Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τον θάνατο και τη θλίψη;

Προσεγγίστε το θέμα ήπια, με αλήθεια και με συμπόνια...

 

Όταν συζητάμε για τον θάνατο με παιδιά είναι καλύτερο να λέμε την αλήθεια- όχι όλες τις λεπτομέρειες, αλλά τα βασικά, καθώς οι ευφημισμοί μπορούν να τα μπερδέψουν. Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις που έχουν τα παιδιά μετά τον θάνατο είναι τα όνειρα που βλέπουν με τον νεκρό και η αδυναμία συγκέντρωσης.

Ο θάνατος και η θλίψη είναι καθολικές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης. Ακόμα κι έτσι, οι περισσότεροι από εμάς κινούμαστε προς μία από δύο διαφορετικές κατευθύνσεις: να το προσεγγίσουμε, να το αντιμετωπίσουμε, να το επεξεργαστούμε και να δουλέψουμε πάνω σε αυτό ή να το αποφύγουμε, να το αρνηθούμε και να προσπαθήσουμε να το καλύψουμε.

Η αποφυγή είναι απαραίτητη για να μην κατακλυζόμαστε από αρνητικά συναισθήματα, αλλά αυτό θα πρέπει να γίνεται παροδικά, σαν μικρά διαλείμματα από την κατάσταση της θλίψης. Όμως, και η προσέγγιση της θλίψης είναι απαραίτητη για να φτάσουμε στην αποδοχή. Η κατεύθυνση προς την κατά μέτωπο αντιμετώπιση του πένθους είναι πιο δύσκολη όταν πρόκειται να μιλήσουμε με παιδιά για έναν θάνατο που έχει συμβεί.  

Τι θα μπορούσαμε να πούμε σε ένα 4χρονο ή 5χρονο που πέθανε η μητέρα του ή κάποιο αδερφάκι του; Ότι πήγε ταξίδι, ότι κοιμάται συνέχεια, ότι βρίσκεται σε κάποιο νοσοκομείο, ότι πήγε για δουλειά κάπου αλλού; Δηλαδή ότι επέλεξε να τον εγκαταλείψει ή ότι κοιμήθηκε και παρέμεινε σε αυτή την κατάσταση; Πόσο ανακουφιστικό μπορεί να είναι αυτό για ένα παιδί;

Η θλίψη δεν είναι ένα θετικό συναίσθημα και το παιδί που νιώθει θλίψη δεν θα είναι καλά. Είναι όμως προτιμότερο να περάσει αυτή την κατάσταση θλίψης παρά να παραμείνει σε μια ασαφή και μη πραγματική κατάσταση.

Τα παιδιά θα θέλουν να μάθουν για λεπτομέρειες που αφορούν το σώμα, καθώς δεν μπορούν να καταλάβουν τι συμβαίνει με το σώμα μετά τον θάνατο.

‘’Τι θα νιώσει ή τι θα φάει ο νεκρός κάτω από τη γη;’’.

Να είστε σαφείς, απλοί και ειλικρινείς με τις απαντήσεις σας.

«Το σώμα όταν πεθάνει δεν εργάζεται πια. Δεν κινείται, δεν ακούει, δεν αναπνέει, ούτε κοιμάται. Απλώς έχουν όλα σταματήσει. Δεν πονά καθόλου. Ούτε αισθάνεται».

Μία ακόμη ερώτηση που έρχεται αυθόρμητα στα παιδιά είναι:

«Εσύ θα πεθάνεις; Εγώ θα πεθάνω;»

Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από αυτές τις σκληρές αλήθειες, αλλά μπορούμε να τα απαλύνουμε με τη συμπόνια και τη στοργή μας.

Να πάμε τα παιδιά στην κηδεία;

Υπάρχουν παιδιά που έχουν παράπονο γιατί οι γονείς δεν τα άφησαν να πάνε σε μια κηδεία και υπάρχουν παιδιά που παραπονιούνται ότι οι γονείς τα υποχρέωσαν να παραβρεθούν σε μια κηδεία. Οπότε δεν υπάρχει μια απάντηση στο τι είναι καλό να κάνουν οι γονείς. Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι να ενημερώσουν το παιδί με ειλικρίνεια και να το ρωτήσουν αν επιθυμεί να πάει ή όχι στην κηδεία, οπότε ρωτούν τα παιδιά και τα αφήνουν να αποφασίσουν. Αν το παιδί αποφασίσει ότι θέλει να πάει στην κηδεία θα  πρέπει να υπάρχει κοντά του ένας ενήλικας που θα ασχολείται αποκλειστικά με τις ανάγκες του παιδιού.

Εκτός από την τελετή, θα μπορούσαμε και στο σπίτι να προσφέρουμε κάποιους τρόπους για να τιμήσουμε ή να θυμηθούμε το νεκρό άτομο, όπως να ανάψουμε ένα κερί, να φτιάξουμε ένα λεύκωμα, να ξεφυλλίσουμε τις φωτογραφία ή να γράψουμε μια κάρτα ή να πούμε μια ιστορία για το νεκρό.

 

Συχνές αντιδράσεις των παιδιών μετά τον θάνατο:

Αναδιήγηση γεγονότων θανάτου ή κηδείας.

Όνειρα με τον νεκρό.

Παλινδρόμηση σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας, όπως να κοιμάται με γονείς, να βρέχει το κρεβάτι του, να πίνει γάλα με το μπουκάλι.

Αναζήτηση φίλων που έχουν βιώσει παρόμοια απώλεια.

Υπερβολική ανησυχία για τη δική τους υγεία ή για την ασφάλεια των γονιών τους.

Απουσία συγκέντρωσης στην εργασία για το σπίτι ή στην τάξη.

Αίσθημα ότι ο νεκρός είναι μαζί τους κατά κάποιο τρόπο.

Καμία αντίδραση ή να φαίνεται ότι δεν αισθάνεται κάτι για την απώλεια.

 

Σε πρακτικό επίπεδο τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί που πενθεί;

Είναι σημαντικό να αφιερώνουμε χρόνο στο παιδί, να του δίνουμε τη δυνατότητα να μας μιλήσει όταν θέλει και για όσα επιθυμεί, να είμαστε δίπλα στο παιδί. Δεν χρειάζονται πολλές ερωτήσεις, είναι προτιμότερο να ξεκινάμε συζητήσεις για να γνωρίζει ότι δεν υπάρχουν θέματα- ταμπού και όσα σκέφτεται μπορεί να τα μοιραστεί μαζί μας. Θα πρέπει να ακούμε περισσότερο από όσο μιλάμε: για να ακούσουμε όμως θα πρέπει να ακολουθήσουμε τους ρυθμούς του παιδιού, να περιμένουμε όταν το παιδί θέλει να μας μιλήσει, αρκεί να ξέρει ότι εμείς είμαστε εκεί και ό,τι θέλει μπορεί να το μοιραστεί μαζί μας.

Όταν το παιδί επιλέγει να μοιραστεί κάτι μαζί μας δεν το σχολιάζουμε, δεν το αποδοκιμάζουμε και δεν το κρίνουμε. Δε θα βοηθήσει σε κάτι να του πούμε: μην σκέφτεσαι έτσι, μην νιώθεις έτσι. Σκέψου θετικά: δεν μπορεί να σκεφθεί θετικά εφόσον βιώνει μια απώλεια και δεν μπορεί να προσποιηθεί ότι όλα είναι καλά στη ζωή του. Μπορούμε να του πούμε ότι είναι λογικό να κλαίει, να νιώθει στεναχώρια, να χάνεται σε αναμνήσεις. Δεν χρειάζεται βιασύνη, ούτε πίεση, ο κάθε άνθρωπος βιώνει με τον δικό του τρόπο την απώλεια. Δεν αποτρέπουμε το παιδί από το να κάνει ερωτήσεις, δεν αποφεύγουμε να απαντήσουμε, δεν του δίνουμε το μήνυμα ότι μας ενοχλεί ή ότι μας φέρνει σε δύσκολη θέση.

 

Πηγή:

https://www.psychologytoday.com/intl/blog/playful-parenting/202301/how-to-help-children-cope-with-death-and-grief. How to Help Children Cope With Death and Grief. Approach the topic gently, with truth and compassion.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Γιατί κάποιες γυναίκες παραμένουν στις βίαιες σχέσεις;

 

Ένα θέμα σχετικά με τις κακοποιημένες γυναίκες είναι γιατί αυτές παραμένουν στις κακοποιημένες σχέσεις και στα σπίτια όπου δέχονται βία. Πολλοί θεωρούν ότι κάποιο λάθος πρέπει να κάνουν οι ίδιες οι γυναίκες και για αυτό παραμένουν σε μια φανερά επικίνδυνη κατάσταση και δεν φταίνε οι άνδρες που τις κακομεταχειρίζονται, καθώς κανένας άνδρας δεν θα χτυπούσε τη σύζυγό του ή τη μητέρα των παιδιών του. Η απόφαση των γυναικών να φύγουν από μια σχέση στην οποία κακοποιούνται είναι δύσκολη, κυρίως γιατί οι ίδιες θεωρούν τους εαυτούς τους ανίκανους να το κάνουν ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και παιδιά. Εξαιτίας της ψυχολογικής βίας που συνήθως ακολουθεί τη σωματική βία, πολλές γυναίκες νιώθουν αβοήθητες, εγκλωβισμένες σε μια κατάσταση και τρομοκρατημένες να πάρουν οποιαδήποτε απόφαση από μόνες τους.

 

Ο τρόπος με τον οποίο οι γυναίκες αντιδρούν στην κακοποίηση που δέχονται από τους συζύγους τους εξαρτάται και από εξωτερικούς παράγοντες, οι οποίοι είναι οι σωματικοί και υλικοί πόροι που έχουν ή δεν έχουν οι γυναίκες αυτές, όπως είναι τα χρήματα, οι φίλοι, η οικογένεια, η εκπαίδευση. Η σωματική υγεία, ο αριθμός των παιδιών, η ηλικία αυτών και η κατάσταση της υγείας τους. Αυτές οι γυναίκες αναζητούν κάποια εξωτερική παρέμβαση από την οποία εξαρτάται και το κατά πόσο θα αποφασίσουν να βάλουν ένα τέλος στη βία που δέχονται ή να συνεχίσουν να ζουν σε ένα βίαιο περιβάλλον.

Εκτός από τους εξωτερικούς παράγοντες, υπάρχουν και εσωτερικοί παράγοντες που αφορούν στα θύματα. Τέτοιοι παράγοντες είναι το κατά πόσο τα θύματα επιδοκιμάζουν ή όχι παραδοσιακές ιδεολογίες που υποστηρίζουν ότι οι γυναίκες είναι κατώτερες από τους άνδρες και ο ρόλος τους ως συζύγου είναι να είναι υποταγμένες υποστηρικτικές, ενθαρρυντικές πίστες και να θυσιάζονται. Τα θύματα συχνά έχουν μια ισχυρή δέσμευση με το γάμο, ο οποίος ενισχύεται από πολιτισμικούς θεσμούς, και η πίεση ασκείται στις γυναίκες από την οικογένεια, τη θρησκεία και τους κοινωνικούς κανόνες.

Ένας από τους λόγους που πολλές γυναίκες παραμένουν σε σχέσεις στις οποίες υφίστανται κακοποίηση είναι ο φόβος που νιώθουν είτε για τη δική τους ασφάλεια, είτε για την ασφάλεια του ατόμου που τις κακοποιεί, ότι ίσως κάνει κάποιο κακό στον εαυτό του, αν αυτές το εγκαταλείψουν (Pagelow, 1984). Στην περίπτωση που υπάρχουν και παιδιά, τότε ο φόβος αφορά και την ασφάλεια και τη σωματική ακεραιότητα των παιδιών τους, αλλά ο φόβος που αισθάνονται μπορεί να επεκτείνεται και έξω από την οικογένεια και αποτελεί και έναν από τους βασικότερους λόγους για τον οποίο τα θύματα δεν εκμυστηρεύονται το πρόβλημά τους σε φίλους, συγγενείς ή γείτονες. Από την άλλη μεριά, άτομα που είναι εκτός της οικογένειας ίσως δεν περνούν και τόσο σοβαρά τους φόβους των κακοποιημένων γυναικών και απλά τις θεωρούν υπερβολικές και υστερικές.

Η δεύτερη πιο συχνή αντίδραση των θυμάτων, τα οποία παραμένουν σε μια βίαιη σχέση είναι το αίσθημα που βιώνουν ότι δεν μπορεί να τους βοηθήσει κανείς. Τα θύματα νιώθουν εγκλωβισμένα αδύναμα να κάνουν οτιδήποτε έτσι ώστε να προλάβουν την κακοποίηση ή να ξεφύγουν από αυτή. Το αίσθημα της έλλειψης βοήθειας κάνει τα θύματα να νιώθουν κατάθλιψη και εξευτελισμό και σε πολλές περιπτώσεις να επιλέγουν την μοναξιά.

Ένας άλλος λόγος που κάνει τα θύματα κακοποίησης να παραμένουν σε μία τέτοια σχέση είναι η ένοχη και τα αισθήματα αποτυχίας. Αυτές οι γυναίκες πιστεύουν ότι η επιτυχία του γάμου τους εξαρτάται από τις ίδιες και είναι καθήκον τους να κρατούν την οικογένεια δεμένη. Σε αυτή την πεποίθηση συμβάλλει η κοινωνικοποίηση των ρόλων του φύλου που οδηγεί τις γυναίκες να νιώθουν υπερήφανες για έναν καλό γάμο και να παίρνουν όλες τις ευθύνες για έναν κακό γάμο. Η αίσθηση αποτυχίας τις κάνει να νιώθουν ντροπιασμένες για την αποτυχία του γάμου τους. Ουσιαστικά νιώθουν ότι η αποτυχία τους στο γάμο δείχνει την αποτυχία τους ως γυναίκες (Delshad et al., 2023. Pagelow, 1984).

Συνήθως οι κακοποιημένες γυναίκες είναι απομονωμένες από τους άλλους, οι οποίοι θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν σε περίπτωση που αντιλαμβανόταν ότι είναι θύματα βίας. Τις περισσότερες φορές αυτές οι γυναίκες δεν έχουν ελευθερία κινήσεων, καθώς οι θύτες της ασκούν έντονο έλεγχο στις κινήσεις και στις επαφές που θα έχουν. Μερικές φορές οι άλλοι τους θεωρούν το ιδανικό ζευγάρι, καθώς τους βλέπουν ΣΥΝΕΧΕΙΑ μαζί. Επιπλέον, η γυναίκα δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητη, κυρίως γιατί οι σύζυγοι φροντίζουν να επιβάλουν αυστηρή πειθαρχία στις πράξεις των συζύγων τους και στη διαχείριση των χρημάτων από αυτές, αφού δεν επιθυμούν να τους εγκαταλείψουν οι γυναίκες τους (Heron et al., 2022).

 

Πηγή:

Delshad, F., Naderi-Nobandegani, Zarei- Mahmoodabadi, H. (2023). Wualitative study of couple identity gaps in disturbed married women. International Journal of Behavioral Sciences, 17(2), 106-112.

Heron, R. L., Eisma, M., & Browne, K. (2022). Why Do Female Domestic Violence Victims Remain in or Leave Abusive Relationships? A Qualitative Study. Journal of Aggression, Maltreatment and Trauma, 31(5), 677-694.                                          

Pagelow, M.D. (1984). Family Violence. New York: Praeger.

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

Μια διδακτική Ινδική ιστορία…

Η ιστορία που ακολουθεί συνήθως χρησιμοποιείται προκειμένου να εξηγηθεί η συμβολή των θεωριών προσωπικότητας στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς… ας δούμε τι μπορεί να μας διδάξει! 

«Έξι τυφλοί σοφοί από την Ινδία συνάντησαν έναν ελέφαντα και επιχείρησαν να αναγνωρίσουν τη μορφή του ψηλαφώντας την. Ο πρώτος άγγιξε το ελεφαντόδοντο και αποφάνθηκε: “Αυτό που λέγεται ελέφαντας μοιάζει πολύ με το ακόντιο”. Ο δεύτερος αφού ψηλάφησε τα πλευρά του ζώου και διαπίστωσε ότι ήταν ψηλά και επίπεδα, κατέληξε στο συμπέρασμα: “Αυτό το ζώο είναι όπως ένας τοίχος”. Ο τρίτος πιάνοντας το πόδι του ελέφαντα αναφώνησε: “Ξέρω ήδη τι βρίσκεται μπροστά μας! Αυτό το ζώο είναι ένα δέντρο”. Ο τέταρτος εξέτασε την προβοσκίδα και είπε: “Ο λεγόμενος ελέφαντας είναι στην πραγματικότητα ένα φίδι”. Ο πέμπτος, αφήνοντας το χέρι του να γλιστρήσει πάνω από το αυτί, αναφώνησε: “Έχω την απάντηση! Αυτό το ζώο είναι όπως μια βεντάλια”. Ο έκτος έπεσε πάνω στην ουρά του ελέφαντα και ψηλαφώντας την συμπέρανε: “Ακούστε την απόφασή μου, αυτό το ζώο είναι όπως ένα σχοινί”. Και έτσι οι τυφλοί σοφοί άρχισαν μια έντονη και διαρκή διαμάχη για τη μορφή του ελέφαντα. Ο καθένας εξετάζοντας μέρος του συνόλου είχε δίκιο, ωστόσο σε όλους διέφευγε η συνολική εικόνα του ζώου».

Έτσι, με αφορμή αυτή την ιστορία τίθεται ένα βασικό ψυχολογικό ερώτημα: «μήπως οι ερευνητές των θεωριών προσωπικότητας χειρίζονται τα ζητήματα που τους απασχολούν όπως οι τυφλοί σοφοί»; Μήπως λόγου χάρη εξετάζουν την προσωπικότητα με παρόμοιο τρόπο που κάποιοι θα εξέταζαν το πρόσωπο ενός αγνώστου, δηλ. άλλος να γοητευθεί από τα μάτια, άλλος από τα χείλη, άλλος από τη μύτη κοκ; Οπωσδήποτε, ίσως να προβαίνουμε σε υπεραπλουστεύσεις με τέτοιου είδους παραλληλισμούς, όμως το ουσιαστικό που προκύπτει είναι ότι αναδεικνύεται ένα πρόβλημα επιστημονικής έρευνας σχετικά με το πώς θα έπρεπε να προσεγγίζεται ένα ζητούμενο έρευνας (Cervon & Pervin, 2013).

 

Πηγή:

D. Cervone & L. Pervin, 2013, Θεωρίες Προσωπικότητας, έρευνα και εφαρμογές, Εκδόσεις Gutenberg.

 

Κουραβάνας Νικόλαος & Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc.

What is the Pro-Ana Movement?

The pro-ana movement is the acronym for prο-anorexia, and it is important to note that there are a plethora of blogs, websites and forums where people suffering from anorexia, bulimia or other eating disorders and talk to one another and exchange views. They support anorexia and bulimia as they are not perceived as eating disorders, but simply as some eating habits.

 

In general, we find that there is no legal framework that prohibits anyone who wants to create a pro - ana website and even advertises it in various ways to attract as many visitors as possible. That is, we should make it clear that there is no formal or informal body, nor organization, since anyone can create a pro-ana blog freely. But these blogs and other social media sites can also contribute to anorexia nervosa, as people who engage in discussions often praise weight loss and somehow promote very thin bodies as role models, rather than healthy bodies with normal mass and muscle to fat ratio. The majority of these sites are flooded with photos of incredibly thin bodies making some of the visitors of these web pages feel overweight even though they are of normal weight and normal health. Also, this projection of extremely thin bodies and their admiration, leads some to think that they too must lose enough weight for others to admire them and become more beloved or famous!

Pro Ana is a lifestyle promoted via the internet, and it builds a virtual reality but also false beauty standards, as it aims to promote the idea and the view that the goal of all people should be to achieve a very low weight. In essence, pro-ana takes on the characteristics of a movement or a religion, as it rejects the scientific knowledge derived from the science of medicine, creating a new identity for visitors and members who take refuge on these sites, preferring to live in a virtual reality.

 

Some thoughts concerning this movement

The pro-ana movement as we can see is in stark contrast to the medically sound advice as well as the psychological treatment and support that people suffering from anorexia and bulimia should receive, especially for anorexia which may have very unpleasant effects on the general and psychological health of the individual which could even lead to death. So, these are not just simple disorders, but very serious disorders that one should not play with and people suffering from them should only turn to specialists such as nutritionists, psychologists and psychiatrists. Instead, we find that all of these sites look like a support community for those girls who are experiencing these eating disorders and who feel isolated and lonely, looking for ways to help but failing to do so. In fact, in order to make these disorders sound more attractive and less threatening, the people who handle these blogs and sites call anorexia and bulimia by human names as if they were humans, that is, they try to humanize these disorders, thus deconstructing and altering - distorting their characteristics and the truth around these disorders. We would say that this is a new fashion, a new trend of the time where emphasis is placed on the image of the individual, rewarding the supposed perfection of the very lean body.

 

 

Why would a girl choose Pro-Ana?

The site provides tips on how a person suffering from anorexia or bulimia could suppress the feeling of hunger. Ways are also suggested for how a person could hide for example their vomiting or some other practices that are routine for these people. All these blogs, websites and especially with the rapid development of social media, their information is transmitted in an incredibly fast way and to a very large number of people. Of course, there is no scrutiny for scientific sources, nor is the official scientific point of view presented anywhere, not even some nuggets of scientific controversy from the medical community. Of course, just by the names of these sites, one can easily understand what they are about and what their purposes are. Examples of such names are: "Hunger for Perfection", "2b-Thin" and "Anorexic Nation".

The proliferation of pro-ana websites would be said to reflect a symptom of the eating disorder itself as people suffering from anorexia and bulimia usually still visit these websites even though they cannot be helped. Perhaps the feeling of belonging to a community is stronger than the courage to stop lying to themselves and confronting the truth. It is outrageous that two such serious disorders are treated as a lifestyle, and therefore as a choice.

Sources:

https://americanaddictioncenters.org/anorexia-treatment/pro-ana#dangers-of-pro-ana-sites

https://www.nedc.com.au/research-and-resources/show/communicating-thin-a-grounded-model-of-online-negative-enabling-support-groups-in-the-pro-anorexia-movement

 

Kouravanas Nicholas & Papadopoulou Eleni, Psychologists, MSc.