Σχέσεις ανάμεσα σε ενήλικα παιδιά και ηλικιωμένους γονείς

Πόσο «τριγωνικές» μπορούν να γίνουν οι σχέσεις ανάμεσα σε ενήλικα παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς; Πόσο μπορούν οι γονείς να παρεμβαίνουν στα παιδιά και πόσο τα παιδιά δέχονται ή ανέχονται αυτές τις παρεμβάσεις;

Είναι σημαντικό για τους ηλικιωμένους γονείς να μπορούν να εμπλέκονται σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την οικογένεια και να νιώθουν ότι μπορούν να πάρουν θέση σ’ αυτά, ότι συνεχίζει να μετράει η γνώμη τους και ότι έχουν έναν ακόμη ενεργητικό ρόλο στη ζωή. Στον κύκλο της ζωής, οι ηλικιωμένοι έχουν υπάρξει τα κύρια και βασικά πρόσωπα αναφοράς στη δική τους οικογένεια και σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορούν να δεχτούν ότι δεν είναι ή και δεν μπορούν να είναι τα πρόσωπα αναφοράς για τις οικογένειες των παιδιών τους. 

Οι ικανοποιητικοί δεσμοί ανάμεσα στους γονείς και τα ενήλικα παιδιά τους εξαρτώνται από ένα σύνολο παραγόντων, όπως τα καλύτερα επίπεδα της υγείας, τις στάσεις των ίδιων των ηλικιωμένων απέναντι στο γήρας και η καλύτερη ποιότητα των σχέσεων που ήδη υπάρχουν. Όσο πιο ασφαλείς, σταθερούς και βαθιά θεμελιωμένους δεσμούς έχουν οι ηλικιωμένοι και όσο πιο απασχολημένοι είναι με δικές τους δραστηριότητες και αλληλεπιδράσεις τόσο καλύτερες σχέσεις έχουν με τα παιδιά τους.  

Ταυτόχρονα, οι ικανοποιητικοί δεσμοί ανάμεσα στους γονείς και τα ενήλικα παιδιά τους συμβάλλουν σε υψηλότερα επίπεδα ευημερίας των γονέων, καθώς και σε μειωμένα αρνητικά συναισθήματα, προβλήματα υγείας και ψυχολογικά προβλήματα. Οι κοινωνικές επαφές και αλληλεπιδράσεις συμβάλλουν στην ευημερία των ατόμων και μειώνουν την ένταση και το άγχος που βιώνουν. 

Πώς παρεμβαίνουν οι ηλικιωμένοι στην οικογένεια των παιδιών τους όταν εμφανίζονται συγκρούσεις και αρνητικές καταστάσεις; Στην περίπτωση των συγκρούσεων οι ηλικιωμένοι γονείς έχουν την τάση να παίρνουν τη μια από τις δύο πλευρές και να οξύνουν τις εντάσεις ή να προσπαθούν να αποφορτίσουν τα παιδιά από τα προβλήματα που βιώνουν. Ένα από τα προβλήματα που αναφέρονται συχνά είναι οι σχέσεις που συνεχίζουν να παραμένουν έντονες και δε χαλαρώνουν παρά την ηλικία των παιδιών. 

Ένα κύριο ερώτημα είναι ποια είναι τα θέματα που προκαλούν περισσότερες εντάσεις στη σχέση ανάμεσα στα παιδιά και στους ηλικιωμένους γονείς; Τα πιο βασικά θέματα είναι η συχνότητα και ο βαθμός της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης, οι συνήθειες και οι επιλογές ζωής που κάνουν τα παιδιά, οι πρακτικές που ακολουθούν στην ανατροφή των παιδιών τους και οι αξίες με τις οποίες γαλουχούν τα παιδιά τους, οι ιδεολογίες –θρησκευτικές και πολιτικές- που ακολουθούν, τα εργασιακά ζητήματα και οι επιλογές επαγγέλματος καθώς και οι συνήθειες στο νοικοκυριό και οι τρόποι συντονισμού και διατήρησης της καθημερινότητας.    

Όλα τα παραπάνω ζητήματα απασχολούν και τις δύο πλευρές και συχνά αποτελούν θέμα έντασης. Τα παιδιά ενδιαφέρονται περισσότερο για την επικοινωνία και τον τύπο της αλληλεπίδρασης, ενώ οι ηλικιωμένοι γονείς δίνουν πιο μεγάλη έμφαση στις συνήθειες και τις επιλογές που κάνουν τα παιδιά ως προς τον τρόπο ζωής. Οι παρεμβάσεις των ηλικιωμένων προς τα ενήλικα παιδιά συμβάλλει στην αίσθηση ότι ακόμη μπορούν να έχουν λόγο στη ζωή του παιδιού τους, προσπαθώντας να το προστατεύσουν από κακοτοπιές, να το συμβουλεύσουν, να το καθοδηγήσουν προς τον σωστό δρόμο. Πολλές φορές ξεχνούν την ηλικία του παιδιού τους αλλά και ότι μπορεί να στηριχθεί στα δικά του πόδια και στις δικές του δυνάμεις. 

Μέσα από τις διαρκείς παρεμβάσεις των ηλικιωμένων γονέων προς τα ενήλικα παιδιά, τα τελευταία δεν θα καταφέρουν ποτέ να μεγαλώσουν, να αναλάβουν τις δικές τους ευθύνες, να λάβουν τις δικές τους αποφάσεις και να αναγνωρίσουν τα δικά τους λάθη. Από την άλλη μεριά, οι ηλικιωμένοι γονείς δεν απαλλάσσουν ποτέ τον εαυτό τους από την ευθύνη και τις υποχρεώσεις, από το βάρος που φέρουν για τις επιλογές των παιδιών τους. Πόσο παρεμβαίνουν οι γονείς και πόσο τα παιδιά αφήνονται σε αυτές τις παρεμβάσεις; Πόσο αυτή η αλληλεπίδραση εξελίσσεται σε μια σιωπηλή συμφωνία τριγωνοποίησης, όπου χάνονται τα όρια ανάμεσα σε γονείς και παιδιά και ανάμεσα στην οικογένεια που έφτιαξε το παιδί και την πατρική του οικογένεια; 

Βιβλιογραφία

Clarke, E.J., Preston, M., Raskin, J. & Bengtson, V.L. (1999). Types of conflicts and tensions between older parents and adult children. Gerontologist, 39 (3), 261-270.  

Περιμένοντας «τα δώρα» του Άη Βασίλη…

Όλοι υπήρξαμε παιδιά και κατά την παιδική μας ηλικία πιστέψαμε στον μύθο ή στην αλήθεια του Άη Βασίλη για περισσότερα ή λιγότερα χρόνια. Μπορεί σήμερα να έχουμε μια κατασταλαγμένη απάντηση για το αν υπάρχει ή δεν υπάρχει, όμως τι σημασία έχει αυτό; Μπορεί στην πορεία να μάθαμε ποιο πρόσωπο έπαιζε αυτόν τον ρόλο και μπορεί να απογοητευτήκαμε που δεν ίσχυαν όλα εκείνα τα σενάρια που κάναμε στο μυαλό μας ή συζητούσαμε με τα αδέρφια μας λίγο πριν την αλλαγή του χρόνου, κι ενώ ήμασταν γεμάτοι περιέργεια και ανυπομονησία για τα δώρα μας. Ταυτόχρονα, όμως, προσπαθούσαμε να βρισκόμαστε σε εγρήγορση, ώστε να τον αντιληφθούμε σε ποιο σημείο θα επέλεγε να αφήσει τα δώρα μας και αν θα μας έκανε φέτος την τιμή, δηλαδή αν θα προλάβαινε, να μας δει ή όχι. 

Ε, δεν έπρεπε να είμαστε και άπληστοι… δεν μπορούσε κάθε χρόνο να επισκέπτεται τα ίδια παιδιά και φυσικά δεν προλάβαινε να πάει αυτοπροσώπως σε όλα τα παιδιά… λόγια και επιχειρήματα αρκετά πιστευτά για ένα παιδί που έχει ανάγκη να πιστέψει στη μαγεία των Χριστουγέννων και γενικότερα των γιορτών… και στην ύπαρξη ενός καλοκάγαθου γερούλη που πάει δώρα σε όλη τη γη, σε όλα τα παιδιά του κόσμου.

Και δεν είχε τόση σημασία το δώρο αυτό καθαυτό, αλλά η όλη μαγεία… της προσμονής, της αναμονής και της ξαφνικής εμφάνισης των δώρων σε διαφορετικό κάθε φορά σημείο, καθώς έπρεπε με κάποιο τρόπο να δικαιολογηθεί η μη εμφάνισή του μπροστά μας… 

Και τα ερωτήματα ήταν πάντα πολλά: μήπως δεν έρχεται γιατί δεν έριξε χιόνι φέτος και το έλκηθρο μπορεί να τσουλήσει μόνο πάνω στο χιόνι; Μήπως δεν ήμασταν και τόσο καλά παιδιά και δε θα μας φέρει τίποτα; Μήπως θα προτιμήσει τα υπόλοιπα παιδιά και όχι εμάς; Μήπως θα μας ξεχάσει; Τελικά, τίποτα από όλα αυτά δε συνέβαινε και πάντα «εμφανιζόταν» μέσα από τα δώρα του και μόνο κάποιες φορές προτίμησε να μας έρθει αυτοπροσώπως. 

Αξίζει να πιστεύουν τα παιδιά σε ένα τέτοιο παραμύθι ή θα πρέπει να είμαστε ειλικρινείς; Αν σκεφτούμε πώς το βλέπαμε εμείς ως παιδιά ίσως και να αξίζει… Στα μάτια του παιδιού είναι κάτι μαγικό… είναι πολύ γλυκιά η αναμονή του Άη Βασίλη και δημιουργεί ένα μυστήριο, οξύνοντας τη φαντασία των παιδιών. 

Ας αναλογιστούμε… τι κακό έχει συμβεί σε όλους εμάς που πιστεύαμε στον Άη Βασίλη και μετέπειτα μάθαμε την αλήθεια; Πόσο βλαπτικό ήταν που πιστέψαμε σε αυτόν τον μύθο και γίναμε για λίγο συμμέτοχοί του;  

Και αν μείνουμε στα συναισθήματα που μας προκαλούσε τότε… που ήμασταν παιδιά η αναμονή του δώρου από τον Άγιο Βασίλη και η πιθανή παρουσία του ή όχι… τότε θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα ότι ίσως αξίζει να πιστεύουμε σε κάποια παραμύθια… ως παιδιά έχουμε ανάγκη από παραμύθια και ως ενήλικες έχουμε ανάγκη να έχουμε κρατημένες μέσα στο μυαλό μας τέτοιου είδους γλυκές αναμνήσεις... 

Σχέσεων… “απογραφή” και τελικά διαγραφή;

Σχέσεις που σταδιακά φθείρονται και χάνονται μέσα στη δίνη του χρόνου και στην αμείλικτη ένταση της καθημερινότητας. Σχέσεις που τις καταπίνει η διαρκής ροή της ρουτίνας και τις αλλοιώνει ο χρόνος ή απλά σχέσεις στις οποίες πλέον δε νιώθεις… Πόσες φορές αποφασίζουμε να τελειώσουμε μια φιλική σχέση λέγοντας «ξέρεις δεν μου είσαι αρκετός (μπορεί κι εγώ να μην σου είμαι, οπότε γιατί να το παλεύουμε;)» ή «ξέρεις δε νιώθω πλέον ότι έχουμε μια φιλική σχέση (και εν τέλει είχαμε ποτέ;)».

Είναι πιο βολικό να υποκρινόμαστε ότι ο χρόνος φθείρει τις «φιλικές» σχέσεις και όχι το ότι δεν υπάρχει νοιάξιμο, ενδιαφέρον, εγγύτητα και κοντινότητα, καλές προθέσεις, καλοσύνη και πολλά ακόμη.

Είναι πιο βολικό να μιλάμε Χριστούγεννα και Πάσχα και να λέμε «ναι, βρε θα κανονίσουμε σύντομα να τα πούμε» κι αυτό το σύντομα χάνεται μέσα στο ατελείωτο κάθε μέρα που περνά και ποτέ δεν τα λέμε… μέχρι να φτάσουν οι επόμενες γιορτές…  

  

Και τελικά μένεις να αναρωτιέσαι… ήταν μια σχέση που από την αρχή δεν είχε δυναμική εξέλιξης ή κάπου στην πορεία χάθηκε η επαφή; Μήπως ήταν διαφορετικά τα αρχικά ενδιαφέροντά μας, απλά δεν το είχαμε δει; Μήπως ποτέ δεν ταιριάζαμε και δεν είχαμε κοινά, αλλά είχαμε συμβιβαστεί σ’ αυτή τη σχέση; Μήπως ήταν μια ακόμη σχέση που κάλυπτε την αίσθηση της μοναξιάς που νιώθαμε ή την προσπάθειά μας να πείσουμε τον εαυτό μας ότι είμαστε κοινωνικοί και αγαπητοί; 

Και τελικά μένεις να αναρωτιέσαι… γιατί κάποιες σχέσεις χάνονται μέσα στον χρόνο; Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν είναι πλέον σημαντικοί Άλλοι για εμάς; Γιατί η ζωή αλλάζει και οι προτεραιότητες σου δείχνουν ποιοι άνθρωποι μπορούν να παραμείνουν στη ζωή σου και ποιοι δεν έχουν πλέον θέση στη ζωή σου; Γιατί σκέφτεσαι αν άξιζαν ή δεν άξιζαν όλα όσα έκανες για κάποιους ανθρώπους; Γιατί;;; Πολλά γιατί που δεν έχει και τόση σημασία πώς θα μπορούσαν να απαντηθούν και ίσως ποτέ δε θα πάρουν μια απάντηση, καθώς η ζωή είναι ένα διαρκές πάρε- δώσε… 

Και η ζωή συνεχίζεται… και θα συνεχίζεται, είτε με την παρουσία είτε με την απουσία αυτών των ανθρώπων στη ζωή μας… και εμείς μπορεί να παραμένουμε πάντα εδώ με την απορία: αυτές οι σχέσεις ήταν κάποτε σημαντικές και εξελίχθηκαν σε ασήμαντες ή όχι; Οι σχέσεις που κυρίως μας απασχολούν είναι οι σχέσεις αυτές για τις οποίες προσδοκούσαμε και προσδοκούμε να συνεχίσουν να υπάρχουν στη ζωή μας… και για αυτές τις σχέσεις αναρωτιόμαστε… πληγωνόμαστε και βιώνουμε το πένθος της απώλειας. Με αφορμή το τέλος κι αυτής της χρονιάς, για άλλη μια φορά ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν απολογισμό: ποιοι παρέμειναν κι αυτόν τον χρόνο στη ζωή μας και εμείς σε ποιων τη ζωή έχουμε παραμείνει; Και πόσους από αυτούς που έχουμε χάσει τους χάσαμε για πάντα; Και γιατί μας τρομάζει τόσο αυτό το πάντα και αφήνουμε σχέσεις σε αναμονή… σε αναμονή για μια επόμενη συνάντηση… σε αναμονή για βελτίωση… σε αναμονή να γίνουν τα πράγματα όπως παλιότερα ή και καλύτερα από παλιά… 

Σχέσεις σε αναμονή… ή τελειωμένες σχέσεις που θα τις αποχαιρετήσουμε με τον αποχαιρετισμό αυτού του έτους;     

«Μια υπέροχη ζωή»: Χριστουγεννιάτικη ταινία

Μια καλή επιλογή για τις ημέρες των Χριστουγέννων

Η ταινία με τίτλο “It’ s a wonderful life” (Μια υπέροχη ζωή) είναι μια Χριστουγεννιάτικη δραματική παραγωγή του 1946, την οποία σκηνοθέτησε ο Frank Kapra. Η ταινία αποτελεί κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος με τίτλο “The greatest gift”, του Phillip Van Doren Stern (1945). Η εν λόγω παραγωγή έχει καθιερωθεί ως μια από τις κλασσικότερες Χριστουγεννιάτικες ταινίες και προβάλλεται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ κατά την περίοδο των εορτών. Σημειωτέον, ότι η ταινία είχε προταθεί για πέντε βραβεία όσκαρ και ότι το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου την κατέταξε στην πρώτη θέση ως την ταινία με τη μεγαλύτερη επιρροή και στην ενδέκατη θέση στη λίστα με τις 100 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Επίσης, η ταινία έχει επιλεγεί από τη Βιβλιοθήκη του Αμερικανικού Κογκρέσου ως πολιτιστικά, ιστορικά και αισθητικά σημαντική. 

Πρωταγωνιστής είναι ο James Stuart, που ενσαρκώνει τον ρόλο του George Bailley, ο οποίος κάτω από την πίεση κάποιου προβλήματος που προκύπτει αποφασίζει να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. Πάνω στην απελπισία του εύχεται να μην είχε ποτέ γεννηθεί και με ένα μαγικό τρόπο του φανερώνεται το πώς θα ήταν η ζωή, δίχως εκείνον.

Πρόκειται για μια συγκινητική και μελαγχολική ταινία, όπου έχει πολλά μηνύματα να περάσει, μιας και ακουμπά σε μείζονα κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα που απασχολούν πολύ κόσμο, όπως αυτό του αυτοκτονικού ιδεασμού, που συνήθως είναι το αποτέλεσμα όλων των απογοητεύσεων, των ματαιώσεων και της απελπισίας που βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος. Μια ταινία που ακουμπάει στο έδαφος αναδεικνύοντας ζητήματα που καίνε και που συνήθως ασχολούμαστε, αφού αυτά έχουν πάρει την πιο άσχημη τροπή τους. Αυτό που αξίζει ίσως περισσότερο είναι το μήνυμα ότι τόσο η παραίτηση όσο και η προσπάθεια είναι επιλογές, όμως, το έξυπνο σενάριο απαντά στο «γιατί αξίζει να παλέψεις», μέσα από ένα επιδέξια  δοσμένο τρόπο.