«Η πρώτη μελέτη που έγινε αποκλειστικά πάνω στο σχέδιο, στο πλαίσιο της ψυχανάλυσης, είναι αυτή της Sophie Morgenstern το 1927 σε ένα κορίτσι άλαλο. Ήταν τότε που για πρώτη φορά μελετήθηκε ουσιαστικά η αξιοποίηση των σχεδίων στις ψυχαναλυτικές παρεμβάσεις. Η Morgenstern προσέγγισε την προβολική αξία του σχεδίου και έδειξε ότι το σχέδιο έχει εκφραστική αξία στο παιδί πολύ ανώτερη από τη γλώσσα και επίσης ότι ακολουθεί νόμους διαφορετικούς από αυτούς των ενηλίκων. Έδωσε έμφαση και ερμήνευσε τα σύμβολά που είχαν κυρίως σχέση με τη σεξουαλικότητα. Υποστήριζε ότι η έκφραση ασυνείδητων επιθυμιών στο σχέδιο παίζει τον ρόλο μιας βαλβίδας ασφαλείας που προσφέρει μια ακίνδυνη εκτόνωση των συναισθημάτων. Σε αντίθετη περίπτωση, αυτά θα εγκλωβίζονταν και ίσως να γίνονταν επικίνδυνα. Οι εργασίες της έδωσαν ώθηση στις μετέπειτα ψυχαναλυτικές έρευνες σχετικά με το παιδικό σχέδιο, αλλά αναμφίβολα είχε προτείνει μια πολύ γενική ερμηνεία των σχεδίων. Τα συμπεράσματα της Morgenstern θεωρούνται έκτοτε βασικές αρχές στη φροϋδική- ψυχαναλυτική ερμηνεία του σχεδίου.
Αργότερα, η Francoise Dolto θέλησε να δώσει μεγαλύτερη αυστηρότητα σε αυτή την ερμηνεία με το να συγκρίνει διαφορετικές κλινικές περιπτώσεις, επιχειρώντας μια άλλη προσέγγιση μέσα από μια προβολική οπτική, εμπνευσμένη όμως από μεταγενέστερα ψυχαναλυτικά ρεύματα. Πίστευε στην ψυχαναλυτική αξιοποίηση του παιδικού σχεδίου. ‘’Με το παιδικό σχέδιο αποκτάμε πρόσβαση στις φαντασιακές αναπαραστάσεις, στο συναισθηματισμό, στην εσωτερική συμπεριφορά και στον συμβολισμό του υποκειμένου. Με αυτόν τον τρόπο το ίδιο το σχέδιο μας βοηθά αρχικά να το κατανοήσουμε σιωπηρά και στη συνέχεια να προσανατολίσουμε τη συζήτησή μας με τα παιδιά.
Ορισμένοι επιστήμονες αξιοποίησαν το παιδικό σχέδιο κατά την ψυχαναλυτική θεραπεία, συσχετίζοντάς το με το παιχνίδι και το όνειρο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Melanie Klein. Όσον αφορά τη σχέση με το όνειρο, η Klein διαπιστώνει τη στενή συγγένεια του σχεδίου και του ονείρου, αφού στο σχέδιο συναντάμε τους μηχανισμούς του ονείρου, όπως τη συμβολοποίηση, τη συμπύκνωση και τη μετατόπιση.
Υποστηρίζει ότι τόσο το σχέδιο όσο και το όνειρο συμμετέχουν σε δύο επίπεδα έκφρασης: στο συνειδητό, που είναι και εμπρόθετο και στο ασυνείδητο, που κυριαρχείται από πολύπλοκο συμβολισμό. Η ψυχανάλυση ξεκινά από το πρώτο επίπεδο και το έκδηλο περιεχόμενό του, δηλαδή το σχέδιο, και προσπαθεί να φθάσει στο δεύτερο (ασυνείδητο) και στο λανθάνον περιεχόμενό του. Το παιδικό σχέδιο αντιμετωπίζεται από την Klein ως προνομιακός χώρος προβολής των φαντασιώσεων» (σελ. 147-150).
Πηγή:
Ηρώ Μυλωνάκου- Κεκέ. 2022. Πώς τα παιδιά μιλούν με το σχέδιο. Ψυχοπαιδαγωγική αξιοποίηση και εφαρμογές. Εκδόσεις Παπαζήση.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου