Διαβάζοντας το βιβλίο: «Τα βρώμικα χέρια»

Του Ζαν-Πολ Σαρτρ

 

«Ένα ισόγειο σπιτάκι δίπλα στον μεγάλο δρόμο. Δεξιά η είσοδος και ένα παράθυρο με κλειστά τα παντζούρια. Στο βάθος, το τηλέφωνο πάνω σ' ένα κομοδίνο. Αριστερά, προς το βάθος, μια πόρτα. Τραπέζι, καρέκλες. Έπιπλα ετερόκλητα και φτηνά. Αισθάνεσαι πως το πρόσωπο που μένει μέσα σ' αυτό το χώρο δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την επίπλωση. Αριστερά, δίπλα στην πόρτα, ένα τζάκι. Πάνω απ' το τζάκι ένας καθρέφτης. Ακούγονται αυτοκίνητα που περνάνε έξω στο δρόμο. Κορναρίσματα. Κλάξον» (από την εισαγωγή του βιβλίου, η πρώτη εικόνα, σελ. 11).

 

Ένα έργο του Σαρτρ, με πολιτικά και υπαρξιακά στοιχεία, το οποίο εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην ηθική, την πολιτική δράση και την ατομική ευθύνη. Το έργο λαμβάνει χώρα σε ένα επαναστατικό πολιτικό περιβάλλον και κινείται γύρω από το δίλημμα του Ουγκώ, ο οποίος καλείται να δολοφονήσει έναν ηγέτη του κόμματος για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας. Το κύριο ερώτημα που θέτει ο Σαρτρ είναι: μπορεί η πολιτική δράση να παραμείνει ηθικά ‘’καθαρή’’; Η απάντηση που έμμεσα δίνεται είναι αρνητική, καθώς όποιος δρα πολιτικά αναγκάζεται να λερώσει τα χέρια του.

Το έργο κινείται ανάμεσα στην ελευθερία του ανθρώπου να επιλέγει και στο βάρος της ευθύνης που φέρει κάθε επιλογή. Η πράξη δεν δικαιολογείται από καμία ιδεολογία, καθώς ο άνθρωπος θεωρείται ότι είναι απόλυτα υπεύθυνος για τις συνέπειές της. Ο Σαρτρ αναδύει την τραγικότητα της πολιτικής πράξης, όπου η ηθική καθαρότητα συγκρούεται με την αποτελεσματικότητα. Μέσα από το έργο αυτό φαίνεται το υπαρξιακό βάρος της επιλογής και η αδυναμία του ανθρώπου να αποφύγει την ευθύνη της πράξης του.

 

Πηγή:

Ζαν- Πολ Σαρτρ. Τα βρώμικα χέρια. Εκδόσεις Αιγόκερως/ Θέατρο.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.