«Η φιλοσοφία σήμερα, έχοντας διατρέξει πέντε μεγάλες, γεμάτες από διανοητικές περιπέτειες, εποχές, δίνει την αίσθηση της κόπωσης και, ακόμη παραπέρα, της χρεοκοπίας -τόσο μάλιστα, ώστε ορισμένοι να επείγονται να συντάξουν την ληξιαρχική πράξη του θανάτου της. Η διάχυτη, πράγματι, παρακμή της φιλοσοφίας στον καιρό μας, όμως, οφείλεται στην ανεπάρκεια των μεθόδων που οι απολογητές της μας κληροδότησαν, και όχι στην ίδια την ιδιοσυγκρασία των φιλοσόφων, οι οποίοι, σαν αιώνιοι ανατροπείς του οικείου και του συνήθους, σαν ανεξάντλητοι αναζητητές του διαφορετικού, εξακολουθούν -και θα συνεχίσουν, όσο θα υπάρχει η ανθρώπινη φυλή- να παρουσιάζουν ενδιαφέρον, αιφνιδιάζοντάς μας με τις ευρηματικές ιδέες των. Από την άποψη αυτή, λοιπόν, η μάχη για την επιβίωση της φιλοσοφίας δεν θα πρέπει να είναι μια μάχη για την ουσία της, αλλά μια μάχη για την ανεύρεση και την κατάκτηση της σωστής μεθόδου της» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).
Ένα βιβλίο το οποίο ξεκινάει από την εποχή των κοσμολόγων: η αρχή του κόσμου και η δομή του κόσμου, περνάει στην εποχή των ανθρωπολόγων: σοφιστές, Σωκράτης, Πλάτωνας, Αριστοτέλης και μικρότερες σωκρατικές σχολές. Έπειτα ακολουθεί η εποχή των σωτήρων, όπου συναντάμε τον Επίκουρο, τους στωικούς φιλοσόφους, τους σκεπτικιστές και τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους και μετά η εποχή των μάγων και η εποχή των ενδοσκόπων: Καμπανέλα, Μπέικον, Ντεκάρτ, Λοκ, Μπάρκλεϊ, Χιουμ, Καντ, Χέγκελ, Σοπενχάουερ, Νίτσε, καθώς και τους υπαρξικούς και τους αναλυτικούς φιλοσόφους.
«Η αρνητική στάση των σοφιστών απέναντι στην αλήθεια και την γνώση των πραγμάτων προσδιόρισε και τη θέση τους για την ηθική συμπεριφορά των ανθρώπων, τον τρόπο που οφείλει να χειρίζεται κανείς τη ζωή του. Όπως δεν υπάρχει μια αλήθεια για το κάθε πράγμα, κατά τρόπον ανάλογο οι ηθικές αξίες δεν είναι μονοσήμαντες» (σελ. 47).
«Μπορεί η γνώση και η μέθοδος για την κατάκτησή της να ήταν στο κέντρο των φιλοσοφικών ενδιαφερόντων του Σωκράτη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι ενασχολήσεις του ήταν επιστημονικής υφής. Ήταν μάλλον ηθικής φύσεως. Ο Σωκράτης συνάρτησε την ηθική συμπεριφορά του ανθρώπου προς τη δυνατότητα της γνώσης. Η αρετή είναι προϊόν γνώσης. Μπορεί να πράττει σωστά κανείς, εάν και μόνο εάν, γνωρίζει εκείνο που πρέπει να πράττει. Αν κάποιος προβαίνει σε ηθικώς μεμπτές πράξεις, τούτο οφείλεται στην άγνοιά του περί του τι είναι ηθικώς σωστό, αν ήξερε ότι εκείνο που κάνει είναι κακό, δεν θα το έπραττε» (σελ. 53).
«Ο Πλάτων διέκρινε την πραγματικότητα σε δύο επίπεδα: στον αισθητό κόσμο, κυρίαρχο γνώρισμα του οποίου είναι η μεταβλητότητα των πραγμάτων και των γεγονότων που τον συγκροτούν, και στον ιδεατό κόσμο, ο οποίος διέπεται από την σταθερότητα των οντοτήτων. Τα αισθητά πράγματα δεν μπορούμε να τα γνωρίσουμε, όχι εξαιτίας κάποιας δικής μας ατέλειας, αλλά γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Ένας αναγκαίος όρος της γνώσης είναι το πράγμα που λέμε ότι γνωρίζουμε να υπάρχει. ‘’Γνωρίζω σημαίνει γνωρίζω κάτι’’. Ο Πλάτων παραθέτει επιχειρήματα με τα οποία θέλει να δείξει ότι τα αισθητά πράγματα, που υποθέτουμε ότι υπάρχουν στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν, για να μπορούμε να τα γνωρίσουμε» (σελ. 55-56).
«Ο Αριστοτέλης συνδέει την πραγματικότητα με τα ‘’είδη’’, τα οποία διακρίνει σε δύο κατηγορίες: στα ένυλα είδη, τα οποία προϋποθέτουν την ύπαρξη ύλης, και στα καθαρά ή άυλα είδη. Ένα παράδειγμα ένυλου είδους είναι ο άνθρωπος, δεν μπορεί να σκεφθεί κανείς το είδος του ανθρώπου χωρίς να υποθέσει τα υλικά στοιχεία –σάρκες, οστά, όργανα, κ.α.- από τα οποία συγκροτείται. Αντιθέτως, ο θεός, ο νους, ένα διανόημα του τύπου ‘’κάθε πράγμα είναι ίδιο με τον εαυτό του’’ δεν έχουν καμίαν υλικήν υπόσταση και για αυτό χαρακτηρίζονται από τον Αριστοτέλη ως ‘’καθαρά’’» (σελ. 79).
Πηγή:
Θεοδόσιος Πελεγρίνης. 2012. Οι πέντε εποχές της Φιλοσοφίας. Εκδόσεις Παπασωτηρίου.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου