Διαβάζοντας: «All Families Are Psychotic»

Το μυθιστόρημα με τίτλο: «All Families Are Psychotic» (όλες οι οικογένειες είναι ψυχωτικές), είναι το έβδομο σε σειρά μυθιστόρημα του Douglas Coupland, και εκδόθηκε το 2001. Όπως αντιλαμβάνεται κανείς κι από τον τίτλο, το εν λόγω μυθιστόρημα αποτελεί μια φανταστική ιστορία της δυσλειτουργικής οικογένειας Drummond από το Βανκούβερ, όπου ύστερα από πολλά χρόνια απομάκρυνσης τα μέλη της οικογένειας αυτής θα συγκεντρωθούν ξανά. Ο λόγος της συγκέντρωσης είναι η τεράστια επιτυχία της κόρης Σάρα, η οποία παρά την αναπηρία της που προκλήθηκε από την χορήγηση θαλιδομίδης στην μητέρα της κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης,  εργάζεται στη NASA και επρόκειτο να «εκτοξευθεί» στο διάστημα ως κοσμοναύτης! 

 

Μια αναπηρία τόσο σοβαρή όπως στην περίπτωση της Σάρα, η οποία γεννήθηκε δίχως ένα χέρι, αντιλαμβανόμαστε ότι έχει δυσμενείς ψυχοσωματικές και συναισθηματικές επιπτώσεις για το ίδιο το άτομο, ειδικά όταν ξέρει ότι η ζωή της θα ήταν πολύ διαφορετική αν δεν είχε γίνει λήψη θαλιδομίδης από την μητέρα της. Η αιτία της αναπηρίας της δηλαδή είναι συγκεκριμένη, με την έννοια ότι έχει όνομα κι επίσης κάποιος είναι υπεύθυνος για την κατάστασή της. Είναι πολύ διαφορετική η ψυχολογία των ατόμων που προκάλεσαν τα ίδια την αναπηρία τους, καθώς στρέφουν τις ενοχές στον εαυτό τους και πολύ διαφορετική η περίπτωση των ατόμων όπως η Σάρα που ξέρουν ότι δεν ευθύνονται τα ίδια για την αναπηρία τους, καθώς στρέφουν την κριτική τους για την κατάστασή τους στους άλλους κι αυτό μπορεί να επηρεάσει τη σχέση τους με πολύ κοντινά και προσφιλή σε αυτά άτομα, όπως την μητέρα ή ακόμη και τον πατέρα, με πολύ αρνητικό τρόπο. Όταν μάλιστα υπάρχουν αδέρφια στην οικογένεια η σύγκριση είναι πιο άμεση και το ερώτημα που πρέπει να διαχειριστεί το άτομο που υποφέρει είναι το εξής: «γιατί σε εμένα;». Ο Coupland δημιουργεί μια ηρωίδα που παρά το πρόβλημά της, δεν το βάζει κάτω, αλλά είναι επικεντρωμένη στην επιστήμη της, κάτοχος διδακτορικού κι έτοιμη για την σπουδαιότερη στιγμή στην καριέρα της.  

 

Ο Coupland εκτός από το ευαίσθητο θέμα της αναπηρίας, θίγει κι ένα άλλο ζήτημα που κι αυτό επηρεάζει την ψυχοσωματική κατάσταση του ατόμου, κι ακόμη περισσότερο την εποχή που είχε γραφτεί το βιβλίο και η αντιμετώπιση δεν ήταν εξίσου επιτυχημένη όπως σήμερα. Παρουσιάζει τρεις χαρακτήρες να έχουν AIDS, δηλαδή η μητέρα Τζάνετ κι ο γιος της Γουέιντ, καθώς και η Νίκι, η δεύτερη σύζυγος του πατέρα Τεντ, η οποία συνευρέθηκε σεξουαλικά με τον Γουέιντ σε ένα αεροδρόμιο, δίχως να γνωρίζει ότι ήταν νόμιμα θετός γιος της. Όταν ο Τεντ ανακαλύπτει ότι υπήρξε «αιμομικτική» συνεύρεση, προκαλεί ένα μεγάλο περιστατικό. Γενικά ο Τεντ είναι μια φιγούρα κακοποιητική απέναντι στους γιους του, με τους οποίους πάντα αγανακτούσε, ενώ απέναντι στην κόρη του διατηρεί ήδη από την παιδική ηλικία μια στάση «λατρείας» και απεριόριστης συμπάθειας. Ο Τεντ είναι αλκοολικός και ως εκ τούτου τυραννικός και βίαιος, και βλέπει τη σύζυγό του Νίκι ως τρόπαιο. 

 

Θα πρέπει να μην παραλείψουμε να σημειώσουμε ότι μια ασθένεια όπως το AIDS δεν είναι εύκολα διαχειρίσημη, καθώς το άτομο παλεύει για κάποιες φορές και χρόνια μέχρι να καταφέρει να αποδεχθεί την κατάσταση στην οποία πλέον βρίσκεται κι επίσης προκύπτουν σταδιακά και ζητήματα που εκ πρώτης όψεως δεν είναι ορατά ή ευδιάκριτα όπως: «ποιος άνθρωπος θα ερωτευθεί και θα αγαπήσει ένα άτομο με AIDS;»… Ευτυχώς, για τον Γουέιντ σε μια ομάδα ψυχολογικής στήριξης ατόμων με μολυσματικές ασθένειες, γνωρίζει την Μπεθ, η οποία ως πρώην τοξικομανής πίστευε ότι είχε AIDS, γεγονός που δεν ίσχυε και που τελικά την παντρεύεται. 

 

Από την άλλη, ο Μπράιαν, είναι το «ηλίθιο» παιδί της οικογένειας, ο οποίος τα κάνει πάντα όλα θάλασσα και είναι πάντα μπλεγμένος. Ο Μπράιαν βρίσκεται σε σχέση με την Shw, της οποίας η γονείς της είχαν επιτρέψει στα 16 της να επιλέξει το όνομά της κι επειδή μισούσε τα φωνήεντα διαλέγει να την αποκαλούν έτσι. Έμεινε έγκυος από τον Μπράιαν και τώρα βρίσκεται στο δίλημμα να κάνει έκτρωση ή μήπως να πουλήσει το παιδί της; 

 

Τα πράγματα σε αυτό το μυθιστόρημα γίνονται ακόμη πιο περίπλοκα, ειδικά από το σημείο όπου εισάγεται στην πλοκή ο Νορμ, ο περιστασιακός εργοδότης του Γουέιντ. Ο Νορμ έχει στην κατοχή του την τελευταία επιστολή της Λαίδη Ντι κι έχει βρει έναν αγοραστή από τις Μπαχάμες, τον Φλώριαν, ο οποίος όμως είναι αδίστακτος στο να πάρει αυτό που θέλει. Ο Coupland είναι μαέστρος στο να κατασκευάζει αδίστακτους, ακαλλιέργητους και χωρίς ίχνος αγωγής χαρακτήρες, καθώς και ιστορίες που εκτυλίσσονται σε μυστηριώδεις ή περίεργες περιοχές της Αμερικής, όπως η παραλία Daytona. 

 

Στο μυθιστόρημα αυτό του Coupland, διαπιστώνουμε ότι οι χαρακτήρες που έχει κατασκευάσει συναντιούνται κάτω από τις πιο ασυνήθιστες συμπτώσεις, αλλά κατά βάθος όλοι αυτό που αναζητούν είναι η αλήθεια και η ευτυχία. Ο Coupland περιγράφοντας χαρακτήρες που καλύπτουν το φάσμα της ζωής δύο γενιών ενηλίκων, καταγράφει κάποιες πολύ εύστοχες παρατηρήσεις για τη ζωή γενικότερα, όπου κάθε πράξη έχει τις συνέπειές της και που τίποτα δεν είναι τόσο απλό ή τόσο εύκολο. Η μεσήλικη Τζάνετ, αξιολογώντας το παρελθόν της, αναρωτιέται τι έχει καταφέρει στη ζωή της μέχρι τώρα, επιχειρώντας έστω και καθυστερημένα, αλλά όχι αργά να βγει από τον μικρόκοσμό της και να ανοίξει τα φτερά της, ενώ τα παιδιά της παρατηρούν ότι είναι δυσαρεστημένα κι έτσι βρίσκονται σε έναν διάλογο με τις ταυτότητές τους, αισθανόμενα ότι έχουν υποταχθεί στους ρόλους που τους έχει επιβάλλει η κοινωνία. Οι χαρακτήρες, λοιπόν, διαπραγματεύονται υπαρξιακά θέματα όπως την ασθένεια, το θάνατο, τον εθισμό, τις κακές ενδοοικογενειακές σχέσεις, αλλά και την πολυπλοκότητα και την κακία του κόσμου που τους περιβάλλει. 

 

Διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, σίγουρα ο αναγνώστης θα ανατρέξει στη δική του οικογένεια, στο αν και κατά πόσο είναι κοντά ή μακριά από τα υπόλοιπα μέλη, αν έχει υπάρξει απόσταση κι αποξένωση σε τέτοιο βαθμό που να χρειαστεί να συμβεί κάτι φοβερό και τρομερό που θα τους φέρει πάλι κοντά. Τελικά ο αναγνώστης θα αναρωτηθεί σχετικά με το τι είναι οικογένεια και πώς οι προσδοκίες του ενός μέλους για το άλλο διαμορφώνουν και σε ποιο βαθμό τις επιλογές και την πορεία του καθενός ξεχωριστά, αλλά και όλων μαζί, ως ένα σύνολο ή ένα σύστημα, όπως ακριβώς το σύστημα των συγκοινωνούντων δοχείων. Τελικά, ακόμη κι αν το κάθε μέλος έχει πάρει διαφορετική πορεία, ακόμη κι όταν η οικογένεια μοιάζει να έχει διασκορπιστεί, πάντα θα υπάρχει η σκέψη του ενός για τον άλλο για να γεμίζει τα όποια κενά. Μήπως τελικά κάπως έτσι, λιγότερο ή περισσότερο, με ή δίχως υπερβολή και η δική μας οικογένεια είναι ψυχωτική;

 

Douglas Coupland. (2001). All Families Are Psychotic. Pilgrim Reader Books.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

Reading: "All Families Are Psychotic"

The novel, entitled "All Families Are Psychotic", is the seventh novel by Douglas Coupland, and it was published in 2001. As the title suggests, this novel is a fantastic story of the dysfunctional Drummond family from Vancouver, where after many years of removal the members of this family will be reunited. The reason for the reunion is the huge success of daughter Sarah, who despite her disability caused by the administration of thalidomide to her mother during pregnancy, works at NASA and was to be "launched" into space as a cosmonaut!

 

A disability as severe as in the case of Sarah, who was born without an arm, we realize that it has adverse psychosomatic and emotional consequences for the person herself, especially when she knows that her life would be very different if her mother had not taken thalidomide. The cause of her disability is specific, in the sense that it has a name, also someone is responsible for her condition. The psychological state of people who have caused their own disability is very different, as they put the blame on themselves, than the case of people like Sarah who know that they are not responsible for their disability, as they focus their criticism on their situation to others and this can affect in a very negative way their relationship with beloved or very close people and keen to them, such as the mother or even the father. In fact, when there are siblings in the family, the comparison is more direct and the question that the sufferer must manage is: "why me?". Coupland creates a heroine who, despite her problem, does not give up, but is focused on her science, holds a doctorate and is ready for the most important moment in her career.

 

Coupland, in addition to the sensitive issue of disability, raises another issue that also affects the psychosomatic condition of the individual, and even more back then, the time the book was written where the treatment was not as successful as today. There are three characters with AIDS, mother Janet and her son Wade, as well as Nicky, father Ted's second wife, who had sex with Wade at an airport without knowing he was her legally adopted son. When Ted discovers that there was an "incestuous" encounter, he causes a major incident. In general, Ted is an abusive figure towards his sons, with whom he was always indignant, while towards his daughter he maintains an attitude of "worship" and unlimited sympathy since childhood. Ted is an alcoholic and therefore tyrannical and violent and sees his wife Nicki as a trophy.

We should not forget to note that a disease such as AIDS is not easily manageable, as the person struggles for a long period of time and in some cases it takes years until s/he manages to accept the special condition in which s/he is now and also gradually emerge issues that at first glance are not visible or conspicuous such as: "who would fall in love with a person with AIDS?" Fortunately, for Wade in a support group for people with infectious diseases, he met Beth, who as a former drug addict thought she had AIDS, which was not the case and eventually married her.

 

Brian, on the other hand, is the "stupid" child of the family, who always gets into troubles and is always entangled. Brian is in a relationship with Shw, whose parents had allowed her to choose her name at the age of 16, and because she hated vowels, she chose to call her that way. She became pregnant by Brian and is now in the dilemma of having an abortion or selling her child?

 

Things get even more complicated in this novel, especially from the point where Norm, Wade's occasional employer, is introduced to the plot. Norm is in possession of Lady Di's last letter and has found a buyer from the Bahamas, Florian, who is unscrupulous in getting what he wants. Coupland is a master at creating ruthless, uncivilized and without a trace of education characters, as well as stories set in mysterious or “bizarre” areas of America, such as Daytona Beach.

 

In this novel of Coupland, we find that the characters he has constructed meet one another under the most unusual coincidences, but deep down everyone is looking for truth and happiness. Coupland, describing characters that cover the spectrum of life of two generations of adults, makes some very apt remarks about life in general, where every action has its consequences, and nothing is so simple or so easy. Middle-aged Janet, evaluating her past, wonders what she has accomplished in her life so far, trying, albeit belatedly, to get out of her microcosm and spread her wings, while her children notice that they are unhappy anyway, they are in a dialogue with their identities, feeling that they have submitted to the roles imposed on them by society. The characters, then, deal with existential issues such as illness, death, addiction, bad family relationships, but also the complexity and wickedness of the world around them.

Τhe reader will surely look back on his/her own family, on whether and to what extent s/he is close or far from the other members, if there has been so much distance and alienation that something extraordinary will have to happen to them so as to bring them close again. Eventually, the reader will wonder about what a family is and how one member's expectations for the other shape the choices and route of each individual, but also all together, as a whole or a system, just like the system of communicating vessels. Eventually, even if each and every member has taken a different path, even when the family seems to have dispersed, there will always be thoughts of each other to fill in any gaps. In the end, more or less, with or without exaggeration, is it possible our family to be also psychotic?

 

Douglas Coupland. (2001). All Families Are Psychotic. Pilgrim Reader Books.

 

Kouravanas Nicholas- Papadopoulou Eleni, Psychologist,  MSc.

 

 

Διαβάζοντας: Θρησκεία και Ψυχιατρική, Irvin D. Yalom

Το εν λόγω βιβλίο του Ίρβιν Γιάλομ, είναι ένα δοκίμιο το οποίο γράφτηκε με αφορμή την ομιλία του για τη βράβευσή του με το βραβείο Όσκαρ Πφίστερ, από την Ψυχιατρική Εταιρεία. Ο Γιάλομ όταν κλήθηκε από τον Δρ. Χάρντινγκ για να βραβευτεί τον Μάιο του 2000, είχε ξαφνιαστεί και του απάντησε: «Είστε βέβαιος; Το ξέρετε ότι εγώ θεωρώ τον εαυτό μου άθεο;». Οπότε, τα λόγια της διάλεξής του περιλαμβάνουν την επιστημονική προσέγγιση για το θέμα. Στο σημείο αυτό θα παραθέσουμε κάποια αποσπάσματα που μας έκαναν εντύπωση.

 

«…οι κεντρικές πεποιθήσεις και οι βασικές πρακτικές προσεγγίσεις της ψυχοθεραπείας και της θρησκευτικής παρηγοριάς βρίσκονται συχνά στους αντίποδες».

«Ο Σοπενάουερ μας υπενθυμίζει ότι η θρησκευτική πίστη, αν πρόκειται να ανθίσει, πρέπει να φυτευτεί και να ριζώσει στην παιδική ηλικία. Επί λέξει: Η δυνατότητα για πίστη είναι ισχυρότερη στην παιδική ηλικία. Γι’ αυτό και οι θρησκείες καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια, πριν από οτιδήποτε άλλο, στο να περιλάβουν στην κυριότητά τους αυτές τις τρυφερές ηλικίες».

«Μεγάλωσα πιστεύοντας ότι η θρησκευτική και η επιστημονική κοσμοθεωρία είναι ασύμβατες – με έβρισκε σύμφωνο η μεταφορά του Σοπενάουερ ότι η θρησκεία είναι μια πυγολαμπίδα που φαίνεται μόνο τη νύχτα».

«Ήμουν και παραμένω – αχόρταγος αναγνώστης μυθιστορημάτων. Η εφηβεία μου σημαδεύτηκε από τους μυθιστοριογράφους που διερεύνησαν θεμελιώδη ζητήματα γύρω από το θάνατο, το νόημα, την ελευθερία και τις σχέσεις – ιδίως από τους μεγάλους Ρώσους και Γάλλους υπαρξιστές συγγραφείς».

«Με γοήτευσαν ιδιαίτερα οι προσωκρατικοί, οι στωικοί, ο Λουκρήτιος, ο Σοπενάουερ, ο Σάρτρ, ο Καμύ, ο Χάιντεγκερ, ο Νίτσε, ο Κορλί Λαμόν και ο Σανταγιάνα».

«Η υπαρξιακή ψυχοθεραπευτική προσέγγιση υποστηρίζει ότι η εσωτερική σύγκρουση που μας καταδυναστεύει δεν προέρχεται μόνο από την πάλη μας με καταπιεσμένες ενστικτώδεις ορμές ή με εσωτερικευμένες αναπαραστάσεις σημαντικών ενηλίκων της παιδικής μας ηλικίας ή με θραύσματα από λησμονημένες τραυματικές αναμνήσεις, αλλά επίσης από την αναμέτρησή μας με τα «δεδομένα» της ύπαρξης». 

 

«Τέσσερις έσχατες έγνοιες, όπως τις βλέπω εγώ, σχετίζονται πολύ στενά με την ψυχοθεραπεία: ο θάνατος, η μοναξιά, η ανάγκη νοήματος και η ελευθερία. Αυτά είναι τα τέσσερα ζητήματα που σχηματίζουν τη ραχοκοκαλιά του βιβλίου μου στα οποία θα αναφερθώ διεξοδικά στη συνέχεια».

«…τόσο οι θεραπευτές, όσο και οι θεραπευόμενοι – είναι μοιραίο να βιώσουμε όχι μόνο τη χαρά της ζωής, αλλά και το αναπόφευκτο σκοτάδι της: την απομυθοποίηση, τα γηρατειά, την αρρώστια, τη μοναξιά, την απώλεια, την έλλειψη νοήματος, τις οδυνηρές αποφάσεις και το θάνατο».

«Όπως έγραψε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια ο προσωκρατικός φιλόσοφος Ξενοφάνης, αν τα λιοντάρια μπορούσαν να ζωγραφίσουν, ο θεός τους θα είχε τη δική τους μορφή».

«Οι περισσότερες κλινικές και θεωρητικές αναζητήσεις που προσπαθούν να δώσουν στέρεες και ικανοποιητικές απαντήσεις στο νόημα της ζωής καταλήγουν στον ηδονισμό, τον αλτρουισμό, την αφοσίωση σε κάποιο αγώνα, την παραγωγικότητα, τη δημιουργικότητα, την αυτοπραγμάτωση».

«Ο Φρόυντ περιγράφει τον αμυντικό μηχανισμό της ‘μόνωσης’ σαν μια διαδικασία διαχωρισμού του συναισθήματος από την ανάμνηση κάποιου δυσάρεστου γεγονότος και τη διακοπή των συνειρμών που συνδέονται με το γεγονός αυτό, έτσι που να απομονώνεται από τις φυσιολογικές διαδικασίες της σκέψης». 

 

«Οι ψυχοθεραπευτές έχουν να μάθουν πολλά από τον Νίκο Καζαντζάκη, τον συγγραφέα τόσων δοξαστικών για τη ζωή έργων, όπως ο Ζορμπάς και ο Χριστός ξανασταυρώνεται. Ο Καζαντζάκης ήταν, όπως ο Νίτσε, ένας αντι – θρησκευτικός θρησκευόμενος και ο τάφος του φέρει την επιγραφή ‘Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος’. Μ’ αρέσει πολύ η φράση του στην Αναφορά στον Γκρέκο: ‘Να μην αφήσω στο Χάρο τίποτα να μου πάρει – μονάχα λίγα κόκαλα’. Είναι ένας καλός οδηγός για τη ζωή μας – και για το έργο μας στην ψυχοθεραπεία». –

Βεβαίως, τα παραπάνω αποσπάσματα μπορούν να δώσουν μια ιδέα για το ύφος και το περιεχόμενο της διάλεξης του Γιάλομ, όμως ως αποσπάσματα δεν επιτρέπουν να απολαύσει κανείς τη νοηματική σύνδεση όσων αναφέρει και βεβαίως υπάρχουν άλλα τόσα που λόγω οικονομίας χώρου δεν αναφέραμε. Σίγουρα πρόκειται για ένα βιβλίο που μας δίνει αρκετές πληροφορίες για τη σκέψη του Γιάλομ, την υπαρξιακή προσέγγιση και οπωσδήποτε τις διαφοροποιήσεις, αλλά και τα σημεία επαφής της θρησκείας και της ψυχιατρικής. Θα λέγαμε ότι είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσετε. Σας ευχόμαστε καλή ανάγνωση!

 

Θρησκεία και Ψυχιατρική, Irvin D. Yalom, μτφρ. Ε. Ανδριτσάνου – Γ. Ζέρβας, Εκδόσεις Άγρα, 2003.

 

Κουραβάνας Νικόλαος, Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.

 

Πώς αισθάνεται το παιδί μετά το διαζύγιο;

«Θα περίμενε κανείς ότι ο χωρισμός των γονέων, έστω κι αν είναι δύσκολο να τον αντέξει ένα παιδί, έχει τουλάχιστον ένα πλεονέκτημα: το ανακουφίζει από το βάρος των φιλονικιών και θέτει τέρμα σε μια καταστροφική οικογενειακή ζωή που το κάνει να υποφέρει. Όμως, στην πραγματικότητα, τίποτα δεν είναι τόσο απλό… και τα παιδιά σπάνια ανακουφίζονται από ένα διαζύγιο.

 

Δεν υπάρχει δυσκολότερο πράγμα από το να αποφασίσει κανείς να χωρίσει μια μέρα από τον άντρα ή τη γυναίκα που αγάπησε και έχει αποκτήσει παιδιά. Το αίσθημα της λίγο ή πολύ ολοκληρωτικής αποτυχίας, ο φόβος της μοναξιάς, ο ίλιγγος μπροστά σε ένα μέλλον που πρέπει να ξαανφτιάξουν από την αρχή, η μεγάλη ενοχή για τον πόνο που προκαλούν στον άλλο, η δυσκολία να αρνηθούν την ιδέα μιας οικογένειας ενωμένης και να επιβάλουν αυτόν τον πόνο στα παιδιά… Όλα συγκλίνουν στο να αποτρέψουν τους γονείς να χωρίσουν.

Όμως ενίοτε μια σκέψη έρχεται σε αντιδιαστολή όλων αυτών των ‘καλών’ λόγων: ότι ένας χωρισμός είναι ίσως καλύτερος για τα παιδιά. Δεν είναι σωστό να τους επιβάλλει κανείς τους ατελείωτους καβγάδες, την εικόνα της παρακμής ενός ζευγαριού που καταρρέει, τη συνεχή ένταση. Δεν μπορεί να αντέξει κανείς αιώνια τη σύγχυση μέσα στο βλέμμα τους όταν ο τόνος υψώνεται στο σπίτι κι αυτά κλείνονται στην κάμαρά τους για να μην παρευρεθούν σε άλλη μια σύγκρουση. Το περίφημο ‘μένουμε μαζί για τα παιδιά’ κλονίζεται όταν μερικά μικρά, που δεν αντέχουν άλλο πια, φτάνουν στο σημείο να εξωθούν τους γονείς τους στο διαζύγιο: ‘Μα χωρίστε επιτέλους αντί να μαλώνετε συνέχεια!’

 

Τελικά μια μέρα, το αποφασίζουν και τολμούν να μιλήσουν για χωρισμό. Άλλοτε κατόπιν συμφωνίας, άλλοτε μονομερώς. Μερικοί ενήλικες καταρρέουν, αρνούμενοι ακόμα και να σκεφτούν αυτή την απόφαση. Άλλοι ανακουφίζονται που αυτό το μαρτύριο θα τελειώσει, που θα βγουν επιτέλους από το αδιέξοδο… και πιστεύουν ότι και τα παιδιά θα αισθανθούν την ίδια ανακούφιση» (Μπερζέ & Γκραβιγιόν, 2004, σελ. 15-16).

Το παιδί μετά το διαζύγιο θα πρέπει να απαρνηθεί την προηγούμενη ζωή του, τις ίδιες του τις ρίζες, να απαρνηθεί το αντικείμενο ‘ζευγάρι’, την εξίσωση ‘μπαμπάς+ μαμά’. Το παιδί σταδιακά συνειδητοποιεί ότι δεν θα ξαναζήσουν όλοι μαζί στο ίδιο σπίτι, δεν θα τρώνε στο ίδιο τραπέζι, δεν θα πάνε όλοι μαζί διακοπές. Με τη διάλυση του γονεϊκού ζευγαριού το παιδί βιώνει την απώλεια ενός μέρους της ταυτότητάς του.

 

Πηγές:

Μπερζέ, Μ. & Γκραβιγιόν, Ι. (2004). Οι γονείς μου χωρίζουν. Αισθάνομαι χαμένο. Αθήνα: Μπουκουμάνης.

 

Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγος, MSc.