Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα

Πώς η ψυχική διαταραχή ενός γονέα επηρεάζει την ανάπτυξη των παιδιών και κατ’ επέκταση τη δυναμική της οικογένειας;

Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα φαίνεται πως ασκεί σημαντικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία και ανάπτυξη των παιδιών, καθώς όταν ο γονέας εκδηλώνει μια σοβαρή ψυχική διαταραχή επιβαρύνει σημαντικά τα παιδιά του. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι τα παιδιά θα εκδηλώσουν αντίστοιχα προβλήματα ψυχικής φύσεως. Η εμφάνιση ψυχοκοινωνικών δυσκολιών στο παιδί είναι συνάρτηση σύνθετων γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει ο χαρακτήρας του παιδιού και η ψυχική του ανθεκτικότητα. 

 

Οι επιπτώσεις που βιώνουν τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε μια οικογένεια με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή είναι σε πολλαπλά επίπεδα: τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με θέματα κοινωνικού στιγματισμού, με την ελλιπή φροντίδα από τον γονέα που φέρει τα προβλήματα, καθώς και από την ύπαρξη ή όχι του διαθέσιμου κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου για την οικογένεια. Υπάρχουν και ορισμένοι επιβαρυντικοί παράγοντες, που μπορεί να επηρεάσουν περισσότερο την ανάπτυξη των παιδιών που μεγαλώνουν με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή που είναι οι εξής: οι σχέσεις του ζευγαριού, η παρουσία καθημερινών συγκρούσεων και διαφωνιών, οι οικονομικές δυσκολίες, η απουσία στήριξης της οικογένειας από την κοινότητα ή το διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο των γονέων.

Πολλές φορές τα παιδιά των γονέων με ψυχική διαταραχή περιγράφονται ως αθέατα παιδιά ή παιδιά του ονείρου, ενώ οι ανάγκες τους παραγκωνίζονται και η φροντίδα τους είναι περιορισμένη. Νιώθουν ότι παραμελούνται, δεν αναγνωρίζονται ή αγνοούνται οι ανάγκες τους μέσα στην οικογένεια, με αποτέλεσμα να μη λαμβάνουν την απαραίτητη στήριξη. Τα παιδιά που επιβαρύνονται περισσότερο είναι όσα ζουν με έναν μόνο γονέα, που υποφέρει από ψυχική διαταραχή.

Μέσα από έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει βρεθεί ότι οι μητέρες που έπασχαν από σχιζοφρένεια είχαν μειωμένη οπτική επαφή με τα παιδιά τους γονείς, απουσία κινητοποίησης, δυσκολία στους συναισθηματικούς δεσμούς και δυσκολία να ανταποκριθούν στις ανάγκες των παιδιών τους. Επίσης, οι μητέρες είχαν δυσκολία στη διατήρηση σταθερών σχέσεων και είχαν συχνά ιστορικό κακοποίησης από τους συντρόφους τους κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης. Το πόσο επαρκείς είναι οι γονείς επηρεάζεται περισσότερο από τη σχιζοφρένεια, παρά από την κατάθλιψη. Τα παιδιά επηρεάζονται από το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον και παράγοντες, όπως οι συνθήκες διαβίωσης, η λειτουργία της οικογένειας, οι συζυγικές συγκρούσεις, καθώς και οι περιορισμένες κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες για τα μέλη της οικογένειας. Οι αρνητικές εμπειρίες των παιδιών επιδεινώνονται από τις συχνές εναλλαγές στη διάθεση του γονέα, την απόσυρσή του ή την απρόβλεπτη συμπεριφορά του. Τα παιδιά μαθαίνουν να βρίσκονται σε εγρήγορση και από νωρίς επωμίζονται με περισσότερες ευθύνες.

Επίσης, τα παιδιά που μεγαλώνουν με έναν γονέα με ψυχική διαταραχή μπορεί να ζουν σε ένα οικογενειακό πλαίσιο με απρόβλεπτες αλλαγές και απουσία οργάνωσης στις καθημερινές δραστηριότητες, ενώ είναι χαοτική η οργάνωση της καθημερινής λειτουργίας της οικογένειας. Η εχθρική στάση και οξυθυμία που βιώνουν τα παιδιά από τον γονέα μπορεί να παρεμποδίσει τη συναισθηματική τους ανάπτυξη. Συχνά, ο γονέας ανταποκρίνεται με απρόβλεπτο τρόπο στις επιθυμίες του παιδιού και το παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει τις αντιδράσεις του γονέα.

Ωστόσο, τα παιδιά που έρχονται από νωρίς αντιμέτωπα με το σκληρό πρόσωπο της ζωής, μαθαίνουν να δείχνουν περισσότερη κατανόηση, να ανέχονται περισσότερα πράγματα, να πιστεύουν και να εκτιμούν την αξία της ζωής και την ηρεμία. Ακόμη, τα παιδιά μαθαίνουν να αφουγκράζονται τις ανάγκες των άλλων, να τους κατανοούν περισσότερο και να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες γύρω τους.

 

Πηγή:

Μπίμπου- Νάκου, Ιωάννα. Η ψυχική διαταραχή ενός γονέα. Στο βιβλίο: Φρόσω Μόττη- Στεφανίδη. 2015. Παιδιά και έφηβοι σε έναν κόσμο που αλλάζει. Προκλήσεις, προσαρμογή και ανάπτυξη. Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.