Ο πολιτισμός είναι ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τον τρόπο που βιώνουμε την καθημερινότητα και αντιμετωπίζουμε τις σχέσεις γύρω μας. Ατομικιστικές και συλλογικές κοινωνίες οδηγούν τα άτομα σε μια διαφορετική οπτική για τη ζωή, τους ανθρώπους και την επικοινωνία. Λειτουργούμε, σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, συμπεριφερόμαστε με διαφορετικό τρόπο…
Η Ting-Toomey μελέτησε την έννοια της αξιοπρέπειας και υποστήριξε ότι είναι σημαντική σε όλες τις κοινωνίες, αλλά υπάρχουν σημασιολογικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις ατομικιστικές και τις συλλογικές κοινωνίες.
Το κοινό χαρακτηριστικό που διέπει όλα τα πολιτισμικά περιβάλλοντα είναι ότι μας απασχολεί τόσο η ‘’θετική’’ όσο και η ‘’αρνητική’’ εικόνα.
«Ο όρος ‘’αρνητική εικόνα’’ αναφέρεται στην επιθυμία ενός ατόμου να γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα που απορρέουν από την αυτονομία του, ενώ ο όρος ‘’θετική εικόνα’’ αναφέρεται στην ανάγκη του ατόμου να γίνεται αποδεκτή η εικόνα που παρουσιάζει…» (σελ. 228). Οι Brown & Levinson υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι επιλέγουν να συνεργαστούν συνήθως για να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο για την εικόνα τους, δεδομένου ότι οι ανάγκες του κάθε μέρους σε επίπεδο αξιοπρέπειας μπορεί να πληγούν από τις πράξεις του άλλου μέρους. Η κάλυψη της ανάγκης για την κοινωνική εικόνα, για την αξιοπρέπεια αποτελεί ένα οικονομικό ζήτημα κατά την αλληλεπίδραση.
Ο όρος ‘’αξιοπρέπεια’’ είναι μια ευρεία έννοια που περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία της συμπεριφοράς που θεωρούνται σημαντικά για τη φροντίδα μιας σχέσης ή για την αποτροπή της διακοπής της. Είναι μια έννοια που συνδέεται με τον όρο ‘’ευγένεια’’, καθώς οι μη ευγενικές συμπεριφορές απειλούν την αξιοπρέπεια του ίδιου του μη ευγενικού ατόμου και του αποδέκτη της μη ευγενικής συμπεριφοράς. «Η θεωρία της ευγένειας έχει ως σκοπό να εξηγήσει τις διαφορετικές εκφάνσεις της στρατηγικής, τόσο λεκτικές όσο και μη λεκτικές, την οποία χρησιμοποιούν τα άτομα για να μεταδώσουν τον κατάλληλο βαθμό ευγένειας» (σελ. 228).
Οι ομιλητές που χρησιμοποιούν μηνύματα σεβασμού προς τον άλλο αξιολογούνται ως πιο συμπαθητικοί, ως άνθρωποι που μπορούν να ασκήσουν μεγαλύτερη επιρροή στους άλλους και ως λιγότερο κυριαρχικοί.
«Σύμφωνα με τη θεωρία της ευγένειας, η ευγένεια του ομιλητή σε παγκόσμιο επίπεδο αυξάνει ανάλογα με τη δύναμη που ασκεί ο στόχος στον ομιλητή, την κοινωνική απόσταση του στόχου από τον ομιλητή και με τον βαθμό επιβολής που ασκεί ο ομιλητής στον στόχο» (σελ. 229).
Μέσα από έρευνες έχει βρεθεί ότι σε διαφορετικούς πολιτισμούς, τα άτομα διαφοροποιούν την ευγένεια της συμπεριφοράς τους προς τους άλλους ανάλογα με την ίδια τη σχέση και τις μεταβλητές που συνδέονται με το περιεχόμενο της επικοινωνίας. Το ενδιαφέρον να ικανοποιηθεί η ανάγκη διατήρησης της αξιοπρέπειας και των δύο μερών επιτρέπει να προχωρήσει η αλληλεπίδραση.
Στους ατομικισμούς πολιτισμούς, η έννοια του προσώπου εστιάζεται πρωταρχικά στο εγώ, το οποίο ενδιαφέρεται να γίνουν ορατές οι θετικές ιδιότητές του, ενώ οι αρνητικές να καλυφθούν ή να μη ληφθούν υπόψη.
Ο Goffman επικεντρώθηκε σε διαδικασίες που ονομάζει ‘’facework’’, που αφορούν την αποφυγή της απώλειας της αρνητικής εικόνας. Σε συλλογικές κοινωνίες, η Ting-Toomey υποστηρίζει ότι ο κυριότερος στόχος είναι η διατήρηση της αρμονίας και όπου αυτός ο στόχος επιτυγχάνεται, η θετική εικόνα διαφυλάσσεται. Όταν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης, το ζήτημα δεν είναι να μην έρθει σε δύσκολη θέση το ‘’εγώ’’, αλλά ότι ‘’εμείς’’ χρειάζεται να αποτρέψουμε αυτόν τον κίνδυνο αποκωδικοποιώντας εγκαίρως τα σημεία της έμμεσης επικοινωνίας, ούτως ώστε να αποφευχθεί η κατάσταση σύγκρουσης.
Επομένως, σε ατομικιστικούς πολιτισμούς, πολλά άτομα προσπαθούν να μη φέρουν τους άλλους σε δύσκολη θέση αλλά για λόγους διαφορετικούς από αυτούς των ατόμων που προέρχονται από συλλογικούς πολιτισμούς. Ακόμη και σε πολιτισμούς που η αξιοπρέπεια είναι ιδιαίτερα σημαντικό μέλημα, φαίνεται ότι υπάρχουν διαφορές ως προς τις στρατηγικές μέσα από τις οποίες αυτή διαφυλάσσεται.
Για παράδειγμα, στην Ιαπωνία, εάν γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι δεν θα είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε μια υποχρέωση, θα προστατεύσουν την αξιοπρέπειά τους απολογούμενοι, ενώ στην Κίνα θα προσπαθήσουν να τονώσουν την εικόνα τους και θα υποσχεθούν βοήθεια, ακόμη και αν δεν πρόκειται να ανταποκριθούν.
Επίσης, οι Αμερικανοί χρησιμοποιούν την αυτοαπόδοση, δηλαδή την προσωπική ανάληψη ευθύνης κυρίως ως τρόπο προστασίας της αξιοπρέπειας του άλλου, ενώ οι Ιάπωνες δε συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο, καθώς ασχολούνται λιγότερο με τις δικές τους ή του άλλου τις ανάγκες σε επίπεδο αρνητικής εικόνας.
Πηγή:
Smith, Peter & Bond, Michael Harris. (2011). Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.
Κουραβάνας Νίκος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου