Η νόσος Alzheimer's είναι μια χρόνια, προοδευτική και μη αναστρέψιμη εκφυλιστική νόσος του εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από σταδιακή καταστροφή νευρικών κυττάρων και συνάψεων, γεγονός που οδηγεί σε επιδείνωση της μνήμης, της σκέψης, της κρίσης, της γλωσσικής ικανότητας και τελικά της ίδιας της αυτονομίας του ατόμου. Με την πάροδο του χρόνου, οι ασθενείς χάνουν την ικανότητα να εκτελούν ακόμη και βασικές καθημερινές δραστηριότητες. Στις ΗΠΑ συγκαταλέγεται στις κυριότερες αιτίες θανάτου στους ηλικιωμένους, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο τα περιστατικά αναμένεται να αυξηθούν δραματικά τις επόμενες δεκαετίες λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.
Παρότι για πολλά χρόνια θεωρούνταν ότι η μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου στις γυναίκες οφείλεται απλώς στο ότι ζουν περισσότερο, νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν και βιολογικές διαφορές που επηρεάζουν την εμφάνιση και την εξέλιξη της νόσου. Μεγάλες αναλύσεις ειδικών κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε πολλές περιοχές του κόσμου η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και συχνά εξελίσσεται ταχύτερα.
Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις διαφορές φαίνεται να διαδραματίζει ο ιππόκαμπος — μια δομή του εγκεφάλου απαραίτητη για τη μάθηση, την κωδικοποίηση νέων πληροφοριών και τη μετατροπή της βραχυπρόθεσμης μνήμης σε μακροπρόθεσμη. Ο ιππόκαμπος είναι από τις πρώτες περιοχές που επηρεάζονται στη νόσο Alzheimer, παρουσιάζοντας σταδιακή ατροφία (μείωση όγκου).
Σε έρευνες όπου χρησιμοποιήθηκε μαγνητική τομογραφία (MRI), συγκρίθηκαν ασθενείς με πιθανή νόσο Alzheimer και υγιείς ηλικιωμένοι. Οι μετρήσεις του όγκου του ιππόκαμπου έγιναν επανειλημμένα μέσα σε διάστημα ενός έτους, επιτρέποντας στους ερευνητές να παρακολουθήσουν τον ρυθμό μεταβολής.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ασθενείς με Alzheimer είχαν ήδη μικρότερο όγκο ιππόκαμπου σε σύγκριση με τους υγιείς. Ο ρυθμός μείωσης του όγκου ήταν σημαντικά ταχύτερος στους ασθενείς. Ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα: στις γυναίκες με Alzheimer η ατροφία του ιππόκαμπου προχωρούσε περίπου 1,5 φορά γρηγορότερα από ό,τι στους άνδρες. Επιπλέον, μεταγενέστερες έρευνες έδειξαν ότι σε άτομα που ήταν νοητικά υγιή κατά την αρχική εξέταση, οι μεταβολές στον όγκο του ιππόκαμπου αποτελούσαν ισχυρότερο προγνωστικό δείκτη για μελλοντική εμφάνιση της νόσου στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια βιολογική μεταβολή έχει διαφορετική «προγνωστική βαρύτητα» ανάλογα με το φύλο.
Ιδιαίτερα σημαντικά δεδομένα προέρχονται από τη μακροχρόνια διαχρονική μελέτη The Nun Study, η οποία διεξάγεται σε μέλη της θρησκευτικής κοινότητας School Sisters of Notre Dame στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μελέτη αυτή είναι μοναδική επειδή περιλαμβάνει μεγάλη ομάδα γυναικών με παρόμοιο τρόπο ζωής και περιβάλλον, γεγονός που μειώνει εξωτερικούς συγχυτικούς παράγοντες. Συνδυάζει γνωστικές αξιολογήσεις, νευροαπεικονιστικά δεδομένα και μεταθανάτιες παθολογοανατομικές εξετάσεις. Διαθέτει γραπτά κείμενα των συμμετεχουσών από τη νεαρή τους ηλικία.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ήταν ότι τα γλωσσικά χαρακτηριστικά σε αυτοβιογραφικά κείμενα που είχαν γραφτεί δεκαετίες νωρίτερα μπορούσαν να προβλέψουν ποια άτομα είχαν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν Alzheimer. Κείμενα με απλούστερη γραμματική δομή και λιγότερο σύνθετες έννοιες σχετίζονταν με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου αργότερα στη ζωή.
Επιπλέον, μεταθανάτιες εξετάσεις έδειξαν ότι μικρότερος όγκος ιππόκαμπου συσχετιζόταν ισχυρά με παθολογικά ευρήματα της νόσου, ακόμη και σε γυναίκες που δεν είχαν εμφανίσει κλινικά συμπτώματα άνοιας όσο ζούσαν. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο ιππόκαμπος αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο βιοδείκτη για τη νόσο στις γυναίκες.
Οι διαφορές μεταξύ των φύλων δεν περιορίζονται μόνο στον ιππόκαμπο. Οι γυναίκες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ατροφία και σε άλλες εγκεφαλικές περιοχές, ταχύτερη γνωστική επιδείνωση μετά τη διάγνωση και ενδεχομένως διαφορετική αλληλεπίδραση ορμονικών, γενετικών και νευροβιολογικών παραγόντων. Τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές πρακτικές συνέπειες, όπως η μέτρηση του όγκου του ιππόκαμπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προγνωστικός δείκτης, ιδιαίτερα στις γυναίκες, η διάγνωση ίσως χρειάζεται διαφορετικά κριτήρια ή όρια ανάλογα με το φύλο και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις στο μέλλον μπορεί να προσαρμόζονται με βάση τις βιολογικές διαφορές ανδρών και γυναικών.
Δεδομένης της τεράστιας και αυξανόμενης παγκόσμιας επίπτωσης της νόσου Alzheimer, η κατανόηση των διαφορών μεταξύ των δύο φύλων δεν αποτελεί απλώς επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά κρίσιμο βήμα για πιο έγκαιρη διάγνωση, ακριβέστερη πρόγνωση και αποτελεσματικότερη θεραπευτική αντιμετώπιση.
Πηγή:
Schacter, D.L., Gilbert, D.T. & Nock, M.K. (2025). Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου