Η προσφορά του γονιού στο παιδί

Όποια και αν είναι τα χαρακτηριστικά της οικογένειας, όπως και αν έχει διαμορφωθεί η οικογενειακή ζωή και όποιες και αν είναι οι σχέσεις μεταξύ των γονιών, οι γονείς έχουν σταθερά τον ρόλο του γονιού.

Ο ρόλος του γονιού είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την ανάπτυξη του παιδιού. 

«Η καλύτερη προσφορά που μπορεί να κάνει κάθε γονιός στα παιδιά του είναι να λειτουργεί ως ένα καλό και θετικό μοντέλο ταύτισης. Όταν ο γονιός επιδιώκει ο ίδιος να είναι καλά, λύνοντας όσο γίνεται πιο ικανοποιητικά τα προβλήματα και τις δυσκολίες που παρουσιάζει η κάθε κατάσταση, όταν καταφέρνει να βρει έναν τρόπο ύπαρξης και λειτουργίας που ανταποκρίνεται στις επιθυμίες και τις προσδοκίες του, όταν βάλει τάξη αλλά και χαρά στον δικό του κόσμο, όταν, με απλά λόγια, του αρέσει ο τρόπος που ζει και χαίρεται τη ζωή του, τότε τα μηνύματα που, συνειδητά και ασυνείδητα, περνάει στα παιδιά του δημιουργούν σε αυτά το πιο εύφορο έδαφος για μια δική του επιτυχημένη ψυχοκοινωνική εξέλιξη. Το θετικό πρότυπο που είναι σε θέση να προβάλει ένας γονιός στα παιδιά του είναι, πράγματι, το πιο ανεκτίμητο δώρο που μπορεί να τους προσφέρει» (σελ. 160).

Οι γονείς μέσα από την αλληλεπίδραση με τα παιδιά τους δοκιμάζονται διαρκώς. Μέσα από το μεγάλωμα των παιδιών οι γονείς ξαναπερνούν από τα αναπτυξιακά στάδια που και οι ίδιοι είχαν περάσει, βιώνοντας και πάλι τις σχέσεις που είχαν με τους δικούς τους γονείς και τις συμπεριφορές που οι ίδιοι είχαν τότε. Μια περίοδος που οι γονείς δοκιμάζονται ιδιαίτερα είναι η εφηβεία…

«Με τα πρώτα σκιρτήματα της εφηβείας των παιδιών τους όμως, οι γονείς μπαίνουν σε μια φάση απόγνωσης- την οποία όσοι είχαν ή έχουν παιδιά σε αυτή την ηλικία μπορούν να βεβαιώσουν. Βλέπουν τα παιδιά τους να γίνονται δύσκολα, ατίθασα και να απομακρύνονται από την οικογένεια για χάρη των ομάδων ή των συμμοριών, που τους χαρίζουν την αίσθηση μιας ελκυστικής ταυτότητας.

Τα βλέπουν επίσης να επιδιώκουν με χίλιους τρόπους να ανεξαρτητοποιηθούν όχι μόνο από τη φυσική παρουσία των γονιών τους, αλλά και από την αγάπη τους ακόμα, όταν αυτή γίνεται εμπόδιο για την κατάκτηση του μέλους που τα σαγηνεύει.

Τα χρόνια περνούν οι έφηβοι γίνονται άντρες και γυναίκες (οι γονείς όμως επιμένουν να τους θεωρούν ακόμα παιδιά) και στρέφονται όλο και περισσότερο προς άλλα σχέδια ζωής και προς καινούργιες αγάπες. Κι αν μερικοί γονείς μένουν εκεί, σαν με άδεια χέρια, αναπολώντας τη σχέση που είχαν με τα παιδιά τους τον παλιό καλό καιρό που ήταν μικρά και δικά τους, είναι γιατί τα αγάπησαν περισσότερο για αυτό που τους ήταν παρά για αυτό που πραγματικά ήταν και ακόμα είναι.

Μία μέρα οι σημερινοί έφηβοι θα γίνουν και αυτοί γονείς και τα παιδιά τους θα φτάσουν και αυτά στην εφηβεία. Αλλά απ’ ότι φαίνεται, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει στη συνηθισμένη ροή των πραγμάτων» (σελ. 181-182).

«Σύμφωνα με τους νόμους της επανάληψης και έτσι όπως λειτουργούν τα πράγματα από γενιά σε γενιά θα επαναλάβουν και αυτοί, με τη σειρά τους, όσα έχουν εγγραφεί στη μνήμη τους και, συνειδητά ή ασυνείδητα, θα αναπαραγάγουν τις στάσεις και τις αντιδράσεις που χαρακτήριζαν τις συμπεριφορές των γονιών.

Φαντάζονται ότι η ανατροφή των παιδιών είναι εύκολη υπόθεση και ότι δεν χρειάζονται ούτε ιδιαίτερες γνώσεις, ούτε ιδιαίτερη προϋπηρεσία, αφού, όπως λένε, το να είσαι γονιός δεν είναι δα και κανένα επάγγελμα» (σελ. 177)

 

Πηγή 

Γεωργίου- Νίλσεν, Μ. 2002. Η τέχνη να είσαι γονιός. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Μια καινούργια ανάγνωση του λαϊκισμού. Ψυχανάλυση και Πολιτική»

«Η επιστροφή του λαϊκισμού θέτει το ερώτημα τι είναι ένας ‘’λαός’’ και εξετάζει την κατασκευή και τους αμυντικούς μηχανισμούς αυτού του λαού με βάση τις ταυτοτικές αξίες που αυτός προασπίζεται. 

 

Το βιβλίο προσφέρει μια ανάγνωση της έννοιας της ταυτότητας σε σχέση με εκείνη του πολιτικού υποκειμένου, ο ορισμός της οποίας στηρίζεται στο υποκείμενο της ψυχανάλυσης. Είναι αναμφίβολο ότι έχουμε έναν πόλεμο ταυτοτήτων. Η επιστροφή στην ψυχολογία των μαζών γίνεται απαραίτητη για να μπορέσουμε να συλλάβουμε το ζήτημα του πλήθους με ή χωρίς ηγέτη, πολλώ μάλλον σήμερα που γινόμαστε εκ νέου μάρτυρες της συμμαχίας του φιλελευθερισμού με αυταρχικά καθεστώτα ν την ώρα θα προσδοκούσαμε την ανάπτυξη μιας φιλοσοφίας, της ευτυχίας και της ατομικιστικής απόλαυσης» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Κάποιοι σύγχρονοι στοχαστές επιχείρησαν να διαμορφώσουν μια ανανεωμένη σκέψη πάνω στην πολιτική, έχοντας ως αφετηρία μια επιστροφή στην ψυχανάλυση. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ο Ερνέστο Λακλάου, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ και η Τζούντιθ Μπάτλερ. Να θυμίσουμε ότι οι παραπάνω συγγραφείς συμμετείχαν σε μια πολύ πλούσια ανταλλαγή απόψεων σε ένα βιβλίο με τίτλο ‘Contingency, Hegemony, Universality: Contemporary Dialogues on the left’’,  όπου μπορούμε να παρακολουθήσουμε τους διαφορετικούς τρόπους ανάγνωσης της Αριστεράς στις μέρες μας. Για τους παραπάνω συγγραφείς, το ζήτημα του υποκειμένου στην ψυχανάλυση είναι θεμελιώδες για τη μελέτη του πολιτικού υποκειμένου. Μπορούμε να πούμε ότι η ψυχανάλυση είναι ο προνομιακός συνομιλητής των στοχαστών αυτών, οι οποίοι βρίσκονται στο προσκήνιο της τρέχουσας πολιτικής σκέψης» (από τον πρόλογο του βιβλίου).

«Γιατί όλοι αυτοί οι λαϊκισμοί;

Το ερώτημα ‘γιατί όλοι αυτοί οι λαϊκισμοί;’ Εκφράζει τη σύγχυσή μας μπροστά στη λαϊκιστική ρητορική που έχει πλέον αρχίσει να διέπει όλους σχεδόν τους πολιτικούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων κι εκείνων ακόμη που δεν εκφέρονται από λαϊκιστές ηγέτες. Όχι μόνο ο Ντόναλντ Τραμπ ή η Μαρίν Λε Πεν, ηγέτες ξεκάθαρα λαϊκιστές, αλλά επίσης, σε ότι αφορά τα γαλλικά συμφραζόμενα, ο Εμμανουέλ Μακρόν και ο Νικολά Σαρκοζύ, που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν εξίσου λαϊκιστές, καταφεύγουν ενίοτε κι αυτοί σε λαϊκιστικές διατυπώσεις. Μιλώντας πάντα για τη Γαλλία, μπορούμε επιπλέον να προσθέσουμε  τον Ζαν-Λυκ Μελανσόν από τον χώρο της αριστεράς. Οφείλουμε πράγματι να επισημάνουμε στην πολιτική θεωρία την προσπάθεια περιγραφής ενός φαινομένου αριστερού λαϊκισμού» (σελ. 60).

«Ποια θα μπορούσε να είναι μια μη παθολογική μορφή της δημοκρατίας; Στο Τοτέμ και ταμπού ο Φρόυντ μας δίνει μια ιδέα του τι μπορεί να είναι ένας λαός από δημοκρατική σκοπιά: αδερφοί συνένοχοι στον φόνο του πατέρα τους. Η εκδοχή της δημοκρατίας που μας παρουσιάζει δεν φαντάζει και τόσο αβίωτη, καθώς η ενοχή δεν είναι το χειρότερο μέσο για την εξημέρωση των ηθών. Άλλωστε μας επιτρέπει να ζούμε σε ισότητα. Ο Φρόυντ μας θυμίζει μάλιστα ότι πρόκειται για την αρχή του κοινωνικού συμβολαίου. Η ενοχή μας επιτρέπει να ζούμε σε ισότητα χωρίς να έχουμε ανάγκη μας κάθετη εξουσία, δεδομένου ότι αυτή έχει καταρριφθεί, δείχνοντας επομένως ταυτόχρονα σεβασμό στη συμβολική λειτουργία του ειρηνοποιού τρίτου  μέρους» (σελ. 65).

 

Πηγή:

Christian Hoffmann & Joel Birman. 2020. Μια καινούργια ανάγνωση του λαϊκισμού. Ψυχανάλυση και Πολιτική. Εκδόσεις Πλέθρον.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Η τέχνη να είσαι γονιός»

Της Μυρτούς Γεωργίου- Νίλσεν

 

«Μέσα στη σιωπή και την ασφάλεια της μήτρας, ο άνθρωπος που θα γεννηθεί υφαίνει το νήμα της μελλοντικής του μνήμης…

Κάπως έτσι αρχίζει η ιστορία κάθε ανθρώπου.

 

Και από την πρώτη μέρα που θα έρθει στον κόσμο, οι γονείς του αναλαμβάνουν να τον φροντίσουν και να τον προφυλάξουν από κάθε ενδεχόμενο κίνδυνο. Με τον καιρό θα μεγαλώσει, θα ενηλικιωθεί και, ενώ ίσως ακόμα θα αποζητά για τον εαυτό του στήριγμα και προστασία, θα του συμβεί- ηθελημένα ή αθέλητα- να γίνει και ο ίδιος γονιός.

Πώς θα φροντίσεις τότε τα δικά του παιδιά; Τι θα κάνει όταν αυτά δεν θέλουν να πάνε για ύπνο; Όταν αρνούνται να φάνε ή δυσανασχετούν με το σχολείο και τα μαθήματά τους; Όταν ζηλεύουν το αδελφάκι τους ή φοβούνται τα κακά όνειρα; Κι ακόμα όταν, φτάνοντας στην εφηβεία, επαναστατήσουν απέναντι σε όλους και σε όλα;

Με αυτά και άλλα πολλά θέματα της καθημερινής οικογενειακής ζωής ασχολείται η ψυχολόγους Μυρτώ Γεωργίου- Νίλσεν σε ένα ευχάριστο αλλά και γεμάτο σοφία βιβλίο, που συνδυάζει την ψυχαναλυτική γνώση με την εμπειρική πρακτική.

Απευθύνεται σε όλους τους γονείς που προβληματίζονται γύρω από την ανατροφή των παιδιών τους από τη βρεφική ηλικία έως και την εφηβεία, λέγοντάς τους με απλό και καθησυχαστικό τόνο: ‘’Δεν είστε μόνοι…’’» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Όταν το άτομο βιώνει μια έντονη κατάσταση, μια αλλαγή, μια δυσκολία, όπως αυτές που βιώνουν οι γονείς κατά τη διάρκεια της ανατροφής των παιδιών τους είναι σημαντικό να ξέρει ότι δεν είναι μόνο και ότι δεν είναι το μόνο που περνάει όλα αυτά…

Ο τρόπος που οι γονείς συμπεριφέρονται συνδέεται άμεσα με τα δικά τους βιώματα και τις εμπειρίες που είχαν με τους δικούς τους γονείς. Οι διαπροσωπικές σχέσεις που είχαμε στην παιδική ηλικία αποτελούν πρότυπα και μας ακολουθούν στην υπόλοιπη ζωή μας. Το παιδί σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο έχει διαφορετικές ανάγκες, που ο γονιός είναι το βασικό πρόσωπο που μπορεί να τις αφουγκραστεί, να τις καλύψει ή τουλάχιστον να καθησυχάσει το άτομο σε περίπτωση που δεν είναι εφικτή η επίτευξή τους.

Το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει το παιδί είναι άμεσα συνδεδεμένο με τα πρόσωπα που το απαρτίζουν και τα βιώματα που οι ίδιοι έχουν. Όταν έρχεται το μωρό στη ζωή υπάρχει γύρω του ένα περιβάλλον από ανθρώπους που είναι έτοιμοι να το φροντίσουν και να το αγαπήσουν. Το μωρό αναπτύσσει σχέσεις με κάθε άτομο που είναι εκεί με ενδιαφέρον και παροχή φροντίδας και αγάπης. Ωστόσο, τα βασικά πρόσωπα στην ανατροφή ενός παιδιού είναι οι γονείς, που είναι κάθε στιγμή αυτοί που παίρνουν αποφάσεις για το μεγάλωμα του παιδιού, καθορίζουν τα όρια, καλύπτουν τις ανάγκες του και του παρέχουν ασφάλεια και σιγουριά. Οι γονείς είναι αυτοί που μιλούν το βρέφος από την πρώτη στιγμή και του δείχνουν αγάπη και αποδοχή. Οι γονείς είναι αυτοί που συμβάλλουν στη διαμόρφωση των πρώτων αναμνήσεων του παιδιού, που καθορίζουν τον εσωτερικό του κόσμο, που του δίνουν τις πρώτες εμπειρίες του…

Πηγή 

Γεωργίου- Νίλσεν, Μ. 2002. Η τέχνη να είσαι γονιός. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

 

Η κατωτερότητα του άνδρα μέσα στο γάμο

Μια περίπτωση του Ρούντολφ Ντράικωρς

 

«Η ανταπόκριση είναι απόφαση δική μου…

Είναι ανθρώπινο να κατακρίνουμε τους άλλους όταν υποφέρουμε από τα μειονεκτήματά τους. Τότε μας ενδιαφέρουν τα λάθη των άλλων.

Συνήθως το φυσιολογικό κοινωνικό μας ενδιαφέρον, μας δίνει την ικανότητα να βλέπουμε και να χαιρόμαστε τα προτερήματα των συνανθρώπων μας. Όλοι έχουμε αρετές και ελαττώματα. Ανάλογα που βάζουμε την έμφαση στα ελαττώματα ή στα προτερήματα ενός ανθρώπου, φαίνεται η στάση που κρατάμε απέναντί του. Αυτό αφορά τους ανθρώπους και τη ζωή γενικά, και τα δύο είναι τόσο πλούσια και ζωηρά χρωματισμένα που μπορούμε να ξεχωρίσουμε από αυτά οτιδήποτε θελήσουμε. Το καλό ή το κακό.

Το ζήτημα δεν είναι αν οι ευχάριστες ή δυσάρεστες εμπειρίες είναι συχνότερες. Τα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα που βρίσκουμε στη ζωή και στους ανθρώπους απλώς αντιφεγγίζουν τη δική μας στάση. Το πόσο εξαρτάται από μας, η παραδοχή ή η απόρριψη μας το δείχνει η παρακάτω περίπτωση:

Ένας ασθενής ζούσε έναν πολύ περίεργο γάμο. Δεν είχε σεξουαλικές σχέσεις με τη γυναίκα του για πολλά χρόνια, παρόλο που και οι δύο ήταν μάλλον νέοι. Έλεγε ότι δεν τον τραβούσε και δεν του άρεσε σωματικά. Δεν έκρυβε ότι είχε ερωμένες και καυχιόταν για τα δώρα τους και τις άλλες χαρές που του έδιναν.

Πώς έφτασαν σε αυτή την ισορροπία; Αυτός είχε μεγαλώσει σε ανταγωνισμό με μια μεγαλύτερη αδερφή, προσπαθώντας από την παιδική του ηλικία να αποδείξει την ανδρική του υπεροχή. Δυστυχώς, η επιθυμία του να αισθάνεται δυνατός άνδρας δεν είχε ποτέ ικανοποιηθεί. Ο κυρίαρχος πατέρας, τον οποίο δοκίμαζε να μιμηθεί, έκανε πιο φανερή τη δική του ανεπάρκεια.

Συνεπώς, ανέπτυξε ένα περίεργο σύστημα τυραννίας και γοητείας, για να κάνει τους άλλους να υποκύπτουν στις ιδιοτροπίες του, αποφεύγοντας προσεκτικά κάθε κατάσταση που θα φανέρωνε, όπως φοβόταν, την κατωτερότητά του.

Παντρεύτηκε μάλλον νέος, όταν βρήκε ένα κορίτσι που του αφοσιώθηκε βαθιά και δέχτηκε να ζήσει και να πεθάνει για αυτόν. Ήταν καταπληκτική νοικοκυρά και του παρείχε ένα άνετο ‘’ναό’’ όπου τον τοποθέτησε σε θρόνο σαν Θεό.

Μετά μερικά χρόνια όμως, άρχισε να δειλιάζει και να επαναστατεί. Σαν μεγάλη ιέρεια του ιερού, εξασκούσε επάνω του κάποια πίεση- για το καλό και συμφέρον του βέβαια- μα που του δημιουργούσε ένα αίσθημα καταπίεσης. Η φροντίδα της για την ευτυχία του τον απωθούσε.

Η ηθική της ανωτερότητα τον απειλούσε και μεγάλωνε τον φόβο του μήπως τον υποτάξει. Απότομα αποφάσισε να την εγκαταλείψει. Αυτή έγινε κυριολεκτικά υστερική, έπεσε στα γόνατα του, φιλούσε τα πόδια του, παρακαλώντας τον να την κρατήσει σκλάβα του.

Θα μπορούσε να κάνει ότι του αρέσει, αρκεί αυτή να ζούσε κοντά του και να τον υπηρετεί. Το αίσθημα της ανωτερότητάς του σώθηκε κι έμεινε.

Για να δοκιμάσει τη δύναμή του αδιαφορούσε για τους κόπους της, μπαίνοντας στο σπίτι με βρώμικα παπούτσια και παρόμοιες ταπεινώσεις. Πονούσε η καρδιά της, αλλά υπέφερες σιωπηλά. Έβγαινε με άλλες, λέγοντάς της για τις εμπειρίες και επιτυχίες του. Αναζητούσε την αγάπη και τη στοργή του και της αρνήθηκε και τα δύο.

Κατά την διάρκεια της θεραπείας κατάλαβε την λανθασμένη του αντίληψη περί ανωτερότητας και το μάταιο της προσπάθειάς του να αποφύγει κάθε πίεση από τον έξω κόσμο. Αυτά τα λάθη του έφεραν διάφορα νευρικά συμπτώματα που τον οδήγησαν στον γιατρό.

Μια μέρα ήρθε να μου πει κατάπληκτος για μια αναπάντεχη σεξουαλική συνάντηση που είχε με τη γυναίκα του την προηγούμενη νύχτα. Δεν μπορούσε να καταλάβει τον εαυτό του. Διότι για πολλά χρόνια την θεωρούσε δυσάρεστη και σεξουαλικά απωθητική.

Πώς μπορούσε λοιπόν ξαφνικά να αισθάνεται σεξουαλικά γοητευμένος; Μήπως αυτή είχε αλλάξει; Βεβαίως όχι. Αυτός είχε αλλάξει στάση όχι μόνο απέναντι της, αλλά και απέναντι στη ζωή γενικά.

Με αυτόν τον καινούριο τρόπο, την έβλεπε διαφορετικά και δέχθηκε ξανά να εκφραστεί γιατί δεν φοβόταν πια μην χάσει την αξία του.

Από τότε εξακολούθησαν να έχουν κανονικές σχέσεις. Εγκατέλειψε τις φίλες του, των οποίων ο θαυμασμός και τα δώρα δεν χρειάζονταν πια σαν απόδειξη της ανδρικής του ανωτερότητας» (σελ. 111-112).

Το παραπάνω κείμενο του Ντράικωρς προκαλεί ορισμένους προβληματισμούς και διαπιστώσεις. Ο τρόπος που μεγαλώνουμε είναι καθοριστικός για τις μετέπειτα σχέσεις μας. Αυτά που δεν έχουμε καταφέρει να καλύψουμε και όσα δεν μας έχουν αναγνωριστεί παλεύουμε σε όλη την υπόλοιπη ζωή μας να επιτευχθούν. Οι κοντινές οικογενειακές σχέσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές και μπορούν να έχουν αντίκτυπο σε όλη μας τη ζωή.

Οι συντροφικές- ερωτικές σχέσεις στηρίζονται στα βιώματα και τις εμπειρίες που έχουμε από τις κοντινές μας σχέσεις. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο άνδρας είχε βιώσει μια έντονα ανταγωνιστική σχέση με την αδερφή του, με αποτέλεσμα να έχει ανάγκη να επιβεβαιώνει διαρκώς την ανδρική του υπεροχή. Τα συμπλέγματα κατωτερότητας που ανέπτυξε τον εμπόδιζαν να έλθει κοντά με τη γυναίκα που επέλεξε και να αναπτύξει μια τρυφερή σχέση με συναισθηματική κοντινότητα.

Μέσα από τη θεραπεία, ο άνδρας κατάφερε να συνειδητοποιήσει τα συμπλέγματα που είχε και να βελτιώσει τη σχέση με τη σύζυγό του. Δεν είχε πλέον ανάγκη να επιβεβαιώσει την ανδρική του υπεροχή. 

 

Πηγή:

Ρούντολφ Ντράικωρς. 1974. Η πρόκληση του γάμου. Εκδόσεις Κέδρος.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.