Του Ζαν Πιαζέ
«Στις σημαντικές μελέτες του Piaget, Η Ψυχολογία της νοημοσύνης κατέχει εξέχουσα θέση. Το έργο γράφτηκε το 1947 και αποτελεί τομή για τα βασικά θέματα που ο πρωτεργάτης και θεμελιωτής της Παιδικής Ψυχολογίας επεξεργάστηκε.
Ο Jean Piaget γεννήθηκε το 1896 στο Neuchatel της Ελβετίας. Η συμβολή του στη Βιολογία, στην Επιστημολογία, στη Φιλοσοφία και ιδιαίτερα στην Ψυχολογία του Παιδιού του 20ου είναι τεράστια. Έγινε διδάκτορας επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Neuchatel το 1918, καθηγητής της Ιστορίας της Επιστημονικής Σκέψης στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης το 1929, διευθυντής του Πανεπιστημιακού Κέντρου Παιδαγωγικών Επιστημών το 1933, καθηγητής της Ψυχολογίας του Παιδιού στη Σορβόνη το 1952 και ιδρυτής του Διεθνούς Κέντρου Γενετικής Επιστημολογίας στη Γενεύη το 1955» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
Η θεωρία της Μορφής (Gestalt) ανανέωσε ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην αντίληψη και τη νοημοσύνη, αναδεικνύοντας τη βαθύτερη συνέχεια και συγγένεια που χαρακτηρίζει τις δομές οι οποίες διέπουν τις δύο αυτές περιοχές της γνωστικής λειτουργίας. Η συμβολή της υπήρξε σημαντική, καθώς κατέδειξε ότι οι αντιληπτικές και οι νοητικές διεργασίες δεν αποτελούν δύο απολύτως ανεξάρτητα και ασύνδετα επίπεδα, αλλά παρουσιάζουν κοινά οργανωτικά χαρακτηριστικά και λειτουργικές αντιστοιχίες. Επομένως, προκειμένου να προσεγγίσουμε πληρέστερα το πρόβλημα, χωρίς να παραβλέψουμε την πολυπλοκότητα και τη δυναμική των γενετικών δεδομένων, είναι αναγκαίο αρχικά να εντοπίσουμε και να καταγράψουμε τις ίδιες τις διαφορές που εμφανίζονται ανάμεσα στις επιμέρους δομές. Μόνο αφού αποσαφηνιστούν αυτές οι διαφοροποιήσεις, μπορούμε να εξετάσουμε τις μεταξύ τους αναλογίες και ομοιότητες, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε περισσότερο ολοκληρωμένες ερμηνείες.
Μια αντιληπτική δομή μπορεί να θεωρηθεί ως ένα οργανωμένο σύστημα αλληλοεξαρτώμενων σχέσεων, στο οποίο κάθε επιμέρους στοιχείο αποκτά τη σημασία και τη λειτουργία του σε συνάρτηση με τα υπόλοιπα στοιχεία και με το συνολικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται. Είτε πρόκειται για γεωμετρικά σχήματα είτε για ιδιότητες όπως το βάρος, τα χρώματα ή οι ήχοι, είναι δυνατόν να αναλύσουμε τις επιμέρους ολότητες με βάση τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των συστατικών τους, χωρίς με τον τρόπο αυτό να αναιρείται ή να καταστρέφεται η ενότητα και η συνοχή του συνολικού σχήματος. Αντίθετα, η ανάλυση των σχέσεων αυτών μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί μια αντιληπτική ολότητα.
Για να κατανοήσουμε, επομένως, τις διαφορές αλλά και τις ομοιότητες ανάμεσα στις διεργασιακές και τις αντιληπτικές δομές, μπορούμε να περιγράψουμε τις μεταξύ τους σχέσεις με όρους ομαδοποίησης και οργάνωσης. Η ομαδοποίηση αποτελεί βασική αρχή για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο επιμέρους στοιχεία συνδέονται και συγκροτούν ευρύτερες δομές. Ωστόσο, η σύγκριση αυτή δεν μπορεί να περιοριστεί στην απλή διαπίστωση μορφικών ομοιοτήτων. Απαιτείται να ληφθεί υπόψη και ο διαφορετικός χαρακτήρας των διεργασιών που συνδέονται με τις δύο περιοχές, καθώς ορισμένες από αυτές δεν μπορούν να περιγραφούν με απολύτως ταυτόσημους όρους. Ειδικότερα, οι νοητικές και διεργασιακές δομές χαρακτηρίζονται από ιδιότητες όπως η μη αντιστρεψιμότητα, γεγονός που τις διαφοροποιεί από ορισμένες αντιληπτικές οργανώσεις. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς δείχνει ότι, παρά τις αναλογίες και τη συνέχεια ανάμεσα στην αντίληψη και τη νοημοσύνη, οι δύο περιοχές δεν ταυτίζονται πλήρως, αλλά παρουσιάζουν διαφορετικούς τρόπους οργάνωσης και λειτουργίας.
Ζαν Πιαζέ. 1999. Η ψυχολογία της νοημοσύνης. Εκδόσεις Καστανιώτη.
Ελένη Παπαδοπούλου- Νίκος Κουραβάνας, Ψυχολόγοι, MSc, MA
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου