προέρχεται από το τιτρώσκω, που σημαίνει πληγώνω.
Για τον Φρόυντ, το τραύμα είναι ένα συμβάν της ζωής ενός ατόμου, που «ορίζεται από την έντασή του, από την αδυναμία του ατόμου να το αντιμετωπίσει κατά τρόπο κατάλληλο και από τον συγκλονισμό και τις παθογόνες επιπτώσεις διαρκείας που επιφέρει στην ψυχική του οργάνωση» (σελ. 89). Ο Φρόυντ είχε διαπιστώσει ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στα υστερικά συμπτώματα και κάποια γεγονότα του παρελθόντος του ασθενούς που είναι συναισθηματικά φορτισμένα. Τα τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος απωθούνται στο ασυνείδητο και έρχονται στην επιφάνεια με τη μορφή συμπτωμάτων. Ο Φρόυντ μέσα από την κλινική πρακτική παρατήρησε τα συμπτώματα οφείλονται στην εσωτερική, ενδοψυχική πραγματικότητα. Συνδέει τη λιβιδινική θεώρηση με τη σεξουαλική ανάπτυξη του παιδιού και το τραύμα με το άγχος ευνουχισμού, το άγχος αποχωρισμού, την πρωταρχική σκηνή και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.
Ο Φρόυντ συνδέει το τραύμα με την αύξηση και τη συσσώρευση των διεγέρσεων, τις οποίες το Εγώ δεν μπορεί να μεταβολίσει, εξαιτίας ανωριμότητας ή ανεπάρκειας. Επίσης, συνδέει το τραύμα με τον ναρκισσισμό, υποστηρίζοντας ότι το τραύμα έχει μια θετική και οργανωτική διάσταση, που επιτρέπει την επεξεργασία του τραύματος και προσπαθεί να το αναγνωρίσει και να το κάνει αληθινό, κυρίως μέσα από την επανάληψη του τραύματος. Από την άλλη, το τραύμα έχει μια αρνητική και αποδιοργανωτική διάσταση, που δημιουργεί ψυχικό εγκλωβισμό, εξαιτίας του οποίου το τραύμα γίνεται καταστροφικό. Στην τελευταία περίπτωση το τραύμα δεν πρέπει να επανέλθει στη μνήμη.
Σύμφωνα με τον Ferenczi, «τραύμα είναι οτιδήποτε απρόβλεπτο, αδιευκρίνιστο, ανυπολόγιστο προκαλεί άγχος αφανισμού και προέρχεται από τη βία του εξωτερικού κόσμου» (σελ. 94). Το τραύμα προέρχεται από εξωτερικά γεγονότα και συνδέεται με τις σχέσεις με το αντικείμενο. Το Εγώ κατακλύζεται από αβοηθησία και άγχος, όταν είναι ανώριμο και δεν μπορεί να μεταβολίσει τα ερεθίσματα. Το Εγώ για να αμυνθεί ταυτίζεται με τον επιτιθέμενο ενήλικα, επιτρέποντας στο παιδί να διατηρήσει μια αρκετά καλή εικόνα του θύτη, κυρίως αν αυτός είναι ο γονέας. Τα τραύματα προέρχονται όχι μόνο από σεξουαλική επίθεση, αλλά και από στέρηση αγάπης ή από εγκατάλειψη από τα πρωταρχικά αντικείμενα φροντίδας. Η τραυματική αντίδραση αναζωπυρώνεται στις νέες εμπειρίες ανεπάρκειας του αντικειμένου (σελ. 94-95).
Ο Winnicott θεωρεί ότι η μητέρα παίζει βασικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού. Αν η μητέρα αποτύχει στον ρόλο της, το βρέφος μπορεί να βιώσει την απειλή της ανυπαρξίας και του αφανισμού. Οι αποτυχίες της μητέρας λειτουργούν ως απειλές στην προσωπική ύπαρξη του Εαυτού. Ο Winnicott χρησιμοποιεί τον όρο ‘’ψευδής εαυτός’’ για να περιγράψει την αλλοτρίωση κατά την ανάπτυξη στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Πρόκειται για μια παραμόρφωση του Εγώ, όπου ο Ψευδής Εαυτός αντικαθιστά τον Αληθινό Εαυτό, ο οποίος έχει τραυματιστεί και δεν μπορεί να αποκαλυφθεί, για να μη πληγωθεί ξανά. Επομένως, το τραύμα συνδέεται με τον Ψευδή Εαυτό.
Πηγή:
Α. Ζαχαριά, Μ. Ματσουκά, Ν. Ταλούμη. 2024. «Η απώλεια και το πένθος στη δόμηση του ψυχισμού». Εκδόσεις Αρμός.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου