Κάνοντας όνειρα με μάτια «ανοιχτά»…

"Τι κρίμα για σένα, αν πιστεύεις ότι υπάρχει μόνο ό,τι μπορεί να μετρηθεί στατιστικά. Πραγματικά σε λυπάμαι αν διευθύνει τη ζωή σου μόνο αυτό που μπορεί να μετρηθεί, γιατί εμένα με κεντρίζει το απροσμέτρητο. Με κεντρίζουν τα όνειρα, όχι μόνο αυτό που είναι μπροστά μου. Δε δίνω δεκάρα γι' αυτό που βρίσκεται μπροστά μου. Αυτό το βλέπω. Αν θέλεις να περάσεις τη ζωή σου μετρώντας το, είναι δικαίωμά σου, εμένα όμως με ενδιαφέρει αυτό που βρίσκεται πιο έξω. Υπάρχουν τόσα που δε βλέπουμε, δεν πιάνουμε, δε νιώθουμε, δεν καταλαβαίνουμε. Υποθέτουμε πως η πραγματικότητα είναι αυτό το κουτί που μας βάλανε μέσα, κι όμως σας βεβαιώνω πως δεν είναι έτσι. Ανοίξτε την πόρτα κάποτε και κοιτάξτε τι υπάρχει έξω. Το όνειρο του σήμερα θα είναι η πραγματικότητα του αύριο. Κι όμως έχουμε ξεχάσει να ονειρευόμαστε."
~ Λέο Μπουσκάλια / Να ζεις, ν' αγαπάς και να μαθαίνεις

Έχουμε ξεχάσει να ονειρευόμαστε ή έχουμε απογοητευτεί από τα όνειρά μας και φοβόμαστε ακόμη κι αυτά να μην μας προδώσουν, να μην μας εγκαταλείψουν, να μην μας πληγώσουν ή και να μην μας παραπλανήσουν; Μήπως σκεφτόμαστε καλύτερα χωρίς όνειρα παρά με ανεκπλήρωτα όνειρα; Τουλάχιστον να μην πληγωνόμαστε ούτε από αυτά; 

Όμως, μπορούμε να ζούμε χωρίς να κάνουμε όνειρα; Τα όνειρα είναι το οξυγόνο της ζωής μας, συμβάλλουν στην ανάπτυξη του εαυτού μας, χαράσσουν την προσωπική μας πορείας… είναι το κίνητρο για στόχους και για ζωή… Χωρίς όνειρα δεν μπορούμε πουθενά να φτάσουμε, δεν κάνουμε βήματα, δεν προχωράμε, δεν ζούμε… 

Υπάρχουν στιγμές που δεν μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη ούτε στα όνειρά μας με τη σκέψη ότι κάποια στιγμή θα βιώσουμε την απογοήτευση της μη πραγματοποίησής τους. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στα όνειρα ουσιαστικά είναι μια έλλειψη εμπιστοσύνης στον ίδιο μας τον εαυτό. Πώς μπορούμε να πιστέψουμε σε ένα δημιούργημα δικό μας –το όνειρο- όταν έχουμε μάθει διαρκώς να αμφισβητούμε τον εαυτό μας; 

Είναι σημαντικό να κάνουμε όνειρα, να πιστεύουμε στα όνειρά μας, αρκεί τα όνειρα να μην μένουν πάντα μόνο στη σφαίρα της φαντασίας μας… Τα όνειρα θα πρέπει να λειτουργούν ως κίνητρα για δράση, ως το ερέθισμα που θα μας οδηγήσει στην πράξη κι επομένως στην απόκτηση νέων εμπειριών. Τα όνειρα είναι το μέσο για την πραγματικότητα αρκεί να μην χαθούμε μέσα στον κόσμο των ονείρων αγνοώντας την πραγματικότητα.

Επομένως,

κάνε τη ζωή σου ένα όνειρο και το όνειρό σου πραγματικότητα.

Antoin de Saint-Exupéry

Εξάλλου,

στα όνειρα δεν χρειάζονται εξηγήσεις

Ashleigh Brilliant

Και…

Αν μια μικρή ονειροπόληση είναι επικίνδυνη, η θεραπεία δεν είναι να ονειρευόμαστε λιγότερο, αλλά να ονειρευόμαστε περισσότερο, να ονειρευόμαστε όλη την ώρα…

Marcel Proust

Κι ας μην ξεχνάμε ότι

τα όνειρα είναι οι σημερινές απαντήσεις στις αυριανές ερωτήσεις…

Edgar Cayce

Τριχοτιλλομανία

Η τριχοτιλλομανία είναι μια διαταραχή που πλέον εντάσσεται στις ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές, ενώ μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν διαταραχή παρόρμησης. Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της και πως εκδηλώνεται;

Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενο τράβηγμα των μαλλιών ή τριχών από διάφορα μέρη του σώματος με αποτέλεσμα την απώλεια αυτών, που μπορεί να είναι σε ορατά ή μη σημεία του σώματος. Το άτομο κάνει διαρκώς προσπάθειες να μειώσει ή να σταματήσει τη συμπεριφορά αυτή, χωρίς όμως να τα καταφέρνει. Η συμπεριφορά του τραβήγματος προκαλεί συναισθήματα δυσφορίας και έκπτωση ως προς τη λειτουργικότητά του στον κοινωνικό, επαγγελματικό ή κάποιο άλλο τομέα. Το τράβηγμα και η απώλεια των μαλλιών δεν οφείλεται σε ιατρική κατάσταση ή σε κάποια άλλη ψυχιατρική διαταραχή (DSM-5). Οι περιοχές από τις οποίες το άτομο μπορεί να τραβάει τις τρίχες του πιο συχνά είναι τα μαλλιά του κεφαλιού, τα φρύδια, οι βλεφαρίδες, το πρόσωπο, τα χέρια, τα πόδια, οι μασχάλες ή το εφηβαίο. Επίσης, μπορεί να τραβά τις τρίχες από άλλους ανθρώπους, ή από κούκλες, κατοικίδια ζώα και υλικά με τρίχες, όπως είναι τα χαλιά (Franklin et al., 2008. Flessner et al., 2008). 

Η ηλικία έναρξης της διαταραχής τοποθετείται στην παιδική ή εφηβική ηλικία, στις περισσότερες περιπτώσεις, ενώ μπορεί να διαρκέσει χρόνια παρουσιάζοντας εξάρσεις και υφέσεις. Κατά την παιδική ηλικία θεωρείται ότι γίνεται πιο έντονη στην ηλικία των 5-8 ετών και κατά την εφηβεία στην ηλικία των 13-14 ετών. Το κάθε επεισόδιο μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά έως λίγες ώρες της ημέρας (Christenson & Mansueto, 1999).

Η συμπεριφορά αυτή του ατόμου μπορεί να γίνεται με αυτόματο τρόπο, χωρίς να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής του ατόμου. Το άτομο δηλαδή εκείνη τη στιγμή έχει μειωμένη αίσθηση του υποκειμενικού ελέγχου. Ακόμη, μπορεί να εμφανίζεται σε καταστάσεις που το άτομο βιώνει έντονο άγχος και ψάχνει τρόπους εκτόνωσης. Όμως, μπορεί να πρόκειται για μια στοχευμένη πράξη, στην οποία το άτομο προχωρά για να μειώσει τα δυσάρεστα συναισθήματα έντασης ή διέγερσης που νιώθει ή να αντλήσει ικανοποίηση, ανακούφιση ή και ευχαρίστηση μέσα από αυτή την πράξη. Ενδέχεται να είναι κι ένας τρόπος να βγει το άτομο από την ανία που νιώθει κάποιες φορές, ένας τρόπος χαλάρωσης ή και ένας τρόπος να προκαλέσει ένα είδος διέγερσης στον εαυτό του (Flessner et al., 2008).

Το άτομο εκτός από το τράβηγμα των μαλλιών/ τριχών εμφανίζει ένα σύνολο από τελετουργικές συμπεριφορές που συνδέονται με την ενασχόλησή του με τις τρίχες, όπως χάιδεμα της τρίχας με τα χείλια, γλείψιμο ή μάσημα των τριχών ή κατάποση αυτών, τοποθέτηση των τριχών με συγκεκριμένο τρόπο ή στη σειρά, αναζήτηση συγκεκριμένων τριχών που δεν τις θεωρεί υγιείς και πρέπει να τις καταστρέψει, έντονο άγγιγμα, χτένισμα, στριφογύρισμα ή πιάσιμο των μαλλιών (Duke et al., 2010).

Οι επιπτώσεις της τριχοτιλλομανίας είναι εμφανείς σε σωματικό επίπεδο. Εκτός από την απώλεια των τριχών, καταστρέφεται ο θύλακας της τρίχας, επηρεάζοντας και τις καινούργιες τρίχες που θα βγουν, ενώ μπορεί να εμφανιστούν μολύνσεις ή ερεθισμοί στο δέρμα. Συνήθως, το άτομο προσπαθεί να κρύψει τη συμπεριφορά του από το περιβάλλον, καθώς νιώθει αμηχανία ή ντροπή για αυτή. Η τριχοτιλλομανία συνδέεται με αυξημένα επίπεδα κινητικότητας του ατόμου (Franklin et al., 2008), ενώ τα άτομα που πάσχουν από τριχοτιλλομανία θεωρείται ότι βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση διαταραχών διάθεσης ή διαπροσωπικών προβλημάτων. Ακόμη, παρουσιάζουν δυσκολίες ή αποφυγή εμπλοκής σε δημόσιες ή κοινωνικές δραστηριότητες, ενώ νιώθουν μη ελκυστικά, νιώθουν ντροπή και θλίψη, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση ή τάσεις μυστικοπάθειας (Townsley Stemberger et al., 2000).

Στο πλαίσιο της θεραπείας, με τη χρήση γνωσιακής- συμπεριφορικής παρέμβασης, είναι σημαντικό το άτομο να αναγνωρίσει τα ερεθίσματα που συνδέονται με την επιθυμία ή με το τράβηγμα των τριχών, καταγράφοντας τα επεισόδια του τραβήγματος. Επίσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν υποκατάστατα για τη συνήθεια της κινητικής συμπεριφοράς του ατόμου, όπως μπαλάκι αντι-στρες και σφίξιμο της γροθιάς. Είναι σημαντικό να μειωθούν και τα επίπεδα άγχους του ατόμου, αλλά και να βρεθούν δραστηριότητες και πράγματα από τα οποία αντλεί ικανοποίηση και ευχαρίστηση το άτομο. Η γνωσιακή- συμπεριφορική θεραπευτική παρέμβαση έχει βρεθεί ότι είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση της τριχοτιλλομανίας (Bloch et al., 2007).

 

Βιβλιογραφία

Bloch, M.H., Landeros- Weisenberger, A., Dombrowski, P., Kelmendi, B., Wegner, R., Nudel, J., Pittenger, C., Leckman, J.F., & Coric, V. (2007). Systematic review: Pharmacological and behavioral treatment for trichotillomania. Biological Psychiatry, 62 (8), 839- 846.

Christenson, G.A., & Mansueto, C.S. (1999). Trichotillomania: Descriptive characteristics and phenomenology. In D.J., Stein, G.A. Christenson & E. Hollander (Eds.), Trichotillomania. American Psychiatric Press.

Duke, D.C., Keeley, M.L., Geffken, G.R., & Strorch, E.A. (2010). Trichotillomania: A current review. Clinical Psychology Review, 30 (2), 181- 193.

Flessner, C.A., Conelea, C.A., Woods, D.W., Franklin, M.E., Keuthen, N.J., & Cashin, S.E. (2008). Styles of pulling in trichotillomania: Exploring differences in symptom severity, phenomenology, and functional impact. Behaviour Research and Therapy, 46 (2), 345- 357.

Franklin, Μ.Ε., Flessener, C.A., Woods, D.W., Meuthen, N.J., Piacentini, J.C., Moore, P., Stein, D., Cohen, S.B., & Wilson, M.A. (2008). The child and adolescent trichotillomania impact project: Descriptive psychopathology, comorbidity, functional impairment, and treatment utilization. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 29 (6), 493- 500. 

Townsley Stemberger, R.M., Thomas, A.M., Mansueto, C.S., & Gaardner Carter, J. (2000). Personal toll of trichotillomania: Behavioral and interpersonal sequelae. Journal of Anxiety Disorders, 14 (1), 97- 104.

Αποθησαυρισμός

«Δεν μπορώ να πετάξω τίποτα… ακόμη και τα πιο άχρηστα αντικείμενα δυσκολεύομαι να τα αποχωριστώ γιατί νιώθω ένα συναισθηματικό δέσιμο μαζί τους ή πιστεύω ότι κάπου θα μου φανούν χρήσιμα»…

Πόσα άχρηστα αντικείμενα μπορούμε να μαζέψουμε, νιώθοντας ότι μας είναι δύσκολο να τα αποχωριστούμε; Πόσα αντικείμενα τα κρατάμε με τη σκέψη ότι κάποια στιγμή θα τα χρησιμοποιήσουμε; Και… τι γίνεται όταν δεν μπορούμε να πετάξουμε ούτε τις άδειες συσκευασίες αντικειμένων; Περιοδικά, εφημερίδες, παλιά και φθαρμένα ρούχα, κουτάκια και οτιδήποτε πέσει στα χέρια μας… Η σκέψη είναι μία: κι αν κάποια μέρα το χρειαστώ που θα το βρω, καλύτερα να το κρατήσω, ποτέ δεν ξέρεις την αξία ή τη χρησιμότητα ενός αντικειμένου όσο κι αν αυτή τη στιγμή δεν μου χρησιμεύει σε κάτι. Το αποτέλεσμα είναι ένα σπίτι και κάθε άλλος διαθέσιμος χώρος γεμάτος με άχρηστα πράγματα, που κάνει ασφυκτικό το χώρο και κατ’ επέκταση τη ζωή μας. Πώς αντιδρά το άτομο όταν έρχεται αντιμέτωπο με την ανάγκη να αποχωριστεί αντικείμενα φαινομενικά άχρηστα; Θυμίζει λίγο χαρακτηριστικά ρακοσυλλέκτη αυτή η κατάσταση, θα μπορούσε όμως να είναι μια διαταραχή;

Υπάρχει μια διαταραχή με τα παραπάνω χαρακτηριστικά που εντάσσεται στο ιδεοψυχαναγκαστικό φάσμα: ο αποθησαυρισμός (hoarding). Πρόκειται για μια διαταραχή που φέρει κοινά χαρακτηριστικά με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, όπως ιδεοληψίες –επαναλαμβανόμενες σκέψεις- και καταναγκασμούς –επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Το άτομο εμφανίζει δηλαδή κάποιες σκέψεις και συμπεριφορές που αφορούν τη συγκέντρωση αντικειμένων που δεν έχουν κάποια χρησιμότητα για το ίδιο. 

Ο αποθησαυρισμός είναι μια ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή που συνδέεται με μια συμπεριφορά αποφυγής, που ενέχει στοιχεία αναποφασιστικότητας και τελειομανίας. Το άτομο στην προσπάθειά του να αποφύγει να ξεκαθαρίσει το σπίτι από τα άχρηστα αντικείμενα οδηγείται στη συσσώρευση αντικειμένων, τα οποία εν τέλει μπορεί να μην χρησιμοποιήσει και ποτέ. Το ίδιο θεωρεί ότι για οποιαδήποτε περίπτωση θα μπορεί να έχει το κατάλληλο αντικείμενο, νιώθοντας ασφάλεια μέσα στην υπερσυσσώρευση αντικειμένων.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του ατόμου είναι να κουβαλά μαζί του πολλά πράγματα, στις τσέπες, τα πορτοφόλια, τις τσάντες και το αυτοκίνητο. Η συσσώρευση αντικειμένων δεν απαιτεί την απόφαση του ατόμου να πετάξει κάτι, πράξη που θα μπορούσε να του προκαλέσει άγχος, με τη σκέψη ότι ενδεχομένως πετάξει κάτι που αργότερα θα του είναι χρήσιμο. Επίσης, το άτομο δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα συναισθήματα που του προκαλεί ο αποχωρισμός αντικειμένων. Συνήθως, εμφανίζει έντονο άγχος ή και σύγχυση, καθώς σκέφτεται ότι μπορεί να πετάξει κάτι που τελικά είναι χρήσιμο, ενώ μπορεί να εκδηλώσει εκνευρισμό ή πτώση της διάθεσής του όταν δέχεται κριτικές ή συμβουλές από το περιβάλλον σχετικά με τα αντικείμενα που συλλέγει. 

Θεωρεί ότι οι άλλοι είναι παράλογοι ή υπερβολικοί στα σχόλια τους και ο ίδιος δεν βλέπει τη συμπεριφορά του ως προβληματική. Η συμπεριφορά αυτή δημιουργεί προβλήματα όχι μόνο στο ίδιο το άτομο αλλά και στο στενό περιβάλλον του, καθώς η συσσώρευση αντικειμένων δημιουργεί ένα ανθυγιεινό περιβάλλον (χώρος μικροβίων και σκόνης), ή και ένα επικίνδυνο περιβάλλον (αυξημένη πιθανότητα πυρκαγιάς). Ακόμη, έχει συναισθηματικές, κοινωνικές, οικονομικές ή και νομικές επιπτώσεις. Το άτομο μπορεί να ξοδεύει πολλά χρήματα ή να εμπλακεί και σε παρανομίες ώστε να εξασφαλίσει περισσότερα αντικείμενα. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται συνήθως στην ποσότητα και όχι στην ποιότητα των αντικειμένων. Τα πιο συνηθισμένα αντικείμενα που συγκεντρώνουν τα άτομα είναι εφημερίδες, περιοδικά, χάρτινες και πλαστικές τσάντες, διαφόρων ειδών κουτιά, φωτογραφίες, ρούχα, φαγώσιμα και οικιακό εξοπλισμό. Το σπίτι καταλήγει να μην εξασφαλίζει τις βασικές συνθήκες διαβίωσης, ενώ συνήθως δεν είναι σε κατάσταση να δεχτεί επισκέψεις.  

Τα βασικά συμπτώματα, σύμφωνα με τον ADAA (Anxiety and Depression Association of America*) είναι τα εξής:

• Έλλειψη ικανότητας για απομάκρυνση- πέταμα αντικειμένων
• Έντονο άγχος όταν γίνονται προσπάθειες για ξεκαθάρισμα αντικειμένων
• Μεγάλη δυσκολία για κατηγοριοποίηση ή οργάνωση αντικειμένων
• Έλλειψη αποφασιστικότητας σχετικά με τα αντικείμενα που πρέπει να πεταχτούν
• Έντονη ανησυχία για τα αντικείμενα που κατέχει το άτομο ή το χώρο στον οποίο βρίσκονται
• Έλλειψη εμπιστοσύνης ή και υποψίες για τη μεταχείριση των αντικειμένων του από άλλα άτομα
• Καταναγκαστικές σκέψεις και πράξεις: φόβος ότι θα του εξαφανίσουν τα αντικείμενα, που στο μέλλον ενδέχεται να τα χρειαστεί.
• Λειτουργικές δυσλειτουργίες: η συμπεριφορά αυτή καθιστά το άτομο μη λειτουργικό, καθώς χαρακτηρίζεται από απώλεια του ελεύθερου χώρου στον οποίο ζει, κοινωνική απομόνωση, οικογενειακά ή συζυγικά προβλήματα, οικονομικές δυσκολίες και προβλήματα υγείας.

Μέσα από τη συσσώρευση αντικειμένων το άτομο καλύπτει την ανάγκη του να νιώθει ότι έχει τον έλεγχο. Γενικότερα, το άτομο αναζητά την αίσθηση του ελέγχου και μέσα από τον έλεγχο των πραγμάτων που συγκεντρώνει νιώθει ότι τον κερδίζει, εξασφαλίζοντας ασφάλεια. Συνήθως, η συσσώρευση αντικειμένων συνοδεύεται από μια καταναγκαστική τάση για ψώνια, με αποτέλεσμα συχνά το άτομο να ξεπερνά τα όρια των καρτών του και να υπερχρεώνεται ή μπορεί να είναι μια καταναγκαστική τάση για αγορά μοναδικών ή ιδιαίτερα ακριβών αντικειμένων. Ωστόσο, για ορισμένα άτομα μπορεί να είναι μια χωρίς έξοδα καταναγκαστική συμπεριφορά, συγκεντρώνοντας κυρίως πράγματα που βρίσκουν δωρεάν, όπως εφημερίδες (free press), ενημερωτικά φυλλάδια και διαφημιστικούς καταλόγους.  

Ο αποθησαυρισμός μπορεί να είναι σύμπτωμα άλλης διαταραχής, όπως της ψυχαναγκαστικής διαταραχής, της ψυχαναγκαστικής διαταραχής της προσωπικότητας, της κατάθλιψης ή της ελλειμματικής προσοχής/ υπερκινητικότητας. Επίσης, μπορεί να είναι σύμπτωμα της άνοιας, της ψύχωσης, του αυτισμού και της νοητικής υστέρησης. Ωστόσο, μπορεί να αποτελεί και μη ψυχιατρική διαταραχή. 

Ο καθορισμός του αποθησαυρισμού ως μια διαταραχή εξαρτάται από το βαθμό της συγκέντρωσης αντικειμένων και τα επίπεδα λειτουργικότητας του ατόμου. Η συσσώρευση αντικειμένων δεν οφείλεται στην τεμπελιά ή τον αδύναμο χαρακτήρα του ατόμου. Σε ένα μεγάλο ποσοστό θεωρείται κληρονομική, καθώς έχει παρατηρηθεί σε περισσότερα από ένα άτομα της ίδιας οικογένειας. Μη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου ή βλάβες στον εγκέφαλο ενοχοποιούνται για την εμφάνιση της συγκεκριμένης διαταραχής. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από βλάβη του εγκεφάλου, όπως εγκεφαλικό, εγχείριση, τραυματισμό ή μόλυνση. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της διαταραχής παίζουν και οικογενειακές εμπειρίες και ψυχολογικοί/ συναισθηματικοί παράγοντες.

Για την αντιμετώπιση της διαταραχής μπορεί να εφαρμοστεί γνωσιακή- συμπεριφοριστική παρέμβασης, που χρησιμοποιεί τεχνικές για μείωση των υπερβολικών φόβων του ατόμου για λήψη αποφάσεων, απώλεια σημαντικών αντικειμένων, απομάκρυνση άχρηστων αντικειμένων και οργάνωση των αντικειμένων που αποθηκεύει το άτομο, σε χώρους που δεν θα τα βλέπει**. 

Βιβλιογραφία

* http://www.adaa.org/understanding-anxiety/obsessive-compulsive-disorder-ocd/hoarding-basics. Hoarding: The basics. Anxiety and Depression Association of America.

**http://psychiatry.ucsd.edu/OCD_hoarding.html. Compulsive Hoarding - UCSD Department of Psychiatry.